Lực lượng thanh tra, kiểm tra làm việc với chủ tàu

 Khai thác IUU gồm 3 yếu tố:

 - Khai thác bất hợp pháp là các hoạt động khai thác vi phạm luật pháp quốc gia hay quốc tế. Theo thuật ngữ thực tế, khai thác bất hợp pháp có thể bao gồm khai thác không có giấy phép, báo cáo sản lượng thấp hơn so với thực tế, đánh bắt cá nhỏ hơn kích cỡ cho phép, đánh bắt ở vùng cấm sử dụng công cụ đánh bắt đã bị cấm, trung chuyển thủy sản bất hợp pháp hoặc vi phạm pháp luật khác.

 - Khai thác không theo quy định là các hoạt động khai thác tại khu vực không áp dụng các biện pháp quản lý hoặc bảo tồn quốc gia hoặc quốc tế. Khai thác không theo quy định thực chất không phải là bất hợp pháp và có thể xảy ra trong một nghề không được quản lý trong khu kinh tế độc quyền của một nước hoặc ở vùng biển chung, chẳng hạn như khai thác bởi tàu được gắn cờ hoặc không gắn cờ quốc gia không tham gia các công ước quốc tế.

 - Khai thác không báo cáo là các hoạt động khai thác không được báo cáo đúng. Khai thác không báo cáo không nhất thiết phải là bất hợp pháp hoặc không theo quy định, mặc dù nó có thể là một trong hai. Khai thác không báo cáo liên quan đến thu thập dữ liệu kém hoặc quản lý nghề cá yếu, thiếu sót trong báo cáo cũng có thể che giấu hoạt động bất hợp pháp.

 Ngày 23/10/2017, EU chính thức cảnh báo thẻ vàng đối với hải sản Việt Nam xuất khẩu sang thị trường này vì những nỗ lực chưa đủ đáp ứng quy định chống khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định. Đồng thời EU đưa ra 9 kiến nghị mà Việt Nam cần khắc phục để được đánh giá rút lại thẻ vàng bao gồm:

 1) Sửa đổi khung pháp lý để đảm bảo tuân thủ các quy tắc quốc tế và khu vực áp dụng cho việc bảo tồn và quản lý nguồn lợi thủy sản.

 2) Đảm bảo thực hiện và thực thi có hiệu quả pháp luật quốc gia sửa đổi.

 3) Tăng cường việc thực hiện có hiệu quả các quy tắc quốc tế và các biện pháp quản lý thông qua một chế độ xử phạt đầy đủ và được thực thi và theo dõi.

 4) Khắc phục những thiếu sót đã được xác định trong thanh tra, kiểm soát và giám sát liên quan đến các yêu cầu đặt ra của các quy định quốc tế và khu vực cũng như trong khuôn khổ hệ thống chứng nhận khai thác.

 5) Tăng cường quản lý và cải thiện hệ thống đăng ký và cấp phép khai thác.

 6) Cân bằng năng lực khai thác và chính sách đội tàu cá.

 7) Tăng cường truy xuất nguồn gốc sản phẩm thủy sản và thực hiện các bước cần thiết phù hợp với luật quốc tế, để ngăn chặn các sản phẩm thủy sản đánh bắt bất hợp pháp được buôn bán và nhập khẩu và lãnh thổ.

 8) Tăng cường và cải tiến hợp tác với các quốc gia (đặc biệt là các quốc gia ven biển trong vùng biển mà tàu thuyền treo cờ Việt Nam có thể hoạt động) phù hợp với các nghĩa vụ quốc tế.

 9) Đảm bảo tuân thủ các nghĩa vụ báo cáo và lưu giữ trong các tổ chức quản lý nghề các khu vực.

 Việc nhận thẻ vàng của EU có thể gây ra nhiều tác động xấu ảnh hưởng trực tiếp tới việc xuất khẩu hải sản sang EU và sau đó sẽ sớm ảnh hưởng đến thị trường Mỹ và các thị trường tiềm năng khác. Đối với xuất khẩu hải sản của một quốc gia có thể xảy ra ít nhất 5 hệ lụy nếu như bị nhận thẻ vàng của EU:

 1) Xuất khẩu hải sản sang EU sẽ giảm do khi một nước bị nhận thẻ vàng, các khách hàng tại EU sẽ rất e ngại việc bị phạt theo quy định IUU của EC nên sẽ giảm ngừng mua hàng của các quốc gia đang bị thẻ vàng (không hợp tác).

 2) Tên quốc gia bị cảnh báo sẽ bị công khai trên tạp chí và Websibe chính thức của EU. Điều này làm xấu đi hình ảnh và ảnh hưởng xấu đến uy tín, thương hiệu của ngành hải sản nước đó. 

 3) Các thị trường khác có thể sẽ áp dụng các quy định kiểm soát nghiêm ngặt hơn dành cho các nước bị EU giơ thẻ vàng.

 4) Trong thời gian bị thẻ vàng, 100% containers hàng hải sản xuất khẩu từ nước bị thẻ vàng sang EU bị giữ lại để kiểm tra nguồn gốc khai thác sẽ mất thời gian dài, thậm trí 3-4 tuần/containers và riêng kiểm tra phí kiểm tra nguồn gốc là khoảng 500 bảng Anh/containers chưa kể lưu giữ cảng và hệ lụy kinh doanh của đối tác khách hàng. Nhưng rủi ro nhất là tỷ lệ lớn các containers hàng sẽ bị từ chối, trả lại, tổn thất nặng nề.

 5) Sau khi bị cảnh báo thẻ vàng, nước bị cảnh báo sẽ có 6 tháng để khắc phục các thiếu sót, nếu không có cải thiện theo đánh giá của EU, sẽ bị chuyển sang cảnh báo thẻ đỏ, đồng nghĩa với bị cấm xuất khẩu các mặt hàng hải sản khai thác sang EU.

 * Hành vi được coi là khai thác thủy sản bất hợp pháp bao gồm:

 a) Khai thác thủy sản không có giấy phép;

 b) Khai thác thủy sản trong vùng cấm khai thác, trong thời gian cấm khai thác; khai thác, vận chuyển thủy sản cấm khai thác; khai thác loài thủy sản có kích thước nhỏ hơn quy định; sử dụng nghề, ngư cụ khai thác bị cấm;

 c) Khai thác trái phép loài thủy sản thuộc Danh mục loài thủy sản nguy cấp, quý, hiếm;

 d) Khai thác thủy sản trái phép trong vùng biển thuộc quyền quản lý của tổ chức quản lý nghề cá khu vực, quốc gia và vùng lãnh thổ khác;

 đ) Khai thác thủy sản vượt sản lượng theo loài, khai thác sai vùng, quá hạn ghi trong giấy phép;

 e) Che giấu, giả mạo hoặc hủy chứng cứ vi phạm quy định liên quan đến khai thác, bảo vệ nguồn lợi thủy sản;

 g) Ngăn cản, chống đối người có thẩm quyền thực hiện kiểm tra, giám sát sự tuân thủ các quy định về khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản;

 h) Chuyển tải hoặc hỗ trợ cho tàu đã được xác định có hành vi khai thác thủy sản bất hợp pháp, trừ trường hợp bất khả kháng;

 i) Không trang bị hoặc trang bị không đầy đủ hoặc không vận hành thiết bị thông tin liên lạc và thiết bị giám sát hành trình theo quy định;

 k) Không có Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm theo quy định;

 l) Tạm nhập, tái xuất, tạm xuất, tái nhập, chuyển khẩu, quá cảnh qua lãnh thổ Việt Nam thủy sản, sản phẩm thủy sản có nguồn gốc từ khai thác thủy sản bất hợp pháp;

 m) Không ghi, ghi không đầy đủ, không đúng, không nộp nhật ký khai thác thủy sản, không báo cáo theo quy định;

 n) Sử dụng tàu cá không quốc tịch hoặc mang quốc tịch của quốc gia không phải là thành viên để khai thác thủy sản trái phép trong vùng biển quốc tế thuộc thẩm quyền quản lý của tổ chức quản lý nghề cá khu vực;

 o) Sử dụng tàu cá để khai thác thủy sản không theo quy định về khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản trong vùng biển quốc tế không thuộc thẩm quyền quản lý của tổ chức quản lý nghề cá khu vực.

 * Mức xử phạt nếu vi phạm một trong các hành vi khai thác thủy sản bất hợp pháp: Tùy theo mức độ vi phạm mà bị xử lý vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật./.