Hoạt động khai thác, nuôi trồng thủy sản trong rừng ngập mặn ở Quảng Ninh

28/07/2020 09:26

Theo số liệu thống kê, hiện nay tỉnh Quảng Ninh có 19.740 ha rừng ngập mặn trải dài từ Uông Bí đến Móng Cái. Bài viết sau đây trân trọng giới thiệu một số hoạt động khai thác, nuôi trồng thủy sản trong rừng ngập mặn ở Quảng Ninh.

Phạm vi rừng ngập mặn, nơi diễn ra hoạt động khai thác, nuôi trồng thủy sản được hiểu là những cánh rừng ngập mặn, những dải đất trống ven rừng và những lạch nước nơi con người có thể lội qua khi nước cạn.

Rừng ngập mặn ở Quảng Ninh có nhiều loài cây như: cây bần chua phân bố nhiều ở Uông Bí, bến phà Rừng; cây đâng (đước vòi) có nhiều ở Quảng Yên, Hoành Bồ (nay là TP Hạ Long); cây sú, cây mắn có nhiều ở Hải Hà, Đầm Hà; Rừng hỗn giao gồm các loài cây (đâng, vẹt, sú,…) thấy nhiều ở Tiên Yên, Móng Cái.

Sự phân bố của các loài cây phản ánh độ mặn, chất đáy từng nơi đồng thời kéo theo sự phân bố của các loài thủy sản. Các loài thủy sản trong rừng ngập mặn ở Quảng Ninh khá phong phú như: (1) Các loài nhuyễn thể: Hà sú, ngán, vạng, sò huyết, điềm điệp; các loài ốc (ốc đĩa, ốc mút, ốc hương); các loại bạch tuộc (ruốc),… (2) Các loài giáp xác như: Tôm, cua, cáy, ghẹ,… (3) các loại cá: Tráp, vược, bống, bớp,… (4) Các loại hải sản khác như Bông thùa (sâu đất);…

Ảnh: Cuốc Bông thùa trong RNM

Đi liền với sự đa dạng về loài thủy sản là các hình thức đánh bắt tương ứng như: Có thể bắt bằng tay đối với các loài ốc; đánh hà (bổ hà) bằng búa; đào vạng, bông thùa bằng cuốc; xỉa ngán bằng que thép nhọn có cán; các ngư cụ khác như lưới, lồng (lờ), dây câu để bắt các loài bơi, chạy nhanh như tôm, cua, cá,…

Theo tiến sĩ Nguyễn Quang Hùng (Viện nghiên cứu Hải sản): (1) Trữ lượng tức thời của Ngán ở Quảng Ninh, Hải Phòng năm 2006 là 120 tấn so với năm 1995 là 250 tấn và sản lượng khai thác trung bình là 85 tấn/năm; (2) Sản lượng khai thác ngán và vạng ở Đồng Rui năm 2009 là 1,15 tấn/tháng và 2,8 tấn/tháng tương ứng.

Đối với Bông thùa, nghiên cứu của Viện nghiên cứu Hải sản năm 2005 cho thấy, ở Quảng Ninh, bông thùa có phân bố ở 35 bãi thuộc các địa phương như Móng Cái, Hải Hà, Đầm Hà, Tiên Yên, Vân Đồn, Cẩm Phả, Hoành Bồ, Quảng Yên với tổng diện tích 13.891ha. Nghiên cứu về năng suất khai thác và mật độ phân bố của bông thùa ở Đồng Rui, Quan Lạn và Trà Cổ cho thấy: năng suất khai thác trung bình là 2,2-2,5 kg/người/ngày và mật đọ phân bố cao ở Quan Lạn là 25con/m2 và thấp ở Đồng Rui là 14con/m2. Năm 2004, theo ước tính của các địa phương (Móng Cái, Vân Đồn, Hải Hà, Đầm Hà) thì sản lượng bông thùa thu được là 880 tấn tươi với giá trị khoảng 9 tỷ đồng; tổng số người tham gia khai thác là 3.440 người, chủ yếu là phụ nữ. Đến nay, năng suất và sản lượng khai thác các loài thủy sản trong rừng ngập mặn đã suy giảm mạnh nên thế hệ trẻ ở các địa phương ven biển phần nhiều đã đi học hoặc đi làm ở các khu công nghiệp.

Ảnh: Thả giống Vạng trong RNM ở Tiên Yên

Về nuôi thủy sản trong rừng ngập mặn ở Quảng Ninh hiện nay có 2 nghề nuôi phổ biến là nuôi tôm quảng canh cải tiến và nuôi hà sú. Đối với nuôi tôm, đầm nuôi hình thành bằng cách người dân đắp đê (bờ) ngăn rừng ngập mặn lại thành đầm. Đầm có cống cấp, thoát nước ở vị trí thấp nhất để có thể tháo cạn được nước trong đầm nuôi. Diện tích đầm khoảng vài ha đến vài chục ha, thậm chí có đầm hàng trăm ha. Những năm gần đây, do nguồn giống trong tự nhiên suy giảm nên người nuôi đã thả bổ sung thêm giống nhân tạo (tôm, cua giống) để nâng cao, sản lượng nuôi. Đầm hoạt động bằng cách vào những ngày nước lớn (nước lên cao, xuống thấp), khi nước lên, người nuôi mở cống lấy nước vào đầm mang theo tôm cá tự nhiên, khi nước xuống thì mở cống, chắn đọn (lưới) để thu tôm cá. Vào những ngày nước kém, người nuôi chốt cống, không lấy nước vào và cũng không tháo nước ra (khoảng 5-7 ngày/chu kỳ con nước 14 ngày). Bằng cách này, một số cây ngập mặn như cây Đâng (đước vòi) có rễ thở nhô lên cao khỏi mặt nước sẽ không bị chết và tạo nên hệ sinh thái tôm – rừng. Theo Đề án phát triển bền vững kinh tế thủy sản tỉnh Quảng Ninh đến năm 2025, tầm nhìn năm 2030 đã được Ủy ban nhân dân tỉnh thông qua thì đến năm 2025, diện tích nuôi tôm quảng canh cải tiến của tỉnh là 2.860 ha.

Ảnh: Nuôi hà sú bằng giàn treo ở Quảng Yên

Đối với nuôi hà sú, vào khoảng năm 2010, ở Tuần Châu (Hạ Long), Hoàng Tân (Quảng Yên) có hình thức nuôi hà sú bằng cách cắm cọc trên bãi triều hay làm giàn treo (như giàn mướp) treo các giá thể (vỏ hầu) để thu ấu trùng và nuôi hầu. Vào mùa lấy giống, người nuôi chọn những thời điểm thích hợp để cắm cọc hay thả vật bám nhằm thu giống ngoài tự nhiên (ấu trùng hà sú trong nước sẽ bám vào vật bám và sống cố định tại đó thành con trưởng thành). Các cọc hay giàn nuôi nằm ở vùng trung triều ven các cánh rừng ngập mặn đảm bảo có thời gian phơi bãi trong ngày. Cũng theo Đề án trên thì đến năm 2025, diện tích nuôi nhuyễn thể bãi triều toàn tỉnh là 3.310 ha (trong đó chủ yếu là nuôi ngao, nghêu).

Nuôi các đối tượng khác, một số nghiên cứu, thử nghiệm nuôi các đối tượng nhuyễn thể khác như: (1) Từ năm 2005, Dự án SUMA Quảng Ninh đã hỗ trợ thử nghiệm nuôi vạng trong rừng ngập mặn ở Tiên Yên bằng giống tự nhiên. (2) Trường Đại học Nha Trang, trong các năm 2011-2013 và 2018-2020  đã thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu về ốc đĩa, trong đó có phần thử nghiệm nuôi ốc đĩa trong rừng ngập mặn ở Vân Đồn bằng giống nhân tạo. (3) Viện Tài nguyên Môi trường biển năm 2015-2017 đã có thử nghiệm nuôi ngán trong rừng ngập mặn ở Quảng Yên, Tiên Yên bằng giống nhân tạo. Nhìn chung, qua các thử nghiệm cho thấy, các đối tượng ngán, vạng và ốc đĩa tốc độ lớn còn chậm, chưa kích tích người dân đầu tư nuôi trồng.

Từ năm 2016-2018, Trung tâm Khoa học kỹ thuật và Sản xuất giống thủy sản đã thực hiện nhiệm vụ Bảo tồn nguồn gen ngán trên địa bàn tỉnh. Kết quả đã xây dựng được 03 mô hình lưu giữ bảo tồn tại chỗ nguồn gen ngán ở Đông Hải, Đồng Rui (Tiên Yên) và Hoàng Tân (Quảng Yên). Theo đó, người dân đã được Ủy ban nhân dân xã hợp đồng giao đất bãi triều có cây ngập mặn để trông coi bảo vệ nguồn gen ngán. Tuy nhiên trong quá trình hoạt động các hộ dân khác vẫn vào rừng bắt hà, ốc và cá loại thủy sản khác nên rất khó bảo vệ nguồn gen ngán. Theo đề xuất của người dân, vì nguồn lợi thủy sản gắn liền với rừng ngập mặn nên Nhà nước có thể giao rừng ngập mặn cho người dân quản lý, khoanh nuôi và khai thác thủy sản. Như vậy, rừng ngập mặn sẽ được bảo vệ tốt hơn và ngân sách Nhà nước lại có thêm nguồn thu từ giao khoán rừng ngập mặn.

Ảnh: Cán bộ kỹ thuật kiểm tra mô hình lưu giữ nguồn gen ngán ở Đồng Rui

Trên dây là một số thông tin về việc khai thác, nuôi trồng thủy sản trong rừng ngập mặn ở Quảng Ninh để Quí vị bạn đọc tham khảo, áp dụng./.

Dương Văn Hiệp - Phòng Kỹ thuật Môi trường



Gửi ý kiến phản hồi

Tìm kiếm theo chuyên mục - nội dung - ngày tháng

Tin Nóng
Tin tiêu điểm

Lịch công tác trống

Website liên kết
Thống kê truy cập
Hôm nay: 224
Đã truy cập: 1040797