Xác định cơ sở là tuyến đầu trong công tác phòng, chống thiên tai. Hệ thống đội xung kích phòng chống thiên cấp xã được củng cố thường xuyên, được hướng dẫn lập phương án và thực hành kỹ năng xử lý tình huống tại chỗ. Từng địa phương đều xây dựng và cập nhật kịch bản ứng phó theo phương châm “bốn tại chỗ” sát thực tế, sát địa bàn. Các xã ven biển có kế hoạch sơ tán dân tại chỗ, di dời khỏi vùng trũng thấp khi có bão lớn hoặc triều cường; các xã miền núi xây dựng phương án ứng phó sạt lở đất, lũ ống, lũ quét; các xã đồng bằng, đô thị chủ động với mưa lớn, ngập úng cục bộ. Các phương án này đều được thẩm định, phê duyệt và diễn tập định kỳ.

Một trong những điểm mạnh của Quảng Ninh là duy trì chế độ trực ban nghiêm túc, điều hành thống nhất từ tỉnh đến địa phương. Khi có thiên tai xảy ra, công tác chỉ đạo được kích hoạt nhanh chóng, rõ ràng, thống nhất; thông tin được cập nhật thường xuyên và truyền đạt kịp thời đến cấp cơ sở.

Việc phân công lực lượng theo dõi từng vùng, từng hồ chứa, khu vực trọng điểm được tổ chức bài bản. Các ngành chức năng, các địa phương phối hợp đồng bộ trong rà soát công trình hạ tầng, tổ chức khơi thông dòng chảy, kiểm tra hồ đập, lưới điện, viễn thông, đảm bảo hoạt động thông suốt trong mọi tình huống.

Tỉnh đã quan tâm đầu tư nâng cấp hệ thống quan trắc khí tượng thủy văn, hệ thống thông tin liên lạc đa tầng (truyền hình, đài phát thanh, tin nhắn điện thoại, loa truyền thanh cơ sở) để tăng cường năng lực cảnh báo sớm, cảnh báo chính xác, phục vụ chỉ đạo điều hành và giúp người dân chủ động ứng phó.

Trang thiết bị phục vụ phòng chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn tại cấp cơ sở được đầu tư phù hợp: xuồng, máy phát điện, máy bơm, áo phao, dụng cụ cứu hộ… đều được chuẩn bị sẵn sàng, bảo dưỡng định kỳ. Nguồn dự trữ vật tư tại chỗ như bao tải, cọc tre, dây thừng, đá hộc, cát... được bố trí tại các điểm kho dự phòng hoặc các đơn vị thường trực.

Công tác truyền thông luôn được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược phòng chống thiên tai của tỉnh. Hệ thống thông tin cơ sở phát huy vai trò tích cực trong truyền tải các bản tin dự báo thời tiết, thông báo cảnh báo thiên tai, hướng dẫn kỹ năng ứng phó đến tận thôn, bản.

Cùng với đó, các đợt truyền thông lưu động, phát tài liệu hướng dẫn, tổ chức các cuộc thi tìm hiểu, diễn đàn cộng đồng về giảm nhẹ rủi ro thiên tai được tổ chức thường xuyên, thu hút đông đảo sự quan tâm, tạo sự lan tỏa sâu rộng. Nội dung tuyên truyền được biên soạn ngắn gọn, dễ hiểu, kết hợp ngôn ngữ địa phương và hình ảnh trực quan, dễ tiếp cận với các nhóm đối tượng khác nhau.

Công tác tập huấn, diễn tập được duy trì hàng năm, với nội dung phong phú, bám sát tình hình từng địa bàn. Các lớp tập huấn kỹ năng sơ cứu, cứu nạn, dựng nhà bạt, thoát nạn trong lũ... được tổ chức cho lực lượng xung kích cấp xã, tổ dân phố, học sinh, giáo viên, cán bộ y tế.

Các cuộc diễn tập vớitình huống giả định sát thực tế như: sơ tán dân tránh bão, xử lý sạt lở đất, ứng cứu sự cố hồ đập, tìm kiếm cứu nạn người bị nạn trên biển. Qua đó, năng lực phối hợp giữa các lực lượng được nâng lên, phát huy tốt phương châm “bốn tại chỗ” và giảm thiểu thiệt hại.

Người dân và lực lượng địa phương chung sức gia cố công trình ứng phó với mưa lũ

Định hướng lâu dài, tỉnh Quảng Ninh đẩy mạnh tích hợp nội dung phòng, chống thiên tai vào quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế xã hội và xây dựng nông thôn mới. Việc di dời dân cư ra khỏi vùng có nguy cơ cao, quy hoạch lại khu dân cư, đảm bảo hành lang thoát lũ, đầu tư hạ tầng chống sạt lở, chống ngập… được triển khai gắn với hỗ trợ sinh kế và đào tạo nghề phù hợp.

Nhiều mô hình sinh kế bền vững thích ứng thiên tai được phát triển như: canh tác tiết kiệm nước, luân canh cây trồng vật nuôi, nuôi trồng thủy sản an toàn, cải tạo hệ thống ao hồ chống ngập... đã phát huy hiệu quả trong thực tế, từng bước nâng cao khả năng chống chịu cho cộng đồng.

Các lực lượng quân đội, công an, biên phòng, dân quân thường xuyên phối hợp với ngành nông nghiệp, y tế, giao thông trong công tác phòng ngừa, ứng cứu và khắc phục hậu quả thiên tai, tạo nên sức mạnh tổng hợp.

Mỗi năm công tác phòng chống thiên tai đều được tổng kết bài bản. Những bài học kinh nghiệm được rút ra, các phương án được cập nhật, các lỗ hổng được nhận diện để điều chỉnh phù hợp hơn. Từ thực tiễn ứng phó thiên tai, đội ngũ cán bộ ngành nông nghiệp và chính quyền cơ sở ngày càng trưởng thành, bản lĩnh và linh hoạt hơn trong tổ chức thực hiện. Cùng với đó, tỉnh chú trọng xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu về thiên tai, cập nhật hồ sơ rủi ro, phân vùng nguy cơ để làm cơ sở phục vụ xây dựng quy hoạch phát triển bền vững, đảm bảo an toàn cho người dân hướng tới mục tiêu phát triển an toàn, bền vững.

Với phương châm lấy phòng ngừa là chính, sẵn sàng ứng phó kịp thời, hiệu quả, khắc phục nhanh hậu quả và tái thiết thích ứng, công tác phòng chống thiên tai của tỉnh đang từng bước chuyển từ bị động sang chủ động, từ ứng phó sang quản lý rủi ro. Đây là nền tảng để xây dựng một nền kinh tế nông nghiệp xanh, bền vững và một cộng đồng cư dân an toàn trước thiên tai.

Từ thực tiễn triển khai hiệu quả, có thể khẳng định rằng: Quảng Ninh không chỉ là điểm sáng trong phát triển kinh tế - xã hội mà còn là một trong những địa phương tiên phong trong xây dựng nền phòng, chống thiên tai chủ động, bài bản và hiện đại – nơi mỗi cán bộ, mỗi người dân đều hiểu rằng “chống thiên tai là trách nhiệm chung của toàn xã hội”./.