TIN TRONG TỈNH

Đảng ủy Sở Khoa học và Công nghệ đẩy mạnh hưởng ứng Cuộc thi trực tuyến  tìm hiểu Bầu cử

Ngày 10/3/2026, Đảng ủy Sở Khoa học và Công nghệ đã ban hành Công văn số 300-CV/ĐU về việc đẩy mạnh tuyên truyền, hưởng ứng tham gia cuộc thi trực tuyến tìm hiểu bầu cử Quốc hội và Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp. Đây là hoạt động trọng tâm nhằm thực hiện chỉ đạo của Ban Thường vụ Đảng ủy UBND tỉnh về công tác chuẩn bị cho kỳ bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031.

Theo đó, Đảng ủy Sở yêu cầu các chi bộ trực thuộc và Chi đoàn Sở bám sát nội dung chỉ đạo, tiếp tục quán triệt sâu sắc mục đích, ý nghĩa của cuộc thi đến toàn thể cán bộ, đảng viên và người lao động. Do thời gian diễn ra cuộc thi chỉ kéo dài trong 2 tuần, từ ngày 27/02/2026 đến ngày 15/03/2026, các đơn vị cần tập trung cao điểm để tổ chức cho 100% cán bộ, công chức, viên chức và đoàn viên thanh niên tham gia dự thi trực tuyến tại địa chỉ https://thitructuyen.baocaovien.vn/tim-hieu-bau-cu-quoc-hoi-va-hdnd.

Điểm mới của cuộc thi lần này là Ban Tổ chức sẽ lần đầu tiên trao giải thưởng cho cá nhân có thành tích xuất sắc trong việc lan tỏa sâu rộng sức ảnh hưởng của cuộc thi. Thông qua hoạt động này, Sở Khoa học và Công nghệ đặt mục tiêu nâng cao nhận thức, củng cố niềm tin của đội ngũ cán bộ vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước. Đồng thời, đây cũng là dịp để khơi dậy tinh thần trách nhiệm của cử tri đối với Ngày bầu cử 15/3/2026, góp phần đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, xuyên tạc của các thế lực thù địch về công tác bầu cử tại địa phương.

Đảng ủy Sở cũng giao nhiệm vụ cho các đơn vị nghiêm túc triển khai và thực hiện báo cáo kết quả về Chi bộ Văn phòng Sở để tổng hợp, theo dõi kịp thời./.

Tin: Mỹ Phương, Trung tâm Ứng dụng KH-CN và ĐMST

Phục dựng Lễ hội Đình – Miếu Cái Chiên: Khơi dậy giá trị di sản văn hóa biển đảo

Trong 02 ngày, 6 - 7/3/2026 (tức ngày 18 -19 tháng Giêng năm Bính Ngọ), tại xã Cái Chiên, Lễ hội Đình – Miếu Cái Chiên năm 2026 đã được tổ chức trang trọng, thu hút đông đảo đại biểu, nhân dân địa phương và du khách tham dự.  Đây là hoạt động văn hóa – tâm linh quan trọng, đồng thời là kết quả bước đầu của nhiệm vụ khoa học và công nghệ (KH&CN) cấp tỉnh về nghiên cứu, bảo tồn và phục dựng Lễ hội Đình – Miếu Cái Chiên do Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam chủ trì thực hiện.

Tham dự lễ hội có đồng chí Nguyễn Mạnh Cường – Tỉnh uỷ viên, Bí thư Đảng uỷ, Giám đốc Sở KH&CN; đồng chí Phan Đăng Chính - PGĐ Sở KH&CN; đại diện lãnh đạo Sở Văn hóa và Thể thao; các nhà khoa học, chuyên gia nghiên cứu văn hóa; lãnh đạo xã Cái Chiên cùng đông đảo nhân dân và du khách thập phương.

Các đại biểu tham dự khai mạc Lễ hội Đình – Miếu Cái Chiên.

Đình – Miếu Cái Chiên là cụm di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh, gắn liền với đời sống tâm linh và lịch sử hình thành, phát triển của cộng đồng cư dân vùng biển đảo. Trải qua thời gian và biến động lịch sử, nhiều hạng mục của di tích đã bị xuống cấp, nhiều nghi lễ truyền thống của lễ hội dần mai một. Vì vậy, việc triển khai nhiệm vụ KH&CN nghiên cứu, phục dựng lễ hội có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của địa phương.

Được biết, lễ hội năm nay được tổ chức với nhiều nghi lễ truyền thống và hoạt động văn hóa đặc sắc. Trong ngày đầu tiên (6/3), các nghi thức tâm linh được tiến hành trang nghiêm như lễ dâng lễ tại Miếu Ông, Miếu Bà, Miếu Quan Lớn; nghi lễ cáo yết và các nghi thức tế lễ truyền thống. Sau phần lễ là phần hội sôi nổi với nhiều hoạt động giao lưu văn hóa, trò chơi dân gian.

Nổi bật trong chương trình là các cuộc thi mang đậm bản sắc vùng biển đảo như thi chế biến món ăn từ ốc và gà râu Cái Chiên, thi “Hoa hậu gà râu Cái Chiên”, thi tìm “Vua ốc rổ Cái Chiên”, thi bước tuồng… Buổi tối cùng ngày diễn ra chương trình văn nghệ chào mừng lễ hội với sự tham gia của các đội văn nghệ quần chúng địa phương.

Việc phục dựng Lễ hội Đình – Miếu Cái Chiên được triển khai trên cơ sở nhiệm vụ KH&CN cấp tỉnh nhằm nghiên cứu, sưu tầm tư liệu, phục dựng các nghi lễ truyền thống và xây dựng mô hình bảo tồn di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch. Trong quá trình thực hiện, các nhà khoa học và chuyên gia văn hóa đã phối hợp với chính quyền và nhân dân địa phương tiến hành khảo cứu tư liệu, phỏng vấn các bậc cao niên, sưu tầm phong tục, nghi lễ và tổ chức phục dựng các hoạt động văn hóa truyền thống của lễ hội.

Đồng chí Nguyễn Mạnh Cường – Tỉnh uỷ viên, Bí thư Đảng uỷ, Giám đốc Sở KH&CN; đồng chí Phan Đăng Chính - Sở KH&CN; đại diện lãnh đạo Phòng Tổng hợp - Quản lý Khoa học, các nhà khoa học, chuyên gia nghiên cứu văn hóa; lãnh đạo xã Cái Chiên tham dự nghi lễ dâng lễ tại các Miếu Ông, Miếu Bà, Miếu Quan Lớn (xã Cái Chiên).

Toàn cảnh nghi lễ tại các Miếu của xã Cái Chiên được phục dựng..

Thông qua nhiệm vụ này, nhiều giá trị văn hóa phi vật thể gắn với lễ hội như nghi thức tế lễ, đội bát âm, múa hát dân gian và các trò chơi truyền thống đã từng bước được khôi phục. Đây không chỉ là cơ sở quan trọng để bảo tồn di sản văn hóa của địa phương mà còn góp phần xây dựng không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng cho người dân vùng biển đảo.

Tin, ảnh: Mỹ Phương - Duy Đông

Trung tâm Ứng dụng KH-CN & ĐMST

Sở KH&CN triển khai Dự toán chi thường xuyên lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2026

Sáng ngày 10/3/2026, Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) tổ chức cuộc họp triển khai dự toán chi thường xuyên lĩnh vực khoa học và công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo (ĐMST) và chuyển đổi số (CĐS) năm 2026. Cuộc họp do đồng chí Nguyễn Mạnh Cường – Giám đốc Sở KHCN chủ trì.

Toàn cảnh cuộc họp tại Sở Khoa học và Công nghệ.

Tham dự cuộc họp có đồng chí Phan Đăng Chính - Phó Giám đốc Sở; đại diện Văn phòng UBND tỉnh, Sở Tài chính, lãnh đạo và cán bộ chuyên môn các sở, ban, ngành, đơn vị dự toán khối tỉnh; đại diện UBND các xã, phường, đặc khu trên địa bàn tỉnh tham dự theo hình thức trực tiếp và  trực tuyến.

Đại diện các Sở,ban ngành phát biểu tại cuộc họp.

Tại cuộc họp, các đại biểu đã nghe báo cáo về tình hình triển khai phân bổ chi tiết các nhiệm vụ chi thường xuyên thuộc lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số KH&CN năm 2026; tiến độ xây dựng, trình phê duyệt các nhiệm vụ khoa học và công nghệ theo quy định hiện hành. Nội dung thảo luận tập trung làm rõ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai thực hiện tại các cơ quan, đơn vị, địa phương; đồng thời đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn kinh phí, bảo đảm việc triển khai các nhiệm vụ KHCN, ĐMST và CĐS đúng tiến độ, đúng quy định.

Phát biểu tại cuộc họp, đồng chí Nguyễn Mạnh Cường –  Giám đốc Sở KH&CN nhấn mạnh việc triển khai dự toán chi thường xuyên trong lĩnh vực khoa học và công nghệ là nhiệm vụ quan trọng nhằm thúc đẩy hoạt động nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, đẩy mạnh đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên địa bàn tỉnh. Các sở, ngành, địa phương cần chủ động phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ trong quá trình xây dựng, đề xuất và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ; đồng thời kịp thời phản ánh những khó khăn, vướng mắc để được hướng dẫn, tháo gỡ.

Thông qua cuộc họp, Sở KH&CN tiếp tục tăng cường công tác phối hợp với các sở, ngành, địa phương trong quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn lực dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, góp phần phục vụ phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh trong giai đoạn mới.

Tin, ảnh: Mỹ Phương, Trung tâm Ứng dụng KH – CN và ĐMST

TIN TRONG NƯỚC

Bộ Khoa học và Công nghệ chính thức vận hành fanpage “Thông tin Khoa học và Công nghệ”

Bộ Khoa học và Công nghệ mở fanpage mới chia sẻ thông tin khoa học và công nghệ. Ảnh: Bộ KHCN

Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết đã xây dựng và vận hành fanpage “Thông tin Khoa học và Công nghệ” trên nền tảng Facebook, tại địa chỉ https://www.facebook.com/khcndmst/. Đây là kênh truyền thông mới được triển khai song song với fanpage chính thức của Bộ.

Theo giới thiệu, fanpage này được định hướng chia sẻ các câu chuyện liên quan đến khoa học và công nghệ, giới thiệu hoạt động nghiên cứu, cũng như những cá nhân, tổ chức có đóng góp trong lĩnh vực này. Nội dung đăng tải dự kiến tập trung vào các xu hướng công nghệ, các sáng kiến trong nghiên cứu và ứng dụng khoa học vào thực tiễn.

Fanpage cũng được kỳ vọng góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong phát triển kinh tế xã hội. Một số nội dung được xây dựng theo hướng phổ biến kiến thức, chia sẻ kinh nghiệm nghiên cứu và ứng dụng công nghệ.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, fanpage này đồng thời là nơi tiếp nhận ý kiến trao đổi từ người dân, doanh nghiệp và cộng đồng khoa học về các vấn đề liên quan đến lĩnh vực khoa học và công nghệ.

Cơ quan này cho biết việc vận hành thêm fanpage nhằm mở rộng kênh cung cấp thông tin trên môi trường số, hỗ trợ hoạt động truyền thông chính sách và tăng khả năng tiếp cận thông tin chính thống về khoa học và công nghệ.

Theo laodong.vn

Phát triển khoa học, công nghệ gắn với nghiên cứu-ứng dụng-thị trường

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính-Trưởng ban Chỉ đạo của Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06 vừa ký Quyết định số 11/QĐ-BCĐCP ban hành Kế hoạch hoạt động năm 2026 của Ban Chỉ đạo.

Một sản phẩm khoa học công nghệ cao. (Ảnh: Kim Bách)

Mục tiêu chung của Kế hoạch là tổ chức triển khai quyết liệt, đồng bộ các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp của Nghị quyết số 57-NQ/TW; bảo đảm khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đóng góp thiết thực vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số thông qua nâng cao năng suất lao động, hiệu quả quản trị, chất lượng dịch vụ công và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Kế hoạch hướng tới tạo chuyển biến rõ rệt về chuyển đổi số liên thông, đồng bộ trong hệ thống chính trị và các ngành, lĩnh vực trọng điểm; tập trung vào các khâu tác động trực tiếp đến năng suất, chi phí, thời gian, chất lượng dịch vụ và khả năng mở rộng thị trường.

Năm 2026 được xác định là năm chuyển trọng tâm từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực hiện, giám sát, đo lường và đánh giá kết quả đầu ra; tập trung tạo chuyển biến thực chất trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06, gắn với nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, cải cách hành chính, chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng. Kế hoạch đề ra mục tiêu đóng góp cho tăng trưởng như sau: Tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP năm 2026 phấn đấu đạt 14,5%. Tỷ trọng đóng góp của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong GDP phấn đấu đạt 17,5%.

Về hoàn thiện thể chế, chính sách, Kế hoạch yêu cầu tập trung rà soát, ban hành đầy đủ, kịp thời các văn bản quy định chi tiết, biện pháp hướng dẫn thi hành các luật được Quốc hội thông qua trong năm 2025, bảo đảm hiệu lực đồng bộ, thống nhất với luật; khắc phục triệt để tình trạng nợ đọng văn bản quy định chi tiết; đồng thời rà soát, điều chỉnh, bổ sung cơ chế, chính sách nhằm tiếp tục hoàn thiện thể chế cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06. Quyết định cũng nêu rõ các mục tiêu, định hướng về chuyển đổi số quốc gia; về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Về theo dõi, giám sát và đánh giá, 100% nhiệm vụ của Ban Chỉ đạo Trung ương, Ban Chỉ đạo của Chính phủ được theo dõi, giám sát, đánh giá trên Hệ thống theodoinq.dcs.vn. Dữ liệu phải được cập nhật kịp thời, khách quan, có đối chiếu, kiểm chứng, gắn với trách nhiệm giải trình của cơ quan và người đứng đầu.

Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương khẩn trương triển khai các nhiệm vụ, giải pháp phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia, cải cách hành chính và Đề án 06 được giao tại các phụ lục kèm theo Kế hoạch; các nhiệm vụ, giải pháp do Ban Chỉ đạo Trung ương giao tại Chương trình số 02-CTr/BCĐTW ngày 2/2/2026; các nhiệm vụ trong Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW (Nghị quyết số 11/NQ-CP ngày 14/1/2026 và Nghị quyết số 71/NQ-CP ngày 1/4/2025); các nhiệm vụ tại các Thông báo kết luận của Trưởng ban Chỉ đạo, Lãnh đạo, Tổ Giúp việc Ban Chỉ đạo Trung ương, Kế hoạch số 02-KH/BCĐTW ngày 19/6/2025 và Chương trình công tác năm 2026 của Ban Chỉ đạo Trung ương.

Các bộ, ngành, địa phương phải cam kết hoàn thành đúng tiến độ các nhiệm vụ được Ban Chỉ đạo Trung ương, Ban Chỉ đạo của Chính phủ giao.

Theo nhandan.vn

Ứng dụng robot thông minh trong bức xạ và hạt nhân

Các nhà khoa học Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam phát triển thành công robot tự hành tích hợp tay máy, có khả năng quan trắc phóng xạ và hỗ trợ thao tác trong môi trường hạt nhân.

 Thử nghiệm robot tại lò Hạt nhân Đà Lạt. (Ảnh TIẾN HIẾU)

Kết quả này khẳng định năng lực làm chủ công nghệ robot thông minh, mở ra hướng ứng dụng mới cho an toàn bức xạ và công nghệ hạt nhân tại Việt Nam.

Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, robot tự hành thông minh ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực, như: Sản xuất, logistics, giám sát và các môi trường nguy hiểm. Xu hướng tích hợp tay máy cộng tác (cobots) trên nền tảng robot tự hành (AMRs) mở ra khả năng nâng cao mức độ tự động hóa, linh hoạt và hiệu quả vận hành của các hệ thống thông minh.

Đối với ngành công nghiệp hạt nhân, bảo đảm an toàn bức xạ cho con người là yêu cầu tối thượng. Phơi nhiễm phóng xạ có thể gây tổn thương DNA dẫn tới đột biến, ung thư và nhiều hệ lụy di truyền nghiêm trọng. Vì vậy, việc ứng dụng robot thay thế con người trong quan trắc, thao tác và xử lý môi trường phóng xạ là giải pháp cấp thiết nhằm giảm thiểu rủi ro.

Bám sát chủ trương của Đảng và Nhà nước về tái khởi động Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận và tiếp tục nghiên cứu chương trình điện hạt nhân quốc gia, cùng Nghị quyết số 189/2025/QH15 về cơ chế, chính sách đặc thù đầu tư dự án, các nghiên cứu và sản phẩm công nghệ tự động hóa, IoT, AI, robot phục vụ quan trắc an toàn phóng xạ và hỗ trợ vận hành trong môi trường hạt nhân có ý nghĩa quan trọng đối với bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững.

Theo các nhà khoa học, nhiều hệ thống robot trên thế giới đã được phát triển phục vụ ngành hạt nhân, từ đo đạc phóng xạ, ghi hình tại khu vực khó tiếp cận đến hỗ trợ thao tác, vận chuyển và xử lý sự cố. Sau sự cố hạt nhân Fukushima tại Nhật Bản, thực tế cho thấy các robot điều khiển từ xa hoặc bán tự động còn phụ thuộc lớn vào con người, hạ tầng truyền thông và điều kiện địa hình cho nên hiệu quả chưa đạt như kỳ vọng. Điều đó đặt ra yêu cầu phát triển thế hệ robot mới có khả năng tự hành, tự nhận thức môi trường và chủ động ra quyết định trong những tình huống phức tạp, khó lường.

Tại Việt Nam, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi đất nước từng bước tái khởi động chương trình điện hạt nhân, tiêu biểu là Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận. Làm chủ công nghệ robot tự hành thông minh trong môi trường bức xạ không chỉ góp phần bảo đảm an toàn và an ninh năng lượng quốc gia, mà còn mang ý nghĩa chiến lược trong nâng cao năng lực khoa học và công nghệ nội sinh, hướng tới phát triển bền vững.

Xuất phát từ thực tiễn đó, nhóm nghiên cứu do Tiến sĩ Ngô Mạnh Tiến (Viện Vật lý, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) đã triển khai đề tài “Nghiên cứu phát triển robot tự hành thông minh sử dụng các công nghệ sensor khác nhau và nền tảng IoT, AI, định hướng ứng dụng trong quan trắc môi trường phóng xạ”, mã số: ĐTĐLCN.19/23, thuộc chương trình phát triển Vật lý giai đoạn 2020-2025.

Trong khuôn khổ đề tài, nhóm nghiên cứu đã thiết kế hệ robot tự hành tích hợp tay máy, đồng bộ nhiều cảm biến hiện đại như Lidar, camera 2D-3D, IMU và đầu đo bức xạ. Điểm nổi bật của hệ thống không chỉ ở khả năng di chuyển hay đo đạc, mà ở việc xử lý tổng hợp dữ liệu để xây dựng đồng thời bản đồ không gian và bản đồ phân bố bức xạ theo thời gian thực.

Trên nền tảng thuật toán SLAM, robot có thể tự định vị, tái tạo môi trường làm việc và gắn thông tin bức xạ lên từng vị trí cụ thể trên bản đồ. Nhờ đó, người vận hành nhanh chóng nhận diện khu vực có mức phóng xạ cao, xác định vùng an toàn và theo dõi biến động môi trường trong suốt quá trình hoạt động.

Đáng chú ý, nhóm nghiên cứu đã tích hợp robot tự hành với tay máy cộng tác 6 bậc tự do cùng các thuật toán trí tuệ nhân tạo, cho phép hệ thống vừa quan trắc, vừa hỗ trợ thao tác trong môi trường phóng xạ.

Cách tiếp cận này khắc phục hạn chế của các mô hình trước đây, đồng thời mở ra tiềm năng ứng dụng tại cơ sở hạt nhân, y học hạt nhân và trong ứng phó sự cố bức xạ. Qua thử nghiệm tại Viện Nghiên cứu Hạt nhân Đà Lạt, Trung tâm Chiếu xạ Hà Nội và một số cơ sở y học hạt nhân cho thấy robot vận hành ổn định, định vị chính xác trong không gian rộng, nhiều vật cản và xây dựng được bản đồ phóng xạ trực quan.

Chia sẻ về khó khăn trong quá trình triển khai, Tiến sĩ Ngô Mạnh Tiến cho biết, thách thức lớn nhất không nằm ở từng thành phần riêng lẻ mà ở việc tích hợp tất cả thành một hệ thống vận hành đồng bộ, ổn định. Robot phải đồng thời định vị chính xác, tránh vật cản, điều khiển tay máy để tương tác với đối tượng, tích hợp thiết bị đo bức xạ và xây dựng bản đồ mức xạ theo thời gian thực tại khu vực hoạt động. Trước yêu cầu đó, nhóm lựa chọn hướng tiếp cận “làm chủ từng lớp công nghệ” từ thiết kế cơ điện tử, mô hình hóa động học-động lực học đến điều khiển và hệ thống nhận thức của robot, với lõi là công nghệ SLAM, Navigation ứng dụng trí tuệ nhân tạo và nền tảng IoT. Đặc biệt, nhóm đã phát triển thuật toán kết hợp SLAM với dữ liệu bức xạ thời gian thực để tạo bản đồ trực quan, phục vụ giám sát và ra quyết định. Trên nền tảng này, hệ robot tự hành tích hợp tay máy từng bước được hoàn thiện, hướng tới ứng dụng trong môi trường phóng xạ.

Theo nhóm nghiên cứu, kết quả đạt được mới là bước khởi đầu nhưng đã mở ra nhiều triển vọng ứng dụng. Tại các nhà máy điện hạt nhân, phòng thí nghiệm và trung tâm nghiên cứu, robot có thể thay thế con người thực hiện kiểm tra, quan trắc và thao tác trong khu vực nhiễm xạ, qua đó giảm đáng kể nguy cơ phơi nhiễm các bức xạ nguy hiểm như alpha, beta và gamma.

Dù bước đầu chứng minh khả năng vận hành hiệu quả trong môi trường phóng xạ, hệ thống vẫn cần tiếp tục hoàn thiện để khắc phục những hạn chế phát sinh trong quá trình thử nghiệm, tiến tới nâng cao độ ổn định và tính sẵn sàng ứng dụng. Để hiện thực hóa mục tiêu này, bên cạnh sự hỗ trợ của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, sự tham gia của doanh nghiệp công nghệ giữ vai trò then chốt, đặc biệt trong chuẩn hóa kỹ thuật, sản xuất và xây dựng kịch bản ứng dụng phù hợp điều kiện trong nước.

Theo nhandan.vn

TIN QUỐC TẾ

Trung Quốc định xây trạm không gian chế ngự bão

Dự án Zhuri hướng đến xây trạm điện Mặt Trời trên không gian, có thể truyền năng lượng sạch xuống Trái Đất đồng thời làm giảm sức mạnh của bão.

Giáo sư kỹ thuật cơ khí Duan Baoyan từ Đại học Xidian, nhà khoa học đứng đầu dự án Zhuri, cho biết các chùm vi sóng do trạm tạo ra để truyền điện về Trái Đất có khả năng được dẫn hướng nhằm làm nóng hơi ẩm bên trong bão. "Nếu đủ lớn, năng lượng có thể thay đổi hoàn lưu khí quyển khu vực và làm biến đổi cường độ cũng như đường đi của bão", Duan viết trên People's Daily tuần này.

Theo Interesting Engineering, về lý thuyết, điều này cho phép các nhà khoa học chế ngự bão hoặc "lái" chúng tránh xa những bờ biển dễ chịu thiệt hại.

Duan cho biết thêm, trạm cũng có thể sạc điện cho vệ tinh, trạm vũ trụ, tàu thăm dò không gian sâu, cho phép chúng hoạt động lâu hơn và đi xa hơn. Ông nhận định: "Các mạng Internet không gian, thậm chí căn cứ Mặt Trăng trong tương lai có thể dựa vào công nghệ 'ngân hàng năng lượng vũ trụ' này".

Dự án Zhuri, hay Theo đuổi Mặt Trời, được Duan cùng đồng nghiệp đề xuất lần đầu vào năm 2013, đặt mục tiêu xây dựng nhà máy điện Mặt Trời hình tròn với kích thước tính bằng km trên quỹ đạo địa tĩnh, cách Trái Đất khoảng 36.000 km, sản xuất điện năng ở quy mô GW.

 Tháp thử nghiệm của dự án Zhuri tại Đại học Xidian ở Tây An, tỉnh Thiểm Tây. Ảnh: Xinhua

Năm 2022, nhóm dự án xây dựng tháp thử nghiệm cao 75 m trong khuôn viên Đại học Xidian để mô phỏng toàn bộ quá trình trên Trái Đất, bao gồm theo dõi Mặt Trời, tập trung ánh sáng và chuyển đổi thành điện năng, sau đó tiếp tục chuyển điện năng thành vi sóng, truyền đi xa rồi biến trở lại thành điện tại ăng-ten thu.

Đến nay, hệ thống mặt đất đã đạt nhiều cột mốc kỹ thuật mới, bao gồm "truyền dẫn từ một đến nhiều thiết bị", cho phép một bộ phát vi sóng truyền năng lượng đến nhiều bộ thu di động cùng lúc thay vì chỉ một mục tiêu cố định.

Nhóm dự án lên kế hoạch tiến hành thử nghiệm quỹ đạo quy mô lớn vào năm 2030, hướng đến tạo ra ít nhất một MW điện. Tuy nhiên, Interesting Engineering đánh giá, để đạt mục tiêu này, họ cần lắp ráp một công trình có trọng lượng lớn hơn Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) trên quỹ đạo.

Theo Interesting Engineering, People's Daily

Giấc mơ truyền điện mặt trời từ vũ trụ về Trái Đất

Nhiều công ty trên thế giới đang nỗ lực phát triển công nghệ khai thác điện mặt trời trong vũ trụ với mục tiêu cung cấp nguồn năng lượng sạch dồi dào cho Trái Đất.

Mô phỏng trạm Cassiopeia của Space Solar hoạt động trên quỹ đạo. Ảnh: Space Solar

Điện mặt trời trong vũ trụ hoạt động tương tự trên Trái Đất, sử dụng pin quang điện biến đổi ánh sáng Mặt Trời thành điện. Nguồn năng lượng này có lợi thế khổng lồ là nằm bên trên khí quyển, nhờ đó pin quang điện có thể thu thập ánh sáng Mặt Trời chưa bị lọc qua các lớp khí và mây bao phủ Trái Đất. Theo Earth Observatory, khí quyển phản xạ khoảng 30% và hấp thụ khoảng 1/4 năng lượng truyền tới hành tinh. Pin quang điện trong vũ trụ có thể tránh hiệu ứng này và tiếp xúc với ánh sáng Mặt Trời gần như liên tục nếu đặt ở quỹ đạo phù hợp.

Sau khi thu thập, năng lượng mặt trời có thể được truyền về Trái Đất dưới dạng vi sóng hoặc chùm laser, thu thập bởi ăng-ten lớn trên mặt đất và biến đổi trở lại thành điện có thể sử dụng. Tuy nhiên, để hiệu quả về mặt kinh tế, mỗi vệ tinh phải sản xuất và truyền lượng điện lớn ở cấp gigawatt, đòi hỏi lắp ráp mảng pin đồ sộ trên quỹ đạo. Theo David Homfray, nhà đồng sáng lập kiêm giám đốc công nghệ của công ty Space Solar ở Anh, điện mặt trời trong vũ trụ sẽ giúp thúc đẩy công cuộc chuyển đổi năng lượng. Một số ước tính chỉ ra nó có thể đáp ứng 80% nhu cầu năng lượng tái tạo của châu Âu, chủ yếu do mật độ công suất cao hơn gấp 10 lần so với trên mặt đất.

Aetherflux, công ty khởi nghiệp ở California, Mỹ, dự định triển khai cụm vệ tinh trang bị laser hồng ngoại công suất cao và pin quang điện ở quỹ đạo thấp của Trái Đất. Những vệ tinh này sẽ thu thập điện mặt trời và truyền về các điểm thu gom trên mặt đất. Để đảm bảo an toàn, mỗi máy laser được thiết kế để tắt ngay lập tức khi có bất kỳ vật thể nào chắn đường. Máy laser quá yếu để gây ra thiệt hại nghiêm trọng như phá hủy máy bay nhưng vẫn đủ mạnh để ảnh hưởng tới sức khỏe. Theo Baiju Bhatt, nhà sáng lập công ty, công nghệ này có thể hữu ích với địa điểm thiếu thốn điện.

Công ty Space Solar ở Anh theo đuổi cách tiếp cận khác với tham vọng xây dựng những nhà máy điện mặt trời lớn cỡ thành phố trong không gian, có thể truyền đủ điện cho cả quốc gia. Với kinh phí 1,6 triệu USD từ chính phủ Anh, Space Solar dự định phóng hai nhiệm vụ thử nghiệm trong 3 năm tới, một để truyền điện tới mặt đất bằng sóng vô tuyến và một để chứng minh robot có thể xây các cấu trúc lớn trong vũ trụ.

Mục tiêu cuối cùng của công ty là xây dựng cấu trúc rộng 1,8 km trong không gian gọi là Cassiopeia. Đặt ở độ cao 36.000 km phía trên Trái Đất trong quỹ đạo địa tĩnh, trạm sẽ sử dụng hàng triệu vệ tinh lớn cỡ chiếc bàn phủ đầy pin quang điện để thu thập ánh sáng Mặt Trời truyền tới. Khoảng một tỷ ăng-ten sẽ truyền điện thu được tới trạm nhận rộng bằng sân bay Heathrow trên mặt đất, phụ trách biến đổi sóng vô tuyến thành điện.

Homfray cho biết một trạm Cassiopeia có thể đạt công suất khoảng 700 MW, đủ để cung cấp cho 500.000 hộ gia đình ở Anh. Đầu năm 2025, Space Solar thông báo công ty đã chế tạo robot thử nghiệm để xây những cấu trúc cần thiết cho công nghệ trên trong không gian. Năm ngoái, họ cũng thử nghiệm truyền năng lượng không dây 360 độ trong phòng thí nghiệm tại Đại học Queen Belfast ở Bắc Ireland.

Công ty Mỹ Virtus Solis cũng đang phát triển công nghệ sản xuất điện mặt trời trong vũ trụ, tập trung 200.000 vệ tinh hình tổ ong trong chòm lớn trải rộng hàng kilomet. Các chòm đó sẽ nằm trên quỹ đạo Molniya, quỹ đạo hình elip với độ nghiêng cao cho phép vệ tinh lưu lại lâu ở vĩ độ cao và truyền điện tới Bắc bán cầu. Kế hoạch của Virtus Solis là phóng nhiệm vụ thử nghiệm vào năm 2027. Theo nhà sáng lập kiêm giám đốc điều hành công ty John Bucknell, nếu họ thành công, chi phí năng lượng trên Trái Đất có thể giảm đáng kể. Giá điện trung bình toàn cầu vào khoảng 75 USD/megawatt giờ nhưng điện mặt trời trong vũ trụ theo mô hình của Virtus Solis có thể đạt mức giá 0,5 USD/megawatt giờ.

Thách thức khi khai thác điện mặt trời theo những phương pháp nêu trên là phóng và vận hành nhiều vệ tinh ở quy mô cực lớn mà các công ty đề xuất. Theo Francesca Letizia, chuyên gia về rác vũ trụ ở Cơ quan Vũ trụ châu Âu, quản lý hàng trăm hoặc hàng nghìn vệ tinh và ngăn chúng va chạm với nhau rất khó khăn. Bất kỳ tai nạn nào đều có thể ngăn cản ngành công nghiệp non trẻ này phát triển.

Một báo cáo năm 2024 của NASA chỉ ra công nghệ sản xuất điện mặt trời trong vũ trụ hiện nay tốn kém hơn nhiều so với các nguồn tái tạo trên mặt đất và chỉ khả thi với những tiến bộ lớn trong hoạt động phóng, sản xuất và hiệu quả. Karen Jones, nhà kinh tế học không gian và chiến lược gia công nghệ ở tổ chức phi lợi nhuận The Aerospace Corporation của Anh nhấn mạnh cần có sự hợp tác quốc tế để biến nguồn năng lượng này thành hiện thực.

Theo BBC, Earth Observatory, Space Solar, NASA

Cụm vết đen Mặt Trời lớn gấp 15 lần Trái Đất phun trào

Cụm vết đen AR4633 giải phóng lóa Mặt Trời cấp X4.2 khiến bức xạ mạnh tràn ngập tầng khí quyển cao của Trái Đất, gây nhiễu vô tuyến diện rộng.

Lóa Mặt Trời từ cụm vết đen AR4633 đạt đỉnh lúc 19h13 ngày 4/2 (giờ Hà Nội), gây gián đoạn liên lạc vô tuyến thời gian ngắn ở một số khu vực phía tây châu Phi và phía nam châu Âu.

Lóa Mặt Trời cấp X là loại mạnh nhất, đôi khi có thể đi kèm hiện tượng phun trào vành nhật hoa (CME), gây ra bão địa từ và cực quang ấn tượng nếu ập đến Trái Đất. Tuy nhiên, Trung tâm Dự báo Thời tiết Không gian thuộc Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) cho biết chưa phát hiện dấu hiệu CME nào trong ảnh quan sát sau vụ bùng phát lóa cấp X4.2.

Cụm vết đen AR4366 là vùng từ trường phức tạp và phát triển nhanh, liên tục phóng ra các lóa Mặt Trời mạnh kể từ khi hình thành vài ngày trước. Dù phun trào liên tục, AR4366 dường như chỉ "phô trương" chứ không nguy hiểm. Đa số lóa Mặt Trời từ cụm này không đẩy được lượng vật chất đáng kể vào không gian. Đến nay, chỉ có lóa cấp X8.4 bùng phát vài ngày trước đi kèm một vụ CME di chuyển chậm. CME này đã tác động nhẹ đến Trái Đất và có thể gây ra bão địa từ cấp thấp (G1) trong hôm nay hoặc ngày mai. 

 

Nhiếp ảnh gia Mark Johnston chụp cụm vết đen Mặt Trời AR4633 dưới ánh sáng hydro-alpha (trái) và dưới ánh sáng khả kiến (phải) từ Arizona ngày 1/2. Ảnh: Space

AR4366 có kích thước gấp 15 lần Trái Đất, đủ lớn để nhìn từ Trái Đất bằng kính quan sát nhật thực. Nhiếp ảnh gia thiên văn Mark Johnston đã chụp cụm vết đen khổng lồ này từ Arizona (Mỹ) hôm 1/2. Cụm này vẫn đang hướng về phía hành tinh xanh và chưa có dấu hiệu dịu xuống. Các nhà dự báo thời tiết không gian sẽ tiếp tục theo dõi sát sao xem liệu nó có gây ra tác động mạnh hơn không.

Vết đen Mặt Trời là vùng có từ trường đặc biệt mạnh - đến mức ngăn cản một phần nhiệt từ bên trong Mặt Trời vươn đến bề mặt. Điều này khiến các vết đen có vẻ tối hơn và mát hơn so với khu vực xung quanh. Khi từ trường liên quan đến vết đen đột ngột dịch chuyển hoặc sắp xếp lại, một lượng lớn năng lượng có thể được giải phóng. Năng lượng này bùng nổ dưới dạng luồng bức xạ gọi là lóa Mặt Trời, hoặc đám mây plasma gọi là CME.

Những sự giải phóng vật chất và năng lượng Mặt Trời này có thể tương tác với khí quyển và từ trường Trái Đất, ảnh hưởng đến công nghệ hiện đại như hệ thống liên lạc vô tuyến, hệ thống định vị, thậm chí lưới điện. Giới chuyên gia phân loại lóa Mặt Trời thành A, B, C, M, X tùy theo sức mạnh, trong đó X mạnh nhất còn A yếu nhất. Thông thường, chỉ lóa cấp M hoặc X mới đủ mạnh để khiến các nhà khoa học phát cảnh báo về thời tiết không gian.

Theo Space, Newsweek