Thông thường nguồn lợi thủy sản bao gồm: các loài cá, các loài nhuyễn thể, giáp xác, bò sát, xoang tràng, da gai các loài động vật có vú, san hô, lưỡng cư và thực vật thủy sinh được khai thác để chế biến thực phẩm, dược phẩm, mỹ phẩm, thức ăn chăn nuôi, làm phân bón…

     Các loài thủy sản có nơi sinh sống khác nhau. Tùy theo đặc điểm của các vùng nước tự nhiên mà tạo nên hệ sinh thái thủy sinh khác nhau. Những hệ sinh thái này là nơi ở, nơi kiếm mồi, bãi đẻ của giống loài thủy sản. Trong vùng nước nội địa, nước ngọt là: ao, hồ, sông, suối, đầm, nước trong hang động, một số loài sống trong ruộng lúa nước.

     Mỗi vùng nước có các loài thủy sản sinh sống, cư trú khác nhau: cá biển sống chủ yếu trong nước mặt. Cá nước ngọt sống chủ yếu ở nước ngọt. Tuy nhiên có một số loài di cư có thể có một phần vòng đời sống ở nước ngọt và một phần vòng đời sống ở nước mặn…có loài di cư từ vùng biển của quốc gia này sang vùng biển của quốc gia khác. Cũng có loài có một phần vòng đời sống trên cạn và một phần vòng đời sống dưới nước.

     Vai trò của nguồn lợi thủy sản

     Nguồn lợi thủy sản có vai trò rất quan trọng đối với cuộc sống gia đình bạn, với cộng đồng và nền kinh tế đất nước. Về giá trị kinh tế, nguồn lợi thủy sản cung cấp nguồn thực phẩm cho gia đình và cho cộng đồng; cung cấp nguyên liệu làm dược liệu; cung cấp nguyên liệu làm đồ mỹ nghệ; cung cấp nguyên liệu phục vụ xây dựng; cung cấp nguyên liệu làm phân bón, thức ăn cho chăn nuôi; tạo sinh vật cảnh, phục vụ vui chơi giải trí; phục vụ cho an ninh quốc phòng; tăng thu nhập cho gia đình và cho cộng đồng. Cùng với đó, nguồn lợi thủy sản còn tạo công ăn việc làm cho ngư dân; bổ sung nhiều nghề, góp phần làm phong phú đa dạng loại hình nghề nghiệp trong xã hội; tạo nét đẹp trong văn hóa ngư dân. Về môi trường, nguồn lợi thủy sản tạo đa dạng sinh học, đa dạng nguồn gen, duy trì cân bằng sinh thái; là một phần không thể thiếu trong hệ sinh thái; mắt xích trong chuỗi thức ăn góp phần cải tại môi trường nước, làm đẹp cảnh quan thiên nhiên…

     Vì nguồn lợi thủy sản có ý nghĩa to lớn đó nên cần khai thác hợp lý, kết hợp bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản. Đây là việc làm cần thiết và cấp bách của toàn xã hội.

      Các tác động tiêu cực trong hoạt động thủy sản làm suy giảm nguồn lợi thủy sản

      Hoạt động làm suy giảm nguồn lợi thủy sản gây tác động tiêu cực bao gồm hành vi khai thác quá mức, sử dụng các phương pháp hủy diệt, mở rộng diện tích nuôi trồng thủy sản và sử dụng công nghệ nuôi và chế biến, khai thác làm ảnh hưởng môi trường. Trong đó, khai thác thủy sản quá mức dẫn đến nhiều tàu thuyền, nhiều người tham gia khai thác, cường lực khai thác vượt quá khả năng tái tạo tự nhiên của nguồn lợi thủy sản; tình trạng khai thức tự do không tuân thủ quy định của pháp luật. Sử dụng các phương pháp hủy diệt như dùng thuốc nổ, chất độc, xung điện; công cụ khai thác lưới có kích thước mắt lưới nhỏ, đánh cá bằng lưới kết hợp ánh sáng có công suất vượt quá giới hạn cho phép; sử dụng một số nghề cấm: Nghề đăng đáy, nghề cào, te, xiệp…; khai thác cá trong thời gian cấm khai thác (khai thác thủy sản trong khu vực Hòn Mỹ - Hòn Miều vào thời gian từ 15/4 - 31/7, Quần đảo Cô Tô vào thời gian từ  15/02 - 15/6 hàng năm), khai thác trong khu vực cấm khai thác (vùng lõi của Vịnh Hạ Long, Vườn quốc gia Bái Tử Long), khai thác cá có kích thước nhỏ hơn qui định, khai thác các loài cấm khai thác. Hành vi mở rộng diện tích nuôi trồng thủy sản bao gồm việc phá rừng ngập mặn để lấy diện tích nuôi trồng thủy sản; ngăn suối, sông cụt, eo ngách hồ, đầm, phá để nuôi trồng thủy sản; nuôi lồng bè quá mức cho phép trên biển, sông, hồ. Hành vi sử dụng công nghệ nuôi và chế biến, khai thác làm ảnh hưởng môi trường bao gồm việc sử dụng nhiều thuốc chữa bệnh, chất cải tạo môi trường. Thức ăn thừa đều được xả ra môi trường tự nhiên. Các nhà máy chế biến thủy sản xả nước thải không qua xử lý ra môi trường tự nhiên; các tàu thuyền tự do xả thải dầu, các phế thải sinh hoạt ra ngoài vùng nước tự nhiên; neo đậu tàu thuyền vào rạn san hô…; nạn buôn bán, vận chuyển, tàng trữ các giống loài thủy sản quý hiếm vẫn tiếp tục gia tăng.

      Tác động tiêu cực trong hoạt động của các ngành kinh tế khác đối với nguồn lợi thủy sản

      Đối với ngành nông nghiệp, việc sử dụng nhiều thuốc bảo vệ thực vật gây hại đối với đời sống các loài thủy sinh, ngăn sông làm đập thủy lợi làm mất đường di cư của các loài bản địa. Trong lĩnh vực giao thông thủy, tình trạng phương tiện thủy gia tăng, xả thải dầu mỡ, phế thải ra thủy vực làm ảnh hưởng tới hoạt dộng, di cư kiếm mồi của các loài thủy sản. Cùng với đó tác động của ngành xây dựng với các công trình thủy làm mất nơi cư trú của giống loài thủy sản. Lĩnh vực du lịch tác động gây ô nhiễm, gia tăng việc tiêu thụ thủy sản chất lượng cao, do vậy kích thích việc khai thức thủy sản quý hiếm. Về công nghiệp, tình trạng ngăn đập làm phá vỡ hệ sinh thái, mất các loài bản địa, ngăn đường di cư, mất bãi đẻ, bãi giống; nhiều khu công nghiệp nên chất thải công nghiệp liên tiếp thải ra môi trường gây ô nhiễm nguồn nước, tình trạng xả thải của các khu công nghiệp tập trung ra ngoài vùng nước;… 

Thả giống phóng sinh, tái tạo nguồn lợi thủy sản hàng năm nhằm phục hồi quần thể đàn các loài thủy sinh đang có nguy cơ bị suy giảm trong tự nhiên

      Hoạt động phục hồi, tái tạo và phát triển nguồn lợi thủy sản

      Nguồn lợi thủy sản đang bị suy giảm, song chúng có thể phục hồi, tái tạo và phát triển được nếu biết sử dụng, khai thác hợp lý. Nếu từng cá nhân, tổ chức, cộng đồng và toàn xã hội phối hợp cùng hành động thì sẽ ngăn chặn được sự suy giảm nguồn lợi, tiến tới phục hồi và phát triển nguồn lợi thủy sản.

      Một số hoạt động nhằm phục hồi, tái tạo và phát triển nguồn lợi tại một số địa phương bao gồm: Trồng cây rừng ngập mặn (bảo vệ sự sói mòn, ảnh hưởng của thủy triều và tránh bão); thả giống phóng sinh, tái tạo nguồn lợi thủy sản hàng năm nhằm phục hồi quần thể đàn các loài thủy sinh đang có nguy cơ bị suy giảm trong tự nhiên; phục hồi hệ sinh thái rạn san hô thông qua các chương trình, dự án trồng phục hồi san hô; Sản xuất giống thủy sản, nhất là các loài quý hiếm, loài có giá trị kinh tế cao có nguồn lợi đang suy giảm như Tu hài, Ngán, Sá sùng, Cá song….để thả xuống các thủy vực tự nhiên; khoanh vùng các bãi giống, bãi đẻ của các loài thủy sản để bảo vệ; triển khai các hoạt động điều tra, quy hoạch chi tiết tiến tới thành lập các khu bảo tồn biển, khu bảo tồn vùng nước nội địa; quy định cách khai thác thủy sản hợp lý, theo quy định và đúng mùa vụ khai thác; Phát triển các mô hình nuôi trồng thủy sản thân thiện với môi trường, có hiệu quả kinh tế cao (nhằm tăng sản lượng thủy sản phục vụ nhu cầu xuất khẩu tiêu thụ trong nước); Nâng cao nhận thức cộng đồng trong việc bảo vệ nguồn lợi thủy sản; Cam kết không sử dụng chất nổ, chất độc, xung điện khai thác thủy sản; Thành lập tổ xung kích, tổ tự nguyện tuyên truyền thông qua hoạt động văn hóa, nghệ thuật và sinh hoạt câu lạc bộ. 

Trồng cây rừng ngập mặn (bảo vệ sự sói mòn, ảnh hưởng của thủy triều và tránh bão)

      Những hành vi bị cấm trong hoạt động thủy sản

      1. Hủy hoại nguồn lợi thủy sản, hệ sinh thái thủy sinh, khu vực tập trung sinh sản, khu vực thủy sản còn non tập trung sinh sống, nơi cư trú của các loài thủy sản.

      2. Cản trở trái phép đường di cư tự nhiên của loài thủy sản.

      3. Lấn, chiếm, gây hại khu bảo vệ nguồn lợi thủy sản, khu bảo tồn biển.

      4. Khai thác, nuôi trồng thủy sản, xây dựng công trình và hoạt động khác ảnh hưởng đến môi trường sống, nguồn lợi thủy sản trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt và phân khu phục hồi sinh thái của khu bảo tồn biển.

      5. Tàu cá, tàu biển và phương tiện thủy khác hoạt động trái phép trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt của khu bảo tồn biển, trừ trường hợp bất khả kháng.

      6. Khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định (sau đây gọi là khai thác thủy sản bất hợp pháp); mua, bán, vận chuyển, tàng trữ, sơ chế, chế biến thủy sản từ khai thác thủy sản bất hợp pháp, thủy sản có tạp chất nhằm mục đích gian lận thương mại.

      7. Sử dụng chất, hóa chất cấm, chất độc, chất nổ, xung điện, dòng điện, phương pháp, phương tiện, ngư cụ khai thác có tính hủy diệt, tận diệt để khai thác nguồn lợi thủy sản.

      8. Sử dụng ngư cụ làm cản trở hoặc gây thiệt hại cho tổ chức, cá nhân đang khai thác; thả neo, đậu tàu tại nơi có ngư cụ của tổ chức, cá nhân đang khai thác hoặc nơi tàu cá khác đang khai thác, trừ trường hợp bất khả kháng.

      9. Vứt bỏ ngư cụ xuống vùng nước tự nhiên, trừ trường hợp bất khả kháng.

      10. Đưa tạp chất vào thủy sản nhằm mục đích gian lận thương mại.

      11. Sử dụng kháng sinh, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật cấm sử dụng trong nuôi trồng thủy sản; hóa chất, chế phẩm sinh học, vi sinh vật cấm sử dụng trong sản xuất thức ăn thủy sản, sản phẩm xử lý môi trường nuôi trồng thủy sản; sử dụng giống thủy sản nằm ngoài Danh mục loài thủy sản được phép kinh doanh tại Việt Nam để nuôi trồng thủy sản.

      12. Phá hủy, tháo dỡ gây hư hại, lấn chiếm phạm vi công trình của cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá; xả chất thải không đúng nơi quy định trong khu vực cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá.

      13. Lợi dụng việc điều tra, đánh giá nguồn lợi thủy sản làm ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác; cung cấp, khai thác thông tin, sử dụng thông tin dữ liệu về nguồn lợi thủy sản trái quy định của pháp luật./.