Kết quả lưu giữ nguồn gen ốc đĩa tại Quảng Ninh

05/01/2021 13:43

Quảng Ninh nằm trong khu vực có mức độ đa dạng sinh vật biển rất cao do có bờ biển được bao bọc bởi nhiều đảo, vũng, vịnh, đầm đã trở thành nơi trú ẩn lý tưởng cho nhiều loài hải sản. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, nguồn lợi hải sản giảm sút đáng kể và nhiều loài có nguy cơ tuyệt chủng trong tương lai. Theo thống kê gần đây về mức độ đe dọa các loài thủy hải sản tại Việt Nam cho thấy có 4 loài đã tuyệt chủng (EW); 18 loài có nguy cơ tuyệt chủng cực kỳ lớn (CR); 56 loài có nguy cơ tuyệt chủng rất lớn (ER; 158 loài có nguy cơ tuyệt chủng lớn (VU) (danh mục các loài thủy sinh quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng ở VN-82/2008/QĐ-BNN).

Ảnh: Mô hình bảo tồn bảo tồn nguồn gen ốc đĩa

Trong số các nguồn gen hải sản tại Quảng Ninh, ốc đĩa được xem là nguồn gen quý hiếm có tính đặc hữu cao và giá trị sử dụng của chúng đã được biết đến từ lâu trong lĩnh vực dinh dưỡng và dược liệu do trong thịt ốc có chứa nhiều loại axit amin quý và nhiều nguyên tố vi lượng cần thiết cho cơ thể.

Trong những năm gần đây, nhu cầu tiêu thụ nội địa đối với loài ốc này tại Quảng Ninh là rất lớn, trong khi chưa có bất cứ cơ sở nào sản xuất giống nhân tạo cung cấp cho người nuôi thương phẩm nên sản lượng ốc đĩa cung cấp cho thị trường hoàn toàn là khai thác từ tự nhiên, nhưng do tình trạng khai thác quá mức đã làm cho nguồn lợi ốc đĩa đang đứng trước nguy cơ cạn kiệt.

Do đó, việc thu thập bảo tồn nguồn gen ốc đĩa trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh nhằm lưu giữ, đánh giá chất lượng nguồn gen, tư liệu hóa nguồn gen nhằm phục vụ nghiên cứu sản xuất giống nhân tạo, tái tạo nguồn lợi là nhiệm vụ cần thiết phải thực hiện vì nhiều ý nghĩa cả về khoa học và thực tiễn, phù hợp với Quyết định số 2415/QĐ-UBND ngày 12/9/2013 của UBND tỉnh Quảng Ninh về việc Phê duyệt đề án khung các nhiệm vụ bảo tồn nguồn gen cấp tỉnh, giai đoạn 2015 - 2020.

Kết quả lưu giữ nguồn gen

Nguồn gen ốc đĩa được lưu giữ theo phương pháp bảo tồn nguyên vị tại khu vực Vụng Cái Quýt, thuộc BQL VQG Bái Tử Long, với diện tích là 2 ha. Nguồn gen ốc đĩa tại Vườn Quốc gia Bái Tử Long được thu gom và thả vào trong khu vực lưu giữ bảo tồn. Xây dựng 03 mô hình, diện tích 100 m2/mô hình để theo dõi và đánh giá sinh trưởng và phát triển của nguồn gen trong thời gian lưu giữ.

Các mô hình được xây dựng ở 3 vị trí tương ứng với 3 khu vực sinh thái khác nhau là: mô hình 1 có nền đáy nhiều đá ít cây rừng ngập mặn, mô hình là đáy bùn, nhiều cây rừng ngập mặn, và mô hình 3 là khu vực vừa có đáy đá và bù với nhiều cây rừng ngập mặn phân bố.

Các yếu tố môi trường trong khu vực lưu giữ ít biến động và thích hợp cho sinh trưởng của ốc: nhiệt độ trung bình 29,5 ± 1,16 oC, pH dao động từ 7,4 – 8,5, hàm lượng ôxy hòa tan 5,4 ± 0,5 mg/L, hàm lượng NH3/NH4 trung bình 0,01 ± 0,005 mg/L, độ mặn 29 ± 0,5‰.

Kết quả theo dõi sinh trưởng nguồn gen cho thấy trong cả 3 mô hình thì nguồn gen đều có sự tăng trưởng về kích thước và khối lượng. Kích thước chiều cao vỏ của nguồn gen ban đầu là 20,3 – 20,9 mm, sau 24 tháng lưu giữ chiều cao vỏ của nguồn gen tăng đều giữa các mô hình, dao động 34,7 – 34,8 mm, tương đương với tốc độ tăng trưởng tuyệt đối là 0,599 – 0,628 mm/tháng.

Mô hình

Ban đầu

Kết thúc

Tăng trưởng

Tỷ lệ sống (%)

Chiều cao (mm)

Khối lượng (g)

Chiều cao (mm)

Khối lượng (g)

DLG (mm/tháng)

DWG (g/tháng)

1

20,8 ± 1,30

5,55 ±0,25

34,80 ± 1,52

10,35 ± 0,80

0,609

0,211

78,5

2

20,9 ± 1,39

5,53 ± 0,29

34,70 ± 1,24

10,54 ± 0,89

0,599

0,209

84,7

3

20,3 ± 1,37

5,58 ± 0,22

34,77 ± 1,48

10,67 ± 0,88

0,628

0,207

85,2

Đối với chỉ tiêu khối lượng, nguồn gen có sự tăng trưởng từ 5,53 – 5,58 g/con lên 10,35 – 10,67 g/con, tương ứng với tốc độ tăng trưởng tuyệt đối về khối lượng là 0,207 – 0,211 g/tháng.

Kết quả theo dõi về tỷ lệ sống của ốc đĩa là có sự chênh lệch giữa 3 mô hình, trong đó mô hình 1 tỷ lệ sống của nguồn gen đạt 78,5 %, cao nhất là mô hình 3 với tỷ lệ sống là 85,2%. Mặc dù ghi nhận được sự chênh lệch về tỷ lệ sống của nguồn gen nhưng kết quả này cũng chỉ mang giá trị tương đối, do nguồn gen ốc đĩa có thể chủ động bò ra ngoài mô hình lưu giữ vào những ngày thủy triều lớn ngập bãi lưu giữ và mô hình.

Bên cạnh đó, sự phát triển của nguồn gen ốc đĩa được ghi nhận sau mỗi lần kiểm tra thực tế mô hình, ngoài việc phát hiện được mức độ gia tăng chiều cao vỏ và khối lượng của ốc rõ rệt, còn nhận thấy sự phát tán của nguồn gen đã lan rộng ra toàn khu vực của Vụng Cái Quýt, từ khu vực rừng ngập mặn sát bờ tới khu vực bãi đá phía ngoài với diện tích lên đến hơn 30ha. Điều này chứng tỏ nguồn gen phát triển rất tốt và hoàn toàn phù hợp với đặc điểm của ốc đĩa là khi thủy triều lên thì chúng di chuyển theo độ cao của mực nước và ưa thích bám vào những cây Sú, Vẹt, Trang... trong khu vực lưu giữ.

 

Ảnh: Ốc đĩa bám vào cây Sú, Vẹt, Trang... trong khu vực lưu giữ – Hình minh họa

Sự thích nghi và phát triển của nguồn gen còn được thể hiện thông qua việc phát hiện được các bọc trứng bám dưới các tảng đá và gốc cây trong các mô hình lưu giữ.

Ảnh: Bọc trứng bám trên các tảng đá trong các mô hình lưu giữ – Hình minh họa

Kết quả này là minh chứng rõ ràng nhất cho thấy điều kiện môi trường của khu vực Cái Quýt là rất thích hợp cho sinh trưởng, phát triển và sinh sản của nguồn gen ốc đĩa. Nguồn gen không những sinh trưởng tốt mà còn bắt đầu tham gia sinh sản tự nhiên trong khu vực lưu giữ, đây chính là phương pháp lưu giữ bảo tồn nguồn gen tốt nhất giúp gia tăng đươc nguồn gen tự nhiên trong khu vực lưu giữ bảo tồn.

Kết luận

Kết quả của các mô hình lưu giữ nguồn gen ốc đĩa tại Vụng Cái Quýt thuộc VQG Bái Tử Long, huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh cho thấy khu vực lưu giữ nguồn gen là rất phù hợp cho sinh trưởng và phát triển của ốc đĩa, nguồn gen thích nghi với điều kiện khu vực lưu giữ, sinh trưởng, phát triển tốt với mức độ gia tăng trung bình về kích thước là 68,02 ± 2,68% và khối lượng là 89,38 ± 2,63% so với kích thước và khối lượng nguồn gen ban đầu. Đặc biệt trong khu vực lưu giữ nguồn gen còn phát hiện tự sinh sản với các bọc trứng trong khu vực lưu giữ.

 

Thành Minh (Văn phòng Sở)


Tìm kiếm theo chuyên mục - nội dung - ngày tháng

Tin Nóng
Tin tiêu điểm

Lịch công tác trống

Website liên kết
Thống kê truy cập
Hôm nay: 1052
Đã truy cập: 1311494