Ruồi đục lá (hay còn gọi là dòi đục lá hoặc sâu vẽ bùa) hại đậu cove và biện pháp phòng trừ

22/11/2021 09:16

      Đậu cove là một trong các cây trồng vụ đông có giá trị kinh tế cao, được trồng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. Thời gian qua do ảnh hưởng của các đợt không khí lạnh nên trời âm u, có mưa phùn, mưa rào xen kẽ nắng nên một số đối tượng sâu bệnh hại đậu cove phát sinh và gây hại như: Rầy mềm, sâu đục quả, bệnh đốm lá, ... trong đó  ruồi đục lá gây hại mạnh.

 Ruồi đục lá hay còn gọi là dòi đục lá (sâu vẽ bùa) là loài đa thực, phổ ký chủ rộng, gây hại nhiều loài cây trồng như: cần tây, cà chua, hành lá, bầu bí, đậu cô ve, đậu đũa, mướp, dưa hấu,... Ruồi đục lá gây hại nặng làm giảm năng suất, chất lượng sản phẩm nông sản.

 * Đặc điểm hình thái, vòng đời:

- Trứng: Trứng hình bầu dục, mới đẻ có màu trắng sữa, sau đó chuyển dần sang màu trắng đục. Trứng nằm gọn trong vết châm của ruồi cái trên lá. Trứng được đẻ ngay dưới bề mặt lá; thời gian nở từ 2 - 5 ngày tùy theo nhiệt độ.

 - Ấu trùng (sâu non hay dòi): Sâu non không chân, móc miệng hình chữ Y rất linh hoạt, có 3 tuổi. Mới đầu cơ thể có màu trắng trong, tuổi 2 có màu vàng nhạt, tuổi 3 có màu vàng rơm. Thời gian phát triển của sâu non cũng phụ thuộc vào nhiệt độ và cây ký chủ, thời gian của ấu trùng từ 10 - 12 ngày (3 - 4 ngày một tuổi).

 - Nhộng: Dòi khi đẫy sức sẽ khoét một khe hình bán nguyệt phía cuối đường đục ở mặt trên lá bị hại; sau đó chui ra khỏi lá, hóa nhộng trên mặt lá hay trên các bộ phận khác của cây (dính trên lá chỗ cuối đường đục) hoặc buông mình xuống đất làm nhộng. Nhộng hình bầu dục, hơi dẹt, màu nâu đỏ, Sự hóa trưởng thành sẽ thay đổi tùy theo mùa và nhiệt độ. Cụ thể là từ 5 - 7 ngày

 - Trưởng thành (ruồi): Trưởng thành là một lọai ruồi rất nhỏ với 2 màu chủ đạo là vàng và đen: Mảnh lưng giữa màu đen bóng; khu trán, đốt râu thứ ba và phiến mai có màu vàng; ngực giữa và bụng có màu đen. Con cái lớn hơn con đực. 

 - Vòng đời: Trứng: 2 - 5 ngày. Ấu trùng: 10 - 12 ngày. Nhộng: 5 - 7 ngày. Trưởng thành (ruồi): 1 - 3 ngày.

Vết đục trên lá đậu (đỗ) cove của ấu trùng ruồi đục lá và Trưởng thành ruồi đục lá

 * Đặc điểm gây hại

 Cả trưởng thành (ruồi) và ấu trùng sâu non (dòi) đều gây hại, nặng nhất vẫn là giai đoạn sâu non (dòi / sâu vẽ bùa).

 Ruồi cái dùng bộ phận đẻ trứng rạch mặt lá tạo nhiều lỗ để kiếm ăn và đẻ trứng. Phần lớn các lỗ dùng làm thức ăn cho cả ruồi cái và ruồi đục ăn kèm do chất lỏng ứa ra từ vết chích. Các lỗ đục thường xuất hiện ở chóp lá hay dọc theo 2 mép lá.

 Ấu trùng (dòi) đục lá ăn nhu mô để lại 2 lớp biểu bì tạo thành các đường đục ngoằn nghoèo phía dưới lớp biểu bì mặt trên của lá, giống như đường đục của sâu vẽ bùa hại trên cây cam, quýt. Giữa đường đục có vết phân do dòi thải ra màu xanh hoặc màu nâu đen. Lá bị hại thường khô héo, cây còi cọc, chậm phát triển. Ruồi đục lá đục ăn mô lá làm giảm khả năng quang hợp, làm cho cây cằn vàng, cằn cỗi, lá rụng sớm đẫn đến làm giảm năng suất, chất lượng sản phẩm. Ngoài ra vết thương của lá dòi đục sẽ tạo điều kiện cho nấm và vi khuẩn sâm nhập phát sinh và phát triển gây hại làm rụng lá, chết cây.

 Nếu bị hại nặng những đường đục này sẽ dầy đặc  tạo thành những đám lớn có mầu trắng xanh hoặc mầu nâu bóng, diện tích vết đục có khi lên tới 50% diện tích của phiến lá, làm cho phiến lá bị biến dạng, mép lá uốn cong lên phía trên, nếu nặng mép lá có thể cuốn lại như một cái ống, mép lá trở lên khô dần, mất diệp lục, khả năng quang hợp kém khiến cho cây bị còi cọc, cho năng xuất thấp.

Đậu (đỗ) cove bị ruồi đục lá hay dòi đục lá (sâu vẽ bùa) gây hại tại thị xã Quảng Yên

 * Tập tính sng và quy luật phát sinh gây hại

 - Nhộng thường hóa trưởng thành vào buổi sáng, nhiều nhất 6 – 8 giờ sáng. Sau khi vũ hóa thì màu sắc ổn định.

 - Trưởng thành hoạt động mạnh vào 7-9 giờ sáng và 4-5 giờ chiều, trưởng thành cái dùng bộ phận đẻ trứng rạch nhiều lỗ, các lỗ đục thường xuất hiện ở chóp lá hay dọc theo bìa lá, trứng nở ra dòi đục giữa biểu bì lá thành những đường hầm ngoằn ngoèo, lúc đầu đường đục nhỏ, càng lúc càng to dần cùng với sự phát triển của ấu trùng, làm khô lá và giảm diện tích quang hợp của lá.

 - Dòi (sâu) thường gây thành dịch hại vào đầu mùa khô, thường từ giai đoạn cây có lá bánh tẻ trở đi, đây là giai đọan họat động quang hợp của lá rất mạnh, vì thế nếu không phát hiện sớm và có biện pháp diệt trừ kịp thời thì chỉ khỏang 5-7 ngày sau là cây đã mất sức rất nặng, ảnh hưởng rất nhiều đến năng suất.

 - Ruồi gây hại quanh năm, từ khi cây con đến khi thu hoạch, tỷ lệ lá bị hại tăng dần và đạt gần 90 - 100 % vào thời kỳ cuối. Tháng 12, 1, 2, 6 và 7 tỷ lệ hại thấp hơn các tháng khác (do nhiệt độ thấp vào mùa đông và quá cao vào mùa hè so với nhu cầu sinh thái loài này).

 - Kẻ thù tự nhiên quan trọng của loài này là một số loài ong ký sinh thuộc các họ Eulophidae, Braconidae, Cynipidae, bộ Hymenoptera...

 * Biện pháp phòng trừ

 - Áp dụng quy trình IPM trên cây trồng: Trồng đúng thời vụ, luân canh với cây lúa nước, phân bón cân đối, giữ đủ ẩm.

 - Cắt tỉa, tiêu hủy các lá bị ruồi hại nặng, tránh đem đi ủ vì ủ ruồi có cơ hội phát sinh tiếp.

 - Bảo vệ và sử dụng ong ký sinh sâu non và nhộng ruồi đục lá.

 - Sử dụng bẫy dính màu vàng để bắt trưởng thành.

 - Trường hợp ruộng bị hại nặng có thể sử dụng một trong các loại thuốc hóa học như: Limater 7.5EC; Actamec 40EC; Aremec 36EC; … để phun trừ.

 Lưu ý: Khi phun cần tuân theo nguyên tắc 4 đúng.

Phạm Thị Hiệp - Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật


Tìm kiếm theo chuyên mục - nội dung - ngày tháng

Tin Nóng
Tin tiêu điểm

Lịch công tác trống

Website liên kết
Thống kê truy cập
Hôm nay: 1356
Đã truy cập: 2110265