Tiêu chí đánh giá không chỉ ở sản phẩm mà còn xét toàn diện quá trình sản xuất, chú trọng ứng dụng công nghệ, bảo vệ môi trường, sử dụng nguyên liệu địa phương và nâng cao vai trò, giá trị của cộng đồng.

 Những điểm khác biệt chính:

 Tính chất, phạm vi điều chỉnh: Quyết định số 148/QĐ-TTg ban hành Bộ tiêu chí và quy trình đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP trong giai đoạn 2021-2025. Quyết định số 1489/QĐ-TTg chỉ sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Quyết định số 148/QĐ-TTg. Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg ban hành bộ tiêu chí và quy trình mới, áp dụng cho giai đoạn mới, đồng thời quy định rõ cả công nhận, nâng hạng, công nhận lại, thu hồi giấy chứng nhận và kiểm tra, giám sát sản phẩm sau công nhận.

 1. Cấp đánh giá, phân hạng: Quyết định số 148/QĐ-TTg trước đây thiết kế quy trình có sự tham gia đánh giá ở cấp huyện. Quyết định số 1489/QĐ-TTg sửa đổi theo hướng công tác đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP được chia thành 02 cấp: cấp tỉnh và cấp trung ương; hồ sơ đang xử lý ở cấp huyện được chuyển lên cấp tỉnh. Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg tiếp tục ổn định mô hình 02 cấp, làm rõ vai trò UBND cấp xã trong tiếp nhận, kiểm tra thể thức, đánh giá một số tiêu chí và đề nghị UBND cấp tỉnh đánh giá, phân hạng.

 2. Hồ sơ, quy trình và trách nhiệm: Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg quy định rõ hơn các nhóm hồ sơ: hồ sơ đăng ký/nâng hạng của chủ thể; hồ sơ đề nghị đánh giá, phân hạng cấp tỉnh do UBND cấp xã chuẩn bị; hồ sơ đề nghị đánh giá 5 sao do UBND cấp tỉnh chuẩn bị. Quy trình mới cũng quy định thời điểm tổ chức đánh giá cấp tỉnh hằng năm, cơ chế kiểm tra hồ sơ, thành lập Hội đồng, Tổ tư vấn và trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương.

 3. Bộ tiêu chí và định hướng đánh giá: Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg vẫn kế thừa cơ cấu chấm điểm cơ bản gồm: Phần A - sản phẩm và sức mạnh cộng đồng; Phần B - khả năng tiếp thị; Phần C - chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, văn bản mới nhấn mạnh hơn yêu cầu về nguồn gốc, bản sắc địa phương, phát triển xanh, bền vững, tính cộng đồng, chất lượng sản phẩm, an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường, sở hữu trí tuệ và minh chứng hồ sơ, quy định rõ về số lượng mẫu sản phẩm nộp kèm hồ sơ theo từng nhóm sản phẩm. 100% sản phẩm được chứng nhận đạt từ 3 sao trở lên có Đơn đăng ký nhãn hiệu đã được cơ quan có thẩm quyền chấp nhận hoặc công bố (đã qua vòng thẩm định hình thức).

 4. Hiệu lực giấy chứng nhận, đánh giá lại: Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg quy định giấy chứng nhận sản phẩm OCOP đạt 3 sao trở lên có thời hạn 36 tháng. Khi hết thời hạn, chủ thể phải đăng ký đánh giá, phân hạng lại; thời điểm nộp hồ sơ được quy định theo khoảng thời gian cụ thể trước khi giấy chứng nhận hết hạn, giúp địa phương chủ động rà soát sản phẩm đến hạn, quá hạn (hồ sơ sơ không nộp sớm hơn 180 ngày và không muộn hơn 120 ngày tính đến ngày hết thời hạn của giấy chứng nhận).

 5. Thu hồi và hậu kiểm: Đây là điểm mới đáng chú ý của Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg. Văn bản mới có quy định riêng về thu hồi giấy chứng nhận trong các trường hợp như hồ sơ không trung thực; không còn đáp ứng tiêu chí theo kết luận kiểm tra; vi phạm quy định về chất lượng, an toàn thực phẩm, môi trường, sở hữu trí tuệ, nhãn hàng hóa; sử dụng nhãn hiệu OCOP sai quy định; chủ thể không còn hoạt động sản xuất. Đồng thời, Quyết định mới quy định rõ kiểm tra, giám sát sản phẩm OCOP sau công nhận.

 6. Thu hồi và hậu kiểm: Đây là điểm mới đáng chú ý của Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg. Văn bản mới có quy định riêng về thu hồi giấy chứng nhận trong các trường hợp như hồ sơ không trung thực; không còn đáp ứng tiêu chí theo kết luận kiểm tra; vi phạm quy định về chất lượng, an toàn thực phẩm, môi trường, sở hữu trí tuệ, nhãn hàng hóa; sử dụng nhãn hiệu OCOP sai quy định; chủ thể không còn hoạt động sản xuất. Đồng thời, Quyết định mới quy định rõ kiểm tra, giám sát sản phẩm OCOP sau công nhận.

Theo đó, nội dung Quyết định này quy định, sản phẩm OCOP là sản phẩm đặc sản, đặc sắc, có nguồn gốc và mang đặc trưng của địa phương (làng, xã), được sản xuất theo tiêu chuẩn gắn với các giá trị văn hoá truyền thống, bảo đảm an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và trách nhiệm xã hội, hướng đến phát triển xanh, bền vững và được cơ quan quản lý nhà nước công nhận theo Bộ tiêu chí được quy định tại Quyết định này. 

Sản phẩm miến dong Bình Liêu đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia năm 2025 và được đánh giá cao cả về mẫu mã, bao bì và được sản xuất theo tiêu chuẩn gắn với các giá trị văn hoá truyền thống, hướng đến phát triển xanh

Các sản phẩm tham gia đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP chia thành 06 nhóm sản phẩm: thực phẩm; đồ uống; dược liệu và sản phẩm từ dược liệu; hàng thủ công mỹ nghệ; sinh vật cảnh; dịch vụ du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và điểm du lịch. Danh mục phân loại sản phẩm tham gia đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP tại Phụ lục I ban hành kèm theo Quyết định này. Tổ chức, cá nhân tham gia đăng ký đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP (chủ thể OCOP) bao gồm: hợp tác xã; tổ hợp tác; doanh nghiệp nhỏ và vừa; trang trại, hộ sản xuất, hộ gia đình có đăng ký kinh doanh. Đối với nhóm sản phẩm dịch vụ du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và điểm du lịch bao gồm thêm: hội, hiệp hội, trung tâm điều hành hoặc tổ chức tương đương. 

Có thể khẳng định, Bộ tiêu chí OCOP đã được triển khai thực hiện tốt trong thực tiễn, góp phần khẳng định chủ trương đúng đắn, phù hợp của Đảng, Nhà nước về phát triển kinh tế nông thôn gắn với xây dựng nông thôn mới./.