Hội thảo lý luận lần thứ 8 giữa Đảng Cộng sản Việt Nam và Đảng Cộng sản Trung Quốc được tổ chức tại Hạ Long, Quảng Ninh với chủ đề “Đổi mới mô hình tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam và chuyển đổi phương thức phát triển kinh tế ở Trung Quốc", đây là cơ hội rất tốt cho chúng tôi đi sâu trao đổi, giao lưu, học tập kinh nghiệm lẫn nhau.
1. Quảng Ninh - tiềm năng, cơ hội nổi trội, lợi thế khác biệt là điều kiện thuận lợi cho quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng và tái cơ cấu nền kinh tế
- Quảng Ninh có vị trí địa chính trị, kinh tế đặc biệt, được ví như “đất nước Việt Nam thu nhỏ” là cơ hội để phát triển kinh tế toàn diện, hiện đại, đa dạng và phong phú, có khả năng hội nhập quốc tế sâu rộng.
- Quảng Ninh có hơn 500 danh lam, thắng cảnh, di tích lịch sử được xếp hạng, đặc biệt có Vịnh Hạ Long 2 lần được UNESCO công nhận là “Di sản thiên nhiên của thế giới” về giá trị cảnh quan và giá trị địa chất, địa mạo, vừa được vinh danh là một trong 7 kỳ quan thiên nhiên mới của thế giới, là cơ hội để phát triển dịch vụ du lịch, nhất là phát triển công nghiệp giải trí. Quần thể Vịnh Hạ Long, Bái Tử Long với 2.077 đảo đất, đá là nguồn tài nguyên du lịch nổi bật, đặc sắc vào bậc nhất cả nước và trên thế giới.
- Quảng Ninh có nguồn tài nguyên khoáng sản giàu có, nhất là than đá, đá vôi, đất sét là điều kiện và cơ hội tốt để phát triển trung tâm khai khoáng, trung tâm nhiệt điện, vật liệu xây dựng của cả nước.
- Con người và xã hội, lịch sử văn hóa Quảng Ninh là nơi hội tụ, giao thoa, sự thống nhất trong đa dạng của nền văn minh sông Hồng. Quảng Ninh là cái nôi cách mạng của giai cấp công nhân Việt Nam với truyền thống vang dội“kỷ luật và đồng tâm”. Chính truyền thống lịch sử, văn hóa đó đã tạo nên Đất mỏ Anh hùng trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân pháp, đế quốc Mỹ và ngày nay đang là lực lượng xung kích thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế.
(1) Quảng Ninh - một cực tăng trưởng quan trọng của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và của vành đai kinh tế Vịnh Bắc Bộ
Những năm qua tỉnh Quảng Ninh đã phát huy các lợi thế, tiềm năng cho phát triển, kết quả đạt được: Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP theo giá so sánh) bình quân giai đoạn 2005-2010 đạt 12,7%, năm 2011 ước đạt 12,1%. So với năm 2005, quy mô kinh tế (theo giá so sánh) năm 2011 gấp 2,05 lần; GDP bình quân đầu người (theo giá hiện hành) năm 2011 ước đạt 2.264 USD, gấp 3,1 lần. Cơ cấu kinh tế có bước chuyển dịch đúng hướng, tỷ trọng nông nghiệp giảm, công nghiệp, dịch vụ tăng; năm 2011: nông nghiệp 5,11%; công nghiệp 53,83%; dịch vụ 41,06%. Tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn 5 năm 2006-2010, tăng bình quân 35,16%/năm; năm 2011 cao nhất từ trước đến nay và đứng thứ 5 toàn quốc.
Giá trị sản xuất công nghiệp giai đoạn 2006-2010 tăng bình quân 14,5%/năm, năm 2011 tăng 10,2% so với năm 2010.
Giá trị tăng thêm ngành nông nghiệp giai đoạn 2006-2010 tăng bình quân 5,4%/năm; năm 2011, tăng 4,1%. Giá trị tăng thêm ngành dịch vụ (giá so sánh) giai đoạn 2006-2010 tăng 12,5%; năm 2011 tăng 12,1%. Kim ngạch xuất khẩu 5 năm 2006 - 2010 tăng bình quân 19,3%/năm; năm 2011 tăng 16,5% so với năm 2010.
Thu hút mạnh vốn đầu tư nước ngoài: Từ năm 1989 đến nay đã thu hút 4,6 tỷ USD (cả vốn tăng thêm); hiện có 100 dự án còn hiệu lực, tổng vốn đăng ký hơn 3,758 tỷ USD.
Tốc độ đô thị hóa nhanh, hiện đã đạt 55% (bình quân cả nước 32%) đến nay là tỉnh duy nhất cả nước có 4 thành phố trực thuộc.
(2) Quảng Ninh là một trong những tỉnh đi đầu về phát triển văn hóa, xã hội
Từ năm 2006-2010, ngân sách đầu tư lĩnh vực văn hóa, xã hội tăng bình quân 35,6%/năm; an sinh xã hội đặc biệt được chú trọng, với mức đầu tư tăng bình quân 5 năm (2006-2010) là 59%/năm.
Văn hoá thông tin phát triển rộng khắp, tỷ lệ phủ sóng phát thanh - truyền hình đạt trên 95%; 100% thôn, bản có điện thoại. Triển khai sâu rộng phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá". Công tác quản lý, bảo tồn, phát huy các di tích, danh lam thắng cảnh, nhất là giá trị Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long được quan tâm, đạt kết quả.
Giáo dục và đào tạo phát triển, giữ vững kết quả phổ cập giáo dục tiểu học, hoàn thành phổ cập giáo dục trung học cơ sở.
Năm 2010, tỉnh đứng thứ 7/63 địa phương trong cả nước về Chỉ số sẵn sàng ứng dụng công nghệ thông tin. Hiện nay, tỉnh đang tích cực triển khai xây dựng chính quyền điện tử.
Công tác quản lý, bảo vệ môi trường được quan tâm. Các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và một số vùng ô nhiễm do khai thác than, phát triển đô thị được tập trung xử lý. Năm 2011, tỷ lệ thất nghiệp ở thành thị còn 4,3%; cơ cấu lao động chuyển dịch tích cực, nông nghiệp: 43%; công nghiệp - xây dựng: 23%; dịch vụ: 34%; tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh còn 4,89%; tỷ lệ hộ cận nghèo còn 2,94%. Đã hoàn thành chương trình xây dựng kiên cố nhà (3.616 căn) cho hộ nghèo, về trước 2 năm so với chỉ đạo của Chính phủ.
Tuy nhiên, trong quá trình phát triển, Quảng Ninh cũng bộc lộ những hạn chế, yếu kém đòi hỏi phải đổi mới mô hình tăng trưởng là yêu cầu cấp bách xuất phát từ tình hình thực trạng hiện nay
Một là, trong quá trình phát triển của mình, nhất là từ khi mới chuyển sang cơ chế thị trường và mở cửa hội nhập, tăng trưởng của Quảng Ninh chủ yếu theo chiều rộng, theo số lượng. Điều này là tất yếu trong bối cảnh lịch sử lúc đó do xuất phát điểm kinh tế từ thấp đi lên, trong đó phải duy trì và phát triển công nghiệp khai khoáng để đạt được những mức tăng trưởng bứt phá và bảo đảm đời sống của công nhân, nhân dân lao động. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng phụ thuộc chủ yếu vào khai thác khoáng sản chỉ có tính lịch sử, chỉ phù hợp với một giai đoạn phát triển nhất định. Cho đến nay bối cảnh tình hình kinh tế thế giới, khu vực và trong nước đã khác, hiện trạng kinh tế - xã hội của Quảng Ninh đang bộc lộ dấu hiệu của tăng trưởng nóng và không bền vững: GDP của tỉnh trong những năm qua nằm trong nhóm các địa phương có tốc độ tăng trưởng cao của cả nước (trung bình tăng hơn 12%/năm), tuy nhiên than chiếm đến 33% GDP của tỉnh (năm 2011). Thu nội địa Quảng Ninh trong những năm qua chiếm đến 77% là từ khai thác than và thu thuế cấp quyền sử dụng đất; thu từ các ngành dịch vụ chỉ chiếm khoảng 23%. Như vậy, kinh tế Quảng Ninh phát triển nóng và đang phụ thuộc vào tài nguyên hữu hạn, không ổn định, và hơn thế nữa phải trả giá cho việc tàn phá môi trường, cho sự hủy hoại cảnh quan và những di sản văn hóa vô giá.
Hai là, đầu tư trên địa bàn còn chưa hiệu quả, chỉ số ICOR cao gần gấp rưỡi so với cả nước, gấp đôi so với các nước trong khu vực. So với tiềm năng khác biệt và cơ hội nổi trội, kinh tế Quảng Ninh phát triển chậm và chưa tương xứng, nhất là một số ngành có cơ hội nổi trội (thương mại, du lịch, kinh tế biển); tỷ trọng ngành dịch vụ trong cơ cấu kinh tế chuyển dịch chưa rõ nét; kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội đồng bộ còn thiếu và yếu; tỷ trọng công nghiệp trung ương và địa phương còn bất hợp lý; hàm lượng công nghệ trong sản phẩm công nghiệp thấp…
4. Một số kinh nghiệm bước đầu
Một là, phát triển kinh tế nhanh, bền vững gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng:
- Coi trọng công tác lập, quản lý và thực hiện quy hoạch, trong đó có 5 loại quy hoạch quan trọng của tỉnh là: Quy hoạch phát triển không gian kinh tế xã hội; Quy hoạch về không gian đô thị và hạ tầng; Quy hoạch tài nguyên thiên nhiên và đất đai; Quy hoạch về phát triển khoa học công nghệ; Quy hoạch đào tạo phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ cho phát triển xanh. Tất cả các quy hoạch này được tiến hành nhằm phục vụ, làm nền tảng, và tạo tiền đề cho phát triển xanh, từ đó khai thác tối đa những cơ hội, tiềm năng của những yếu tố bền vững và hạn chế tối đa những thách thức, hạn chế mà Quảng Ninh đang gặp phải.
- Kiên trì thực hiện các mục tiêu cơ bản về đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng vừa mở rộng quy mô vừa chú trọng nâng cao chất lượng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, trọng tâm là cơ cấu lại các ngành công nghiệp, dịch vụ, kinh tế biển với tầm nhìn dài hạn và có lộ trình cụ thể gắn chặt với phát triển các vùng kinh tế.
- Ưu tiên tận dụng và phát huy tối đa công nghiệp trung ương tại địa phương; phát triển công nghiệp khai thác than, nhiệt điện, đóng tàu, vật liệu xây dựng một cách hợp lý, bền vững. Đẩy nhanh tốc độ phát triển công nghiệp địa phương, trọng tâm là công nghiệp sạch, công nghiệp hỗ trợ, công nghiệp chế biến, công nghiệp công nghệ cao.
- Phát triển nhanh, đồng bộ các ngành dịch vụ, nhất là các loại hình dịch vụ có giá trị gia tăng cao. Khai thác tối đa tiềm năng, thế mạnh về biển, đảo và các di tích, danh lam thắng cảnh, đặc biệt là Di sản và kỳ quan thiên nhiên thế giới mới Vịnh Hạ Long gắn với xây dựng các sản phẩm du lịch chất lượng cao để phát triển các loại hình dịch vụ du lịch cao cấp, hướng đến công nghiệp giải trí. Hình thành và phát triển các loại hình dịch vụ: Tài chính, ngân hàng, viễn thông, hàng hải, hàng không, y tế, giáo dục, khoa học và chuyển giao công nghệ. Phát triển các trung tâm dịch vụ hậu cần cảng biển và nghề cá. Tập trung triển khai nhanh, hiệu quả các loại hình dịch vụ thương mại, khâu đột phá là thương mại biên mậu.
- Chuyển dịch mạnh cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn theo hướng sản xuất hàng hóa gắn với hình thành các vùng sản xuất rau, hoa, quả, cây cảnh..., khâu đột phá là phát triển nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp sạch, nông nghiệp công nghệ cao.
Hai là, coi trọng đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ.
Tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo thường xuyên chặt chẽ và tổ chức thực hiện có hiệu quả công tác quy hoạch, quản lý quy hoạch trên các lĩnh vực.
Có giải pháp, bước đi cụ thể trong nhận thức, lãnh đạo, cơ chế để huy động tối đa mọi nguồn lực mà đột phá là nguồn lực từ các nhà đầu tư trong nước và ngoài nước để xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ.
Ba là, đẩy mạnh phát triển toàn diện các lĩnh vực văn hóa, xã hội hài hòa với phát triển kinh tế.
Xây dựng, phát triển văn hóa, từng bước phát triển “hạ tầng” tinh thần bền vững. Coi trọng phát triển đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân lao động. Đầu tư phát triển các thiết chế văn hóa ngang tầm với phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.
Bảo đảm xã hội công bằng, dân chủ trên tất cả các lĩnh vực. Coi trọng xóa đói giảm nghèo, bảo đảm an sinh xã hội. Giải quyết việc làm, tạo thị trường lao động cạnh tranh, bình đẳng.
Bốn là, phát triển và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, trong đó đột phá là nguồn nhân lực chất lượng cao.
Coi trọng phát triển, bồi dưỡng, phát huy, thu hút đội ngũ cán bộ lãnh đạo quản lý giỏi, đội ngũ chuyên gia, quản trị doanh nghiệp giỏi, lao động lành nghề và cán bộ khoa học, công nghệ đầu ngành phục vụ phát triển Quảng Ninh.
Năm là, đẩy mạnh phát triển khoa học và công nghệ làm nền tảng phát triển nền kinh tế tri thức.
Song song với đầu tư nghiên cứu khoa học công nghệ (cả khoa học tự nhiên, khoa học quản lý và khoa học xã hội), tập trung cho ứng dụng, chuyển giao công nghệ, gắn nghiên cứu, ứng dụng khoa học - công nghệ để phát triển công nghiệp giải trí, kinh tế biển, công nghiệp dịch vụ. Tập trung xây dựng thương hiệu và phát triển sản phẩm công nghệ cao, có giá trị gia tăng lớn trong một số ngành, lĩnh vực có lợi thế. Hình thành một số ngành, sản phẩm, doanh nghiệp công nghệ cao làm nền tảng cho tăng trưởng và phát triển bền vững của tỉnh, đủ năng lực cạnh tranh trong nước và quốc tế.
Sáu là, mở rộng nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại.
Mở rộng, phát triển mối quan hệ với các tỉnh vùng biên giới Trung Quốc xây dựng đường biên giới hoà bình, hữu nghị và hợp tác, góp phần tạo môi trường thuận lợi phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ vững chắc biên cương của Tổ quốc; lấy chủ động tích cực, hiệu quả là yêu cầu xuyên suốt trong giải quyết và thiết lập cơ chế phối hợp thường xuyên của các cấp giữa Quảng Ninh với Quảng Tây Trung Quốc.
Bảy là, luôn luôn coi trọng công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị.
Làm tốt công tác chính trị tư tưởng, nâng cao nhận thức, tạo sự thống nhất trong xã hội về thực hiện các chủ trương của Đảng và nhà nước về phát triển kinh tế và xây dựng Đảng, trọng tâm là củng cố niềm tin của nhân dân với Đảng. Tạo sự chuyển biến cơ bản, tích cực và có tính quyết định trong công tác tổ chức, cán bộ, nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị, xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý, nghiệp vụ đủ năng lực, phẩm chất, trình độ cao, triển khai tích cực, hiệu quả mọi nhiệm vụ trong giai đoạn mới. Nâng cao hiệu lực của các cơ quan quản lý nhà nước, tập trung xây dựng chính quyền mạnh, hiệu lực và đủ sức thực thi pháp luật và hoàn thành chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước ở tất cả các cấp, các ngành, địa phương. Đổi mới nội dung, nâng cao hiệu quả hoạt động của đoàn thể chính trị- xã hội, mở rộng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân. Mở rộng, phát huy dân chủ trong các hoạt động của Đảng, nhất là thực hiện nghiêm túc quy chế chất vấn trong Đảng. Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể đẩy mạnh đổi mới phương thức hoạt động, góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị.
Tiếp tục phát huy bản chất, truyền thống tốt đẹp của giai cấp công nhân Vùng mỏ, không ngừng nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng và xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện mà trọng tâm là củng cố niềm tin của nhân dân với Đảng, tư tưởng đột phá và tính sáng tạo; đủ sức lãnh đạo tỉnh Quảng Ninh phát triển kinh tế nhanh, bền vững gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng, phấn đấu đến năm 2020 Quảng Ninh trở thành tỉnh dịch vụ, công nghiệp hiện đại và là một trong những đầu tàu kinh tế, trung tâm văn hóa, du lịch dịch vụ, kinh tế biển của miền Bắc; xây dựng đường biên giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác phát triển với nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa./.
Cổng TTĐT tỉnh