Bản tin Khoa học và Công nghệ số 31 năm 2023

17/08/2023 16:40

TIN TRONG TỈNH

Sở KH&CN thành lập đoàn thẩm định, kiểm tra thực tế tại Trung tâm Y tế than Khu vực Mạo Khê

 

Mới đây, Sở KH&CN tỉnh Quảng Ninh đã ban hành Văn bản về việc thẩm định điều kiện an toàn tại cơ sở để cấp Giấy phép tiến hành công việc bức xạ.

Theo đó, Đoàn công tác Sở KH&CN tỉnh Quảng Ninh sẽ  tiến hành thẩm định, kiểm tra thực tế và cấp Giấy phép tiến hành công việc bức xạ cho 03 thiết bị X-quang  tại Trung tâm Y tế than Khu vực Mạo Khê.

Tại đây, Đoàn thẩm định sẽ tiến hành đánh giá và kiểm tra an toàn bức xạ tại cơ sở này và thẩm định hồ sơ xin cấp phép của Trung tâm Y tế than Khu vực Mạo Khê đã nộp tại Trung tâm Phục vụ Hành chính công tỉnh có mã số 000.00.14.H49-2300803-0001 theo căn cứ Điều 75, Luật Năng lượng nguyên tử.

Nguyễn Mỹ Phương - Trung tâm Ứng dụng và Thống kê KH&CN

 

 

 

Giải thể thao Khối thi đua các đơn vị trực thuộc các sở, ngành văn hóa - xã hội

 

Chào mừng kỷ niệm 60 năm Ngày thành lập tỉnh Quảng Ninh (30/10/1963 - 30/10/2023), chiều 11/8, tại Khu liên hợp thể thao tỉnh (TP Hạ Long) đã diễn ra Giải thể thao Khối thi đua các đơn vị trực thuộc các Sở, ngành văn hóa - xã hội của tỉnh.

Tham dự giải có 12/15 đơn vị thuộc các Sở, ngành văn hóa - xã hội với gần 100 vận động viên. Sở KH&CN có 2 đơn vị tham gia là Trung tâm Ứng dụng và Thống kê KH&CN và Chi cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng. Các đơn vị tham gia dự thi ở 2 nội dung là kéo co và nhảy bao bố. Các nội dung thi đấu theo thể thức loại trực tiếp.

 Ban tổ chức Giải Thể thao chụp ảnh lưu niệm cùng Lãnh đạo các đơn vị tham dự Giải.

Đại diện các đơn vị nhận cờ lưu niệm tham gia Giải thể thao.

Các đơn vị tham gia nội dung thi kéo co.

Giải thể thao Khối thi đua các đơn vị trực thuộc các sở, ngành văn hóa - xã hội được tổ chức nhằm động viên phong trào tập luyện thể dục thể thao của cán bộ, công chức, viên chức, người lao động, góp phần nâng cao sức khoẻ để lao động, công tác, xây dựng cơ quan, đơn vị văn hóa. Đồng thời, là sân chơi bổ ích giúp tăng cường tinh thần đoàn kết giữa các đơn vị trong Khối. Ngoài tham dự giải thể thao, các đơn vị còn tham gia giao lưu văn nghệ sôi nổi.

Đoàn Trung tâm Ứng dụng và Thống kê KH&CN tham gia Giải Thể thao.

Các đơn vị lên nhận Giải toàn đoàn.

Tin, ảnh: Như Hoa, Mỹ Phương – Trung tâm Ứng dụng và Thống kê KH&CN

 

 

 

Ứng dụng dây chuyền sản xuất cải tiến trong ngành xây dựng

 

Công ty CP Thiên Nam (phường Cẩm Đông, TP Cẩm Phả) là doanh nghiệp đầu tiên của Quảng Ninh sản xuất cát nghiền nhân tạo (năm 2016) với dây chuyền nghiền sàng, phân loại sản phẩm cát nhân tạo.

Năm 2017, công ty ứng dụng dây chuyền sản xuất cải tiến thêm với hệ thống sàng do Việt Nam chế tạo để sản xuất cát nhân tạo. Nguyên lý vận hành hệ thống dây chuyền này là theo hình thức chuyển động nén, vật liệu được đưa xuống bị nén, ép nghiền và chảy ra ngoài qua máy sàng phân loại, chia thành nhóm có kích thước khác nhau rồi chuyển qua máy nghiền nát. Quá trình này sẽ làm cho vật liệu va đập chuyển động tương hỗ với tốc độ cao, ma sát giữa các nguyên liệu tạo thành sản phẩm. Cát được đưa xuống máy rửa để loại bỏ tạp chất cho ra sản phẩm cát sạch, chủ yếu dùng cho sản xuất bê tông.

Ưu việt của hệ thống dây chuyền sản xuất trên là dưới áp lực nước và cơ chế hoạt động của sàng quay như một chiếc lồng giặt, bùn sét lẫn trong đá thải đã được rửa, hàm lượng chỉ còn 0,96%, thấp hơn rất nhiều so với quy định, đảm bảo độ sạch của cát thành phẩm… Cùng với đó, cát nhân tạo sau khi hoàn thiện có hạt cát đồng đều hơn, có thể điều chỉnh modun và tỷ lệ thành phần hạt theo từng yêu cầu cấp phối cho các loại bê tông khác nhau (bê tông asphalt, bê tông xi măng, bê tông đầm lăn, bê tông mác cao đặc biệt…), cho phép tiết kiệm xi măng, nhựa đường, rút ngắn thời gian thi công và tăng tuổi thọ công trình, tỷ lệ tiết kiệm có thể đạt hơn 19% lượng xi măng so với dùng cát tự nhiên...Việc Công ty CP Thiên Nam thành công trong sản xuất cát nhân tạo có ý nghĩa quan trọng, không chỉ thay thế nguồn tài nguyên cát tự nhiên vốn ngày càng cạn kiệt, mà còn bảo vệ môi trường và tận dụng đất đá thải mỏ thành vật liệu xây dựng có giá trị.

Nguyễn Mỹ Phương - Trung tâm Ứng dụng và Thống kê KH&CN

 

 

 

 TIN TRONG NƯỚC

Quy trình kéo dài thời gian bảo quản chanh dây

 

Quy trình công nghệ xử lý sau thu hoạch của nhóm tác giả ở Phân viện Cơ điện Nông nghiệp và sau thu hoạch, giúp kéo dài thời gian bảo quản chanh dây tím lên 35 ngày, có thể vận chuyển bằng đường biển thay vì đường hàng không.

Chanh dây hay chanh leo, là loại cây dây leo mảnh, quả có mùi vị thơm ngon và giàu chất dinh dưỡng, cung cấp nhiều loại vitamin, chất chống oxy hóa,… có lợi cho sức khỏe, tốt cho người suy nhược cơ thể, cải thiện thị lực, thiếu máu, chống nhiễm trùng, mất ngủ.

Với điều kiện tự nhiên thuận lợi, Việt Nam là nước trồng và xuất khẩu chanh dây hàng đầu trong khu vực và thế giới, đặc biệt là chanh dây tím. Tuy nhiên, quả chanh dây tươi khó bảo quản, dễ bị hỏng do nấm mốc, vi sinh vật gây hại. Đặc biệt, hiện tượng nhăn vỏ quả và khi chín, màu tím của vỏ không đồng đều, làm giảm giá trị thương phẩm trong quá trình phân phối.

Cho đến nay, Việt Nam chưa có công nghệ phù hợp để ứng dụng sơ chế, bảo quản chanh dây đáp ứng thị trường trong nước và xuất khẩu. Trước thực tế trên, nhóm tác giả ở Phân viện Cơ điện nông nghiệp và công nghệ sau thu hoặc đã thực hiện đề tài “Nghiên cứu quy trình kéo dài thời gian bảo quản chanh dây”.

Chanh được ủ màu, xử lý bảo quản trong 35 ngày (phải) và không xử lý, đóng thùng carton trong 32 ngày (trái) để ở nhiệt độ 5oC. Ảnh: NNC

Qua quá trình nghiên cứu, thử nghiệm, nhóm tác giả đã đưa được quy trình ủ màu và bảo quản cho chanh dây. Theo đó, chanh dây nguyên liệu được thu hái ở Gia Lai, khi vỏ quả chuyển sang tím từ 60 – 70%. Quả nguyên vẹn, không bị trầy xước, sâu bệnh hay biến dạng.

Chanh được xếp vào những sọt nhựa, đưa vào phòng ủ có hệ thống làm mát để duy trì nhiệt độ trong khoảng 18 – 22oC, độ ẩm 85 – 90%. Phòng có hệ thống luân đảo khí khắp trong phòng. Khí ethylene được đưa vào phòng ủ thông qua bơm khí hoặc máy tạo ethylene xúc tác. Chanh được xử lý với nồng độ khí ethylene ở 100ppm trong 24 giờ để kích hoạt quá trình chín. Sau đó, khí CO2 trong phòng ủ được kiểm soát dưới 1%, bằng cách mở quạt thông gió hoặc mở cửa phòng ủ 6 tiếng một lần, mỗi lần 10 – 15 phút. Chanh tiếp tục được lưu giữ trong phòng ủ 24 giờ để quả lên màu. Chanh dây sau khi ủ có màu sắc vỏ tím đỏ đồng đều, không có hiện tượng loang màu, tỷ lệ ủ đạt 80%.

 

Ứng dụng quy trình tại Công ty XNK nông sản An Toàn. Ảnh: NNC

Chanh sau khi được ủ lên màu, được rửa với nước sạch pha chlorine 100 – 150ppm để làm sạch, diệt khuẩn bề mặt. Sau đó vớt chanh qua bồn xử lý nước nóng 48 – 49oC trong 5 phút. Chanh được tiếp tục phun đều hoặc nhúng vào chế phẩm Citrosol A EU (được Ủy ban Châu Âu cho phép sử dụng trong sản xuất hữu cơ), nhằm hạn chế vi sinh vật gây hư hỏng, giảm bay hơi nước làm héo vỏ quả. Sau đó, chanh được để khô ráo và được bao gói bằng bao bì khí quyển điều chỉnh, như bao bì GreenMAP. Nhiệt độ kho bảo quản chanh không được dưới 4oC, để tránh gây tổn thương lạnh cho chanh. Chanh dây được xử lý theo quy trình trên bảo quản được 35 ngày, vẫn tươi, vỏ quả đẹp gần như ban đầu, tỷ lệ tổn thất dưới 10%.

Quy trình đã được ứng dụng tại Công ty XNK Nông sản An Toàn (TPHCM), cho thấy, giảm đáng kể tỷ lệ quả bị nấm bệnh, từ 40% xuống còn 20%. Tỷ lệ quả đạt chất lượng thương phẩm sau 35 ngày bảo quản là 83%, cao hơn quy trình cũ khoảng 20%, tỷ lệ hao hụt quả thấp 1,2% (trước đây là 6%). Quả vẫn giữ được màu sắc tốt, vỏ căng bóng, ít nhăn, chất lượng mùi vị chanh gần như không bị ảnh hưởng (quả sau bảo quản chua nhẹ hơn so với ban đầu).

Trong khi đó, với cách sơ chế và bảo quản chanh thông thường (đóng thùng nhựa hoặc carton ở nhiệt độ thường), chanh chỉ để được từ 5 – 7 ngày, giảm 50 – 60% giá trị thương phẩm. Một số ít doanh nghiệp lớn xuất khẩu có xử lý sau thu hoạch như ủ chín, bảo quản lạnh, hoặc dùng thuốc xử lý theo yêu cầu của khách hàng, thì thời gian bảo quản cũng chỉ dưới 25 ngày, nên phần lớn hàng xuất khẩu sang châu Âu hay Mỹ phải đi đường hàng không với chi phí khoảng 6,3 USD/kg.

Theo tính toán của nhóm tác giả, chi phí xử lý, đóng gói chanh dây theo quy trình trên khoảng 3.228đ/kg. Đây là chi phí mà doanh nghiệp chấp nhận được khi chanh được xuất khẩu, có thể vận chuyển bằng đường biển, rẻ hơn khá nhiều so với đường hàng không.

Đề tài của nhóm tác giả đã được Sở KH&CN TPHCM nghiệm thu, kết quả đạt.

Theo Báo Khoa học và Phát triển

 

 

 

Cà Mau: Nuôi tôm sú kết hợp với rong câu chỉ vàng

 

Mô hình nuôi tôm sú quảng canh cải tiến 2 giai đoạn kết hợp với rong câu chỉ vàng trên địa bàn huyện Đầm Dơi (Cà Mau) giúp môi trường nuôi ổn định và tăng năng suất so với nuôi truyền thống.

Huyện Đầm Dơi có bờ biển dài 22 km với các cửa biển lớn như Gành Hào, Hố Gùi, Giá Lồng Đèn… đầy tiềm năng để phát triển kinh tế thủy sản, đặc biệt là nuôi tôm công nghiệp. Đến nay, toàn huyện có hơn 62 ngàn ha nuôi trồng thủy sản và trở thành nền kinh tế mũi nhọn của huyện trong những năm qua, với nhiều loại hình nuôi khác nhau. Trong đó, diện tích nuôi tôm quảng canh cải tiến của huyện chiếm hơn 43 ngàn ha.

Tuy nhiên, hiện nay nghề nuôi tôm đang đối mặt với những bất lợi do biến đổi khí hậu gây ra như nhiệt độ tăng cao, mưa trái mùa, đặc biệt là ô nhiễm nguồn nước. Dịch bệnh trên tôm nuôi ngày càng diễn biến phức tạp, chưa có biện pháp phòng trị hiệu quả. Mặt khác, do nuôi quanh năm, không có thời gian phơi đầm ngắt vụ, rong tạp - như rong mền, rong đuôi chồn, rong nhớt,… - phát triển rất nhiều. Khi các loại rong này chết, chúng tích tụ dưới kênh, mương và trên mặt ao nuôi, sinh ra khí độc NH3, H2S,..., làm ảnh hưởng đến tôm, dẫn đến năng suất không cao.

Do đó, Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Đầm Dơi đã triển khai nuôi thử nghiệm tôm sú quảng canh cải tiến 2 giai đoạn kết hợp với rong câu chỉ vàng (Gracilaria sp.).

Rong câu chỉ vàng được sử dụng trong các mô hình nuôi kết hợp với tác dụng xử lý môi trường nuôi thủy sản. Ngoài ra, theo các nghiên cứu, rong chứa nhiều hợp chất giúp tăng miễn dịch và có thể thay thế một phần thức ăn nuôi tôm công nghiệp. Rong câu kết hợp với các loài thủy sản khác giúp duy trì cân bằng hệ sinh thái, hạn chế dịch bệnh trên nhiều đối tượng thủy sản. Bên cạnh đó, rong câu được đánh giá như một bộ máy lọc sinh học giúp xử lý nước ao, làm giảm ô nhiễm môi trường nước nuôi tôm.

Rong câu chỉ vàng được nuôi kết hợp với nhiều đối tượng thủy sản. Ảnh: NNC

Ao nuôi tôm sau khi được xử lý nước sẽ rải rong câu chỉ vàng theo luống, theo tỷ lệ 1 - 1,5% diện tích ao nuôi. Sau khi tôm sú giống đạt từ 2 – 3cm thì thả vào ao nuôi. Trong quá trình nuôi cần thường xuyên theo dõi các yếu tố trong ao như: pH, kiềm, độ mặn,... Trong đó, độ pH thích hợp từ 7,8 - 8,2 và dao động trong ngày không quá 0,5 đơn vị. Ao nuôi có độ mặn thích hợp nhất từ 15 - 25‰. Khi mưa nhiều, xả bớt nước mặt để hạn chế độ mặn. Định kỳ 15 ngày sử dụng chế phẩm sinh học để phân hủy đạm và vi sinh phân hủy H2S để kiểm soát nền đáy ao nuôi và chất lượng nước.

Đối với tôm, thường xuyên quan sát tôm nuôi hoạt động bắt mồi, sức khỏe qua biểu hiện bên ngoài của tôm như màu sắc, phụ bộ, đường ruột,... để nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường. Định kỳ 1 tháng 2 lần kiểm tra tốc độ tăng trưởng khối lượng của tôm để đánh giá tình trạng sức khỏe.

 

Tôm sú nuôi kết hợp với rong câu chỉ vàng. Ảnh: NNC

Đối với rong câu chỉ vàng, sau 2-3 ngày thả, rong bị dồn tụ phải điều chỉnh cho mật độ rong phân bổ điều trên diện tích mặt nuôi. Hằng tuần, quan sát sự phát triển của rong, nếu thấy có nhiều rong tạp (rong mềm, rong nhớt,...) xuất hiện, cần loại bỏ bằng cách thu gom thành từng đống và đưa ra khỏi ao hoặc nâng mực nước lên trên 60cm để hạn chế rong tạp phát triển lấn át rong câu chỉ vàng. Khi rong phát triển nhiều trên 50% diện tích ao nuôi, tiến hành thu bớt rong, chỉ chừa lại khoảng 20% diện tích là thích hợp.

Việc áp dụng quy trình nuôi tôm quảng canh cải tiến 2 giai đoạn kết hợp với rong câu, giúp môi trường nuôi tôm ổn định, hạn chế rong tạp phát triển, kiểm soát được tỷ lệ sống của tôm ở giai đoạn đầu, môi trường ít ô nhiễm, nên năng suất và sản lượng tăng so với nuôi truyền thống. Cụ thể, mô hình thực hiện thí điểm ở 40 hộ, với diện tích 80ha, cho sản lượng đạt 101,3% và năng suất đạt 385kg/ha. Trong khi nuôi quảng canh truyền thống không kết hợp, năng suất bình quân từ 250 - 300 kg/ha.

Theo Báo Khoa học và Phát triển

 

 

 

 

Viên hỗ trợ điều trị thoái hóa xương khớp từ cây Đòn võ

 

Từ cây dược liệu Đòn võ tại tỉnh Thái Nguyên, ThS. Ngọ Thị Phương và các đồng nghiệp tại Viện Hóa học các hợp chất thiên nhiên (Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam) đã phát triển thành công sản phẩm hỗ trợ điều trị bệnh thoái hóa xương khớp.

 

Thoái hóa khớp là tình trạng tổn thương sụn khớp kèm theo phản ứng viêm và giảm thiểu lượng dịch khớp do quá trình tái tạo sụn không đủ bù đắp cho lớp sụn ở khớp bị hao mòn. Theo thời gian, lớp sụn khớp phủ trên bề mặt xương sẽ dần bị mỏng và hư tổn, gây đau nhức và hạn chế vận động, thậm chí có thể bị tàn phế. Mặc dù thoái hóa khớp không gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng tới tính mạng nhưng sẽ khiến chất lượng cuộc sống của người bệnh giảm đi rõ rệt.

Từ lâu, người dân bản địa và Hội Đông y huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên vẫn thường sử dụng cây Đòn võ như một bài thuốc chữa bệnh thoái hóa cơ xương khớp, thoát vị đĩa đệm hiệu quả. Người dân thường truyền tai nhau dùng lá tươi sao khô giã nát và đắp cùng với lá ngải cứu, cúc tần để chữa bệnh thoái hóa đốt sống lưng, đốt sống cổ. Còn thân rễ và lá được sắc nước uống nếu kết hợp cùng với việc đắp thuốc chỉ sau 3-5 ngày đã thấy hiệu quả rõ rệt.

Tuy nhiên, cho đến nay các báo cáo về loài cây này còn rất hạn chế. Chưa có nghiên cứu nào về tác dụng dược lý của nó, chỉ có một nghiên cứu duy nhất về thành phần hóa học của tinh dầu từ lá được công bố. Với mong muốn nghiên cứu về thành phần hóa học và tác dụng sinh học của cây dược liệu Đòn võ để hiểu hơn về tác dụng chữa bệnh, ThS. Ngọ Thị Phương và nhóm nghiên cứu ở Viện Hóa học các hợp chất thiên nhiên (Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam) đã thực hiện đề tài “Nghiên cứu sản phẩm hỗ trợ điều trị bệnh thoái hóa xương khớp từ nguồn dược liệu cây Đòn võ phát triển tại tỉnh Thái Nguyên”

Kết quả đánh giá sơ bộ cho thấy, cặn chiết ethanol của cây Đòn võ thể hiện hoạt tính kháng viêm khá tốt, không có độc tính và có chứa nhiều nhóm chất hóa học có hoạt tính sinh học cao. Nhóm hóa học chính có trong cặn chiết là sesquiterpene, trong đó với β -caryophyllene là thành phần chính (26,3%), tiếp theo là α -gurjunene (10,7%), và germacrene D (9,5%). Đáng chú ý, β-caryophyllene là một thành phần sesquiterpene phổ biến, được chứng minh là có nhiều hoạt tính sinh học như kháng khuẩn, chống động kinh, chống oxy hóa, chống ung thư, và đặc biệt là tác dụng chống viêm khớp.

Từ kết quả thu thập được, nhóm đã nghiên cứu và đưa ra công thức bào chế tạo viên Xương khớp PremNa TN hỗ trợ điều trị thoái hóa xương khớp với thành phần chính là cao khô cây Đòn võ phối với một số cao dược liệu bao gồm Cốt toái bổ, Đỗ trọng, Đương quy, Thổ phục linh.

 

Kem xoa bóp từ chiết xuất cây Đòn võ. Ảnh: VAST

Bên cạnh đó, nhóm đã nghiên cứu tạo kem xoa bóp từ chiết xuất cây Đòn võ quy mô phòng thí nghiệm 20 lọ kem/mẻ. Kem xoa bóp xương khớp được chứng minh an toàn, không gây kích ứng da trên thỏ thực nghiệm.

Các kết quả nghiên cứu của đề tài đều là những kết quả mới ở trong nước cũng như trên thế giới, cung cấp các dữ liệu khoa học cho cây Đòn võ. Các sản phẩm ứng dụng gồm viên Xương khớp PremNa TN và cao xoa bóp đều là những sản phẩm mới, có tiềm năng thương mại hóa.

Đề tài cũng đã xây dựng Mô hình trồng thử nghiệm cây Đòn võ quy mô khoảng 700 cây tại Xã Văn Hán, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên. Kết quả cho thấy các cành giâm được xử lý với thuốc kích ra rễ rồi giâm lên nền giá thể cho tỷ lệ sống, tỷ lệ ra rễ và chất lượng bộ rễ, khả năng sinh trưởng và phát triển tốt. Vườn thử nghiệm trồng cây Đòn võ phát triển tốt, tương tự cây Đòn võ phân bố trong tự nhiên. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cây Đòn võ đang được săn lùng và bán sang Trung Quốc nên nguồn dược liệu này ngày càng cạn kiệt.

Hiện nhóm mong muốn nhân rộng mô hình trồng, phát triển cây dược liệu Đòn võ cho các hộ dân tỉnh Thái Nguyên để bảo tồn cây dược liệu quý của tỉnh và tạo vùng dược liệu. Bên cạnh đó, nhóm mong muốn tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện công nghệ chiết xuất chế phẩm Đòn võ ở qui mô lớn hơn và sản xuất thử nghiệm sản phẩm, xây dựng kế hoạch thương mại hóa sản phẩm để đưa sản phẩm ra thị trường.

Đề tài được Hội đồng nghiệm thu cấp Viện Hàn lâm KHCNVN xếp loại xuất sắc.

Theo Báo Khoa học và Phát triển

 

 

 

TIN QUỐC TẾ

Hàng loạt kính thiên văn quan trọng của thế giới 'đứng hình' vì tin tặc

 

Theo trang Science.org, kể từ đầu tháng 8, một 'sự cố mạng' làm gián đoạn hoạt động trung tâm NSF (Tổ chức Khoa học quốc gia Mỹ), có nhiệm vụ điều phối các kính thiên văn quốc tế.

Các cuộc tấn công làm ngắt kết nối kính thiên văn ở Hawaii và Chile, ngăn cản các nhà khoa học tiến hành nghiên cứu trong những khoảng thời gian quan sát quan trọng.

Trung tâm điều phối thiên văn học trên mặt đất do NSF điều hành, được gọi là NOIRLab, báo cáo về cuộc tấn công mạng vào ngày 1-8. Kính viễn vọng Gemini North ở Hilo, Hawaii, do Đài thiên văn Gemini quốc tế vận hành, là thiết bị đầu tiên bị ảnh hưởng.

Nhờ sự phản ứng nhanh chóng của nhóm an ninh mạng NOIRLab và các nhóm quan sát, Đài thiên văn Gemini không bị thiệt hại vật chất. Tuy nhiên, sự cố khiến kính Gemini North và Gemini South (nằm trên núi Cerro Pachón ở Chile) phải ngừng hoạt động.

 

Kính viễn vọng Gemini North tại Đài thiên văn Gemini ở Hawaii đã ngừng hoạt động sau khi một “sự cố mạng” được báo cáo - Ảnh: NOIRLAB

Hệ thống máy tính của NOIRLab cho phép các nhà thiên văn học vận hành từ xa nhiều kính thiên văn khác nhau trên mặt đất.

Tuy nhiên vào ngày 9-8, NOIRLab đã phải ngắt kết nối mạng máy tính của mình với mạng của một số đài quan sát ở Chile, gây ảnh hưởng đến một loạt kính thiên văn.

Việc này khiến các nhà nghiên cứu bỏ lỡ cơ hội quan sát quan trọng, ảnh hưởng đến các dự án quốc tế, luận án tiến sĩ và nghiên cứu đang diễn ra.

Các chuyên gia an ninh mạng đang bối rối không hiểu tại sao kính thiên văn lại trở thành mục tiêu của cuộc tấn công này.

Ông Von Welch, lãnh đạo đã nghỉ hưu của Trung tâm an ninh mạng xuất sắc NSF, cho rằng có thể kẻ tấn công không biết rằng hắn đang nhắm mục tiêu vào một đài quan sát thiên văn.

Tuy nhiên, một nhà nghiên cứu sau tiến sĩ về thiên văn học tại Đại học bang Arizona, Luis Welbanks, nhấn mạnh sự cố này đã đặt ra thách thức cho các nhà thiên văn học.

Còn theo nhà thiên văn Gautham Narayan tại Đại học Illinois Urbana-Champaign, đây là một lời cảnh tỉnh khác cho cộng đồng thiên văn học.

Các kính thiên văn ngừng hoạt động càng lâu, giới thiên văn học càng lo lắng về tương lai các dự án của họ.

Trung tâm NOIRLab từ chối trả lời câu hỏi của Trang Science về việc liệu vụ việc có phải là một cuộc tấn công ransomware hay không, trong đó tin tặc đòi tiền chuộc để trả lại thông tin hoặc quyền kiểm soát cơ sở.

Người phát ngôn của NOIRLab chỉ nói với trang Science rằng nhân viên công nghệ thông tin của trung tâm đang “làm việc suốt ngày đêm để đưa kính thiên văn trở lại bầu trời”.

Theo Tuổi trẻ

 

 

 

Tàu Ấn Độ đáp thành công xuống Mặt Trăng

 

Trạm đổ bộ Vikram của tàu Chandrayaan-3 hạ cánh thành công xuống khu vực gần cực nam Mặt Trăng lúc 19h34 ngày 23/8 (giờ Hà Nội).

Tổ chức Nghiên cứu Vũ trụ Ấn Độ (ISRO) kích hoạt chế độ hạ cánh tự động lúc 19h14 (giờ Hà Nội). Không có sự can thiệp nào của trạm dưới mặt đất khi chế độ hạ cánh tự động bắt đầu. Trạm đổ bộ bắt đầu quá trình hạ cánh lúc 19h15 (giờ Hà Nội), sau đó giảm dần độ cao để hạ cánh nhẹ nhàng xuống gần cực nam Mặt Trăng. Những phút cuối cùng của cuộc đổ bộ Mặt Trăng được gọi là "15 phút kinh hoàng".

Nó bao gồm 4 giai đoạn. Đầu tiên là giai đoạn phanh gấp. Trong giai đoạn này, vận tốc theo phương ngang của trạm đổ bộ giảm từ khoảng 6.000 km/h xuống gần 0 km/h để hạ cánh nhẹ nhàng. Tiếp theo là giai đoạn giữ tư thế ở độ cao khoảng 7,43 km so với bề mặt Mặt Trăng. Lúc này, tàu đổ bộ sẽ xoay từ tư thế nằm ngang sang thẳng đứng trong khi di chuyển 3,48 km.

Giai đoạn thứ ba là phanh nhẹ, kéo dài khoảng 175 giây. Trong thời gian đó, trạm đổ bộ sẽ di chuyển khoảng 28,52 km (tính theo phương ngang) đến địa điểm hạ cánh, đồng thời giảm độ cao xuống khoảng 1 km. Trước đây, Chandrayaan-2 đã mất kiểm soát giữa giai đoạn 2 và 3.

Giai đoạn cuối cùng là hạ độ cao để đáp xuống bề mặt, trạm đổ bộ trong tư thế hoàn toàn thẳng đứng sẽ dần dần hạ cánh xuống Mặt Trăng.

"Khi chứng kiến những khoảnh khắc lịch sử như vậy, chúng tôi rất tự hào. Đây là buổi bình minh của một Ấn Độ mới. Chưa quốc gia nào từng đến khu vực này (cực nam Mặt Trăng). Với nỗ lực của các nhà khoa học, chúng tôi đã đến được đó", Thủ tướng Modi chia sẻ khi Chandrayaan-3 hạ cánh thành công.

Mô phỏng trạm đổ bộ Vikram và robot Pragyan trong nhiệm vụ Mặt Trăng Chandrayaan-3. Ảnh: ISRO

Thành công của Chandrayaan-3 đưa Ấn Độ trở thành nước thứ 4 trên thế giới hạ cánh xuống bề mặt Mặt Trăng, chỉ sau Liên Xô, Mỹ và Trung Quốc. Nhiệm vụ cũng đánh dấu sự nổi lên của Ấn Độ trong vai trò một cường quốc vũ trụ mới. Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đang tìm cách thúc đẩy đầu tư vào các vụ phóng vũ trụ tư nhân và các hoạt động kinh doanh liên quan đến vệ tinh. Ấn Độ mong muốn các công ty vũ trụ tư nhân của nước này tăng thị phần trên thị trường phóng quốc tế lên gấp 5 lần trong thập kỷ tới.

Nhiệm vụ Mặt Trăng đầu tiên trong chương trình Chandrayaan của Ấn Độ là Chandrayaan-1, triển khai vào năm 2008. Nhiệm vụ gồm một tàu quỹ đạo bay quanh Mặt Trăng ở độ cao 100 km để lập bản đồ địa chất, khoáng vật và hóa học của Mặt Trăng. Sau khi con tàu hoàn thành mọi mục tiêu của nhiệm vụ chính, quỹ đạo được nâng lên 200 km vào tháng 5/2009. Nhiệm vụ kết thúc khi các chuyên gia mất liên lạc với nó cuối tháng 8/2009.

Năm 2019, Ấn Độ triển khai nhiệm vụ Chandrayaan-2 nhằm thử sức đưa tàu đáp xuống Mặt Trăng nhưng thất bại. Trạm đổ bộ và robot bị phá hủy khi đâm xuống Mặt Trăng ở nơi gần với vị trí hạ cánh dự kiến của Chandrayaan-3. Trong khi đó, tàu quỹ đạo của Chandrayaan-2 triển khai thành công và hiện vẫn đang bay quanh Mặt Trăng.

Ngày 14/7 năm nay, trạm đổ bộ Vikram của tàu Chandrayaan-3 phóng lên từ Trung tâm Vũ trụ Satish Dhawan, tiếp tục tham vọng hạ cánh xuống Mặt Trăng. Trạm đổ bộ tăng dần độ cao, sau đó khai hỏa động cơ vào ngày 31/7 để hướng tới Mặt Trăng. Nó đi vào quỹ đạo quanh Mặt Trăng hôm 5/8.

Vikram nhắm đến cực nam Mặt Trăng, nơi thu hút sự quan tâm lớn với khả năng tồn tại băng nước, có thể dùng làm nhiên liệu đẩy hoặc duy trì sự sống. Dù không chính xác ở cực nam, Ấn Độ dự định hạ cánh xa hơn về phía nam so với bất kỳ cuộc đổ bộ nào trước đây. Trong khi đó, hạ cánh gần xích đạo được cho là dễ dàng hơn vì một số lý do kỹ thuật liên quan đến ánh sáng, liên lạc và địa hình.

Vikram cao khoảng 2 m và nặng hơn 1.700 kg tính cả robot tự hành Pragyan nặng 26 kg mà nó mang theo. Chiếm một phần lớn khối lượng của Vikram là nhiên liệu đẩy. Vikram và Pragyan chạy bằng năng lượng Mặt Trời và có thời gian thực hiện nhiệm vụ dự kiến là một ngày Mặt Trăng (bằng khoảng 14 ngày Trái Đất), trước khi đêm Mặt Trăng tối và lạnh buông xuống, khiến chúng cạn kiệt pin. Bộ đôi này sẽ thực hiện hàng loạt thí nghiệm như phân tích quang phổ về thành phần khoáng chất của bề mặt Mặt Trăng.

Vikram mang 4 bộ thiết bị khoa học, trong đó có đầu dò nhiệt với khả năng đâm sâu vào đất Mặt Trăng khoảng 10 cm và ghi nhận nhiệt độ của đất đá xuyên suốt ngày Mặt Trăng. Trạm đổ bộ cũng trang bị một bộ phản xạ ngược, dự kiến vẫn phát huy tác dụng rất lâu sau khi trạm đổ bộ này ngừng hoạt động. Trong khi đó, robot Pragyan mang theo Máy quang phổ phát xạ laser (LIBS) và Máy quang phổ tia X hạt Alpha (APXS) để nghiên cứu đất đá Mặt Trăng.

Việc hạ cánh xuống Mặt Trăng không hề dễ dàng. Một tàu vũ trụ khác nhắm tới khu vực gần cực nam Mặt Trăng là Luna-25 của Nga. Nhiệm vụ này đã thất bại khi hôm 20/8, Nga thông báo con tàu đâm xuống bề mặt Mặt Trăng. ispace, startup vũ trụ tư nhân Nhật Bản, cũng thất bại trong nỗ lực hạ cánh xuống Mặt Trăng hồi tháng 4.

Theo Vnexpress.net

 

 

 

 

Công nghệ truyền điện mặt trời từ vũ trụ về Trái Đất

 

Dù còn nhiều thách thức, công nghệ sản xuất điện mặt trời trong vũ trụ và truyền về Trái Đất qua chùm vi sóng có thể giúp con người thoát phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Mô phỏng hệ thống sản xuất điện mặt trời trong vũ trụ SPS-ALPHA. Ảnh: NASA

Ý tưởng sản xuất điện mặt trời trong vũ trụ (SBSP), sử dụng vệ tinh để thu thập năng lượng từ Mặt Trời và truyền về các điểm thu nhận trên Trái Đất, đã tồn tại ít nhất từ cuối thập niên 1960, theo Science Alert. Bất chấp tiềm năng khổng lồ, ý tưởng này không thu hút nhiều sự chú ý do chi phí và trở ngại về mặt công nghệ. Nếu có thể giải quyết vấn đề, SBSP sẽ trở thành một phần quan trọng giúp thế giới chuyển từ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng xanh.

Con người từ lâu đã thu thập năng lượng từ Mặt Trời, thông qua nhiều công nghệ khác nhau như quang điện (PV) và nhiệt mặt trời (STE). Năng lượng Mặt Trời cũng được thu thập gián tiếp, chẳng hạn như phong năng, do gió sinh ra bởi sự ấm lên không đều của khí quyển dưới tác động của Mặt Trời. Nhưng những dạng sản xuất năng lượng xanh này có hạn chế. Chúng chiếm nhiều diện tích trên mặt đất và bị giới hạn bởi ánh sáng và gió có sẵn. Ví dụ, trang trại mặt trời không thể thu thập năng lượng vào ban đêm và thu được ít hơn vào mùa đông hoặc ngày nhiều mây.

PV trên quỹ đạo không bị hạn chế bởi ban đêm. Một vệ tinh trên quỹ đạo địa tĩnh (GEO), quỹ đạo hình tròn ở độ cao 36.000 km phía trên Trái Đất, tiếp xúc với Mặt Trời hơn 99% thời gian trong cả năm. Điều này cho phép nó sản xuất năng lượng xanh 24/7. GEO rất lý tưởng khi cần truyền năng lượng từ tàu vũ trụ tới máy thu nhận, hoặc trạm mặt đất, do vệ tinh tại vị trí đó ở nguyên một chỗ so với Trái Đất. Giới nghiên cứu cho rằng năng lượng mặt trời có sẵn từ GEO nhiều gấp 100 lần so với ước tính về nhu cầu điện toàn cầu của nhân loại năm 2050.

Truyền năng lượng thu thập trong không gian về mặt đất đòi hỏi truyền điện không dây. Sử dụng vi sóng để truyền điện giúp giảm thiểu thất thoát điện trong khí quyển, ngay cả khi trời nhiều mây. Chùm vi sóng truyền bởi vệ tinh sẽ tập trung vào trạm mặt đất. Tại đó, ăngten biến đổi sóng điện từ thành điện. Trạm mặt đất sẽ cần có đường kính 5 km hoặc lớn hơn nếu ở vĩ tuyến cao. Tuy nhiên, diện tích này vẫn nhỏ hơn khu đất cần thiết để sản xuất lượng điện tương đương bằng quang năng hoặc phong năng.

Giới nghiên cứu đã đề xuất nhiều thiết kế SBSP kể từ ý tưởng đầu tiên của Peter Glaser vào năm 1968. Ở SBSP, năng lượng được biến đổi vài lần (ánh sáng - điện - vi sóng - điện) và một phần bị thất thoát dưới dạng nhiệt. Để đưa 2 gigawatt (GW) vào lưới điện, vệ tinh sẽ cần thu thập khoảng 10 GW.

Một thiết kế gần đây mang tên CASSIOPeiA bao gồm hai máy phản xạ có thể chỉnh hướng rộng 2 km. Chúng phản chiếu ánh sáng Mặt Trời vào một loạt pin quang năng. Sau đó, hệ thống máy phát điện đường kính 1.700 m có thể chĩa thẳng vào trạm mặt đất. Ước tính vệ tinh sẽ có khối lượng 2.000 tấn.

Thiết kế khác tên SPS-ALPHA khác với CASSIOPeiA ở chỗ bộ thu thập ánh sáng Mặt Trời là một cấu trúc lớn hình thành từ nhiều máy phản xạ dạng module nhỏ gọi là heliostat, mỗi máy có thể di chuyển độc lập. Chúng được sản xuất hàng loạt để giảm chi phí.

Năm 2023, các nhà khoa học ở Viện Công nghệ California phóng MAPLE, một thí nghiệm vệ tinh quy mô bé truyền lượng điện nhỏ về viện. MAPLE chứng minh công nghệ này có thể dùng để truyền điện về Trái Đất.

Hiện nay, Cơ quan Vũ trụ châu Âu đang đánh giá tính khả thi của SBSP với sáng kiến SOLARIS, theo sau là kế hoạch phát triển đầy đủ công nghệ vào năm 2025. Các nước khác gần đây cũng thông báo kế hoạch truyền điện về Trái Đất năm 2025, và chuyển sang hệ thống lớn hơn trong vòng hai thập kỷ.

Hạn chế chính đối với SBSP là khối lượng khổng lồ cần phóng vào không gian và chi phí trên mỗi kilogram. Những công ty như SpaceX và Blue Origin đang phát triển phương tiện phóng hạng nặng, tập trung vào tái sử dụng nhiều bộ phận phương tiện sau khi bay. Cách này có thể giúp giảm 90% chi phí phóng. Ngay cả khi sử dụng phương tiện Starship của SpaceX, có thể phóng 150 tấn hàng lên quỹ đạo thấp của Trái Đất, vệ tinh SBSP vẫn đòi hỏi hàng trăm lần phóng. Một số bộ phận được thiết kế để mở rộng, có thể in 3D trong vũ trụ.

Nhiệm vụ SBSP sẽ rất thách thức và cần đánh giá đầy đủ nguy cơ. Trong khi điện sản xuất hoàn toàn là năng lượng xanh, tác động ô nhiễm từ hàng trăm lần phóng rất khó dự đoán. Ngoài ra, kiểm soát cấu trúc lớn như vậy trong vũ trụ sẽ đòi hỏi lượng lớn nhiên liệu, buộc các kỹ sư phải làm việc với hóa chất độc hại. Pin quang năng sẽ bị ảnh hưởng bởi quá trình xuống cấp, hiệu suất giảm dần theo thời gian, từ 1 đến 10% mỗi năm. Tuy nhiên, việc bảo trì và tiếp nhiên liệu có thể kéo dài tuổi thọ vệ tinh. Một chùm vi sóng đủ mạnh để truyền đến mặt đất có thể gây hại cho bất cứ thứ gì trên đường. Vì lý do an toàn, mật độ năng lượng của chùm vi sóng cần phải hạn chế.

Theo Vnexpress

 

 

 

Sử dụng AI để phát triển phương pháp điều trị ung thư

 

Một nghiên cứu mới do nhóm chuyên gia tại Đại học Canterbury (New Zealand) thực hiện cho thấy việc sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) có thể giúp các chuyên gia y tế xây dựng chiến lược điều trị ung thư hiệu quả hơn, từ đó giúp tăng khả năng cứu sống người bệnh.

Đây là kết quả nghiên cứu trong vòng 4 năm của nhóm nghiên cứu do Phó Giáo sư Alex Gavryushkin tại Trung tâm Nghiên cứu Toán Sinh học thuộc Đại học Canterbury dẫn đầu.

Trong nghiên cứu, các chuyên gia đã phát triển các thuật toán phân tích dữ liệu sinh học liên quan đến các bệnh di truyền phức tạp - chẳng hạn như ung thư và bệnh gout - nhằm giúp phát triển phác đồ điều trị dựa trên dữ liệu di truyền. 

Phó Giáo sư Gavryushkin cho biết: “Phương pháp tiếp cận y học truyền thống thường xem xét nhiều bệnh nhân trong một tình trạng cụ thể nhằm lựa chọn ra phương pháp điều trị phù hợp. Tuy nhiên, đối với nhiều loại bệnh, trong đó có ung thư, tình trạng ở mỗi bệnh nhân rất khác nhau mặc dù họ có triệu chứng giống nhau. Do vậy, việc áp dụng cùng một loại thuốc và liệu pháp sẽ không phát huy hiệu quả". Ông nhấn mạnh “bộ gene chính là câu trả lời cho điều đó”.

Phó Giáo sư Gavryushkin chia sẻ nhóm nghiên cứu của ông đã phát triển và “đào tạo” các thuật toán của mình về dữ liệu gene và dữ liệu lâm sàng để kết nối tình trạng của từng bệnh nhân với những kiến thức và phương pháp đã được biết đến trong sinh học, y học. Sau đó, họ đã tiến hành thử nghiệm lâm sàng để đưa ra các khuyến nghị hữu ích, chẳng hạn như kết hợp các loại thuốc khác nhau trong điều trị.

Ông đánh giá công nghệ này sẽ cho phép các chuyên gia y tế đưa ra các phác đồ điều trị ung thư hiệu quả hơn, kiềm chế khả năng phát triển của các tế bào kháng trị liệu, đồng thời giúp việc chăm sóc y tế trở nên thuận tiện hơn. Do vậy, nghiên cứu của nhóm chủ yếu tập trung vào ưu tiên và lập kế hoạch cho các phương pháp điều trị theo hướng giảm thiểu nguy cơ phát triển các kiểu gene kháng trị liệu. Nguy cơ xấu nhất xảy ra sau điều trị là quần thể các tế bào kháng trị liệu phát triển trở lại. 

Phó Giáo sư Gavryushkin khẳng định phương pháp sử dụng AI này có thể sẽ đóng vai trò như một trợ lý y học hoạt động một cách tin cậy cho các bác sĩ điều trị ung thư. Ông kỳ vọng phương pháp sẽ được ứng dụng trên toàn cầu, đặc biệt là ở những nơi mà các bác sĩ có thể không được đào tạo chuyên sâu về di truyền học hoặc không có thời gian để nghiên cứu tất cả các tài liệu trước đó về di truyền. 

Trong giai đoạn tiếp theo, nhóm nghiên cứu sẽ tập trung thử nghiệm công nghệ mới nói trên trong mối tương tác với các bệnh nhân, bác sĩ điều trị ung thư và các nhà nghiên cứu dịch tễ học. Ngoài ra, nhóm của Phó Giáo sư Gavryushkin cũng đang áp dụng các thuật toán nhằm điều trị bệnh gout, một căn bệnh di truyền phức tạp khác. Cả hai dự án nghiên cứu đều có sự cộng tác với các nhà nghiên cứu, chuyên gia y học đến từ New Zealand, Thụy Sĩ, Tây Ban Nha và Mỹ.

Theo baotintuc.vn

 

 

 

 

Lần đầu tiên phát hiện hạt vi nhựa tồn tại trong đám mây

 

Phân tích các mẫu, nhóm nghiên cứu tìm thấy tổng cộng 70 hạt vi nhựa, có thể được phân thành 9 loại. Các hạt đo được từ 7,1 - 94,6 micromet và với nồng độ trung bình từ 6,7 - 13,9 hạt/lít.

Hạt vi nhựa.(Nguồn: AFP)

Theo phóng viên TTXVN tại Tokyo, các nhà nghiên cứu Nhật Bản đã lần đầu tiên phát hiện các hạt vi nhựa cũng tồn tại trong các đám mây. Nhóm sẽ tiếp tục nghiên cứu sâu hơn các chi tiết vì các hạt vi nhựa trong các đám mây có thể ảnh hưởng đến khí hậu và có hại cho cơ thể con người.

Đây là loại hạt gây lo ngại về tác động đối với hệ sinh thái đại dương. Người ta cho rằng các hạt vi nhựa được đưa vào khí quyển khi nước biển ngưng tụ thành mây.

Nhóm nghiên cứu, đứng đầu là giáo sư Hiroshi Okochi của Đại học Waseda, đã kiểm tra 44 mẫu nước lấy từ các đám mây ở đỉnh và chân núi Phú Sĩ cũng như đỉnh núi Tanzawa-Oyama, phía Tây Yokohama thuộc tỉnh Kanagawa.

Phân tích các mẫu, nhóm nghiên cứu tìm thấy tổng cộng 70 hạt vi nhựa, có thể được phân thành 9 loại. Các hạt đo được từ 7,1 - 94,6 micromet và với nồng độ trung bình từ 6,7 - 13,9 hạt/lít.

Cho đến nay người ta biết rất ít về tác động mà các hạt này có thể gây ra, nhưng chúng có thể bao gồm tác động đến khí hậu. Hạt vi nhựa có thể trở thành một số "hạt giống" khiến các giọt mây xung quanh ngưng tụ thành hạt mưa, do đó làm tăng lượng mây thoát ra và tổng lượng mưa.

Các nhà nghiên cứu cho biết các hạt vi nhựa trong đám mây rơi xuống đất dưới dạng nước mưa sau đó có thể xâm nhập vào cơ thể con người thông qua các sản phẩm nông nghiệp và vật nuôi, tác động tiêu cực đến sức khỏe con người./.

Theo vietnamplus.vn


Tìm kiếm theo chuyên mục - nội dung - ngày tháng

Tin Nóng
Tin tiêu điểm

Lịch công tác trống

Website liên kết
Thống kê truy cập
Hôm nay: 2701
Đã truy cập: 3276016