Trong quá trình khảo sát từ ngày 13 đến 22/4/2017, tại khu vực phía Tây Nam sườn đồi Đình, Cống Cái - Sơn Hào, Đoàn đã mở hố đào thám sát, phát hiện bậc nền được kè bằng nhiều khối đá to nhỏ khác nhau sử dụng cho tới thời Lê, có một vài dấu tích sớm hơn có thể vào thời Trần, nhiều mẩu kim loại của nhiều thời kỳ, có các chì lưới hình hạt chuỗi hoặc hình quả cân, các đồng tiền cổ Việt Nam (thời Trần, Lê) và Trung Quốc (thời Thanh). Khảo sát trên các dải cát trong lòng Cống Cái lúc nước thủy triều xuống thấp phát hiện một số mảnh sành sứ có niên đại khá muộn.
Để tiếp tục nghiên cứu các dấu tích kiến trúc đã xuất lộ trong hố khai quật của năm 2016, Đoàn đã dỡ bỏ một phần nhỏ của móng kiến trúc để kiểm tra các lớp bên dưới. Kết quả đã xác định ít nhất có hai lớp nền kiến trúc được xây dựng ở vị trí này. Ở lớp sâu nhất, có dấu vết của tầng văn hóa thời Trần nằm ngay trên lớp đá gốc và đất đồi. Tiếp tục kiểm tra qua các hố thám sát nhỏ trong khu vực xuất lộ móng kiến trúc, phát hiện một số hố chân cột, móng gia cố, phiến đá kê cột và những dấu tích của các công trình phụ như dấu vết bếp lửa, hố phế thải…
Quay trở lại thăm khu vực Đồng Chổi, thông qua hai vách cắt địa tầng cho thấy đây là di tích tiền sử có tầng văn hóa khá dày, chứa dày đặc hòn ghè bằng đá và các mảnh gốm có trang trí văn thừng với kiểu miệng khum nhẹ và miệng loe rộng, cổ thắt.
Đại biểu xem hiện vật thu được trong quá trình khảo sát
Cuộc khảo sát lần này một lần nữa xác định khu vực Cống Cái - Sơn Hào chứa đựng những thông tin quan trọng về Thương cảng Vân Đồn, cung cấp thêm nhiều chi tiết cụ thể hơn về quy mô, tính chất và cách thức xây dựng của các công trình kiếm trúc ở đây. Việc đắp nền kiến trúc cũng phổ biến hơn vào thời Lê. Vào giai đoạn sớm hơn, có thể các kiến trúc chủ yếu là nhà sàn, dựng trên các cột gỗ được kê trên các viên đá tảng không chế tác công phu hoặc được chôn trong các hố đào có gia cố bằng các viên đá nhỏ. Khảo sát bằng máy dò kim loại cũng đã giúp cho việc phát hiện các di vật kim loại có kích thước nhỏ hoặc bị rỉ nát nặng, khó nhận biết bằng mắt thường. Đồng thời góp phần xác định, lựa chọn các khu vực cần khai quật. Kết quả khảo sát di tích Đồng Chổi đã thêm một lần nữa khẳng định đây là một khu di tích có giá trị lịch sử cần sớm có kế hoạch khai quật để phục vụ công tác nghiên cứu vùng đất cổ Vân Đồn và khoanh vùng bảo vệ di tích./.