Khu di tích lịch sử lưu niệm Trung đoàn 5 Yên Tử là công trình để lưu niệm sự kiện ngày 15/6/1967, Quân ủy Trung ương Bộ Quốc phòng quyết định thành lập Trung đoàn 5 thuộc Sư đoàn 350 Quân khu Tả Ngạn để chuẩn bị cho chiến dịch Mậu Thân năm 1968. Chỉ huy sở Trung đoàn đặt tại khe Lim, xã Thượng Yên Công, thị xã Uông Bí (nay là thành phố Uông Bí) tỉnh Quảng Ninh. Nhiệm vụ của Trung đoàn là: Xây dựng, huấn luyện, rèn luyện quân chi viện cho các chiến trường trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước và chi viện cho chiến trường Lào, Campuchia.
Khu di tích lịch sử lưu niệm Trung đoàn 5 Yên Tử
Trong 08 năm (từ ngày 15/6/1967 đến ngày 30/4/1975) Trung đoàn 5 Yên Tử đã đoàn kết, tổ chức tuyển quân, xây dựng huấn luyện, rèn luyện, tổ chức kiểm tra có bắn đạn thật, hành quân dã ngoại trong rừng Yên Tử (Uông Bí, Quảng Ninh) và Mai Sưu (Bắc Giang) hàng tuần lễ như khi hành quân vào chiến trường, tổ chức củng cố đơn vị xây dựng quyết tâm lên đường chiến đấu với khẩu hiệu: Càng học càng giỏi, càng luyện càng tài, càng đi càng khỏe, càng vào càng hăng, càng đánh càng thắng đã nổi tiếng toàn quân trong những năm 1970. Giai đoạn 1972, Mỹ cho máy bay đánh phá Uông Bí với quy mô lớn và tính chất ác liệt nhữngchiến sỹ tham gia huấn luyện thuộc Trung đoàn 5 đã khắc phục vuôn vàn khó khăn, lớp lớp lên đường hướng ra tiền tuyến.
Di tích lịch sử Khu lưu niệm Trung đoàn 5 Yên Tử vừa là nơi tri ân các chiến sĩ đã ngã xuống trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, tôn vinh các anh hùng liệt sĩ con em của năm tỉnh thành phố: Quảng Ninh, Hải Phòng, Thái Bình, Hải Dương, Hưng Yên đã hi sinh trên chiến trường miền Nam vì sự nghiệp giải phóng đất nước. Là điểm đến của đồng bào, đồng chí cả nước mỗi khi về thăm Khu di tích lịch sử Yên Tử, dừng chân dâng hương tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ, là nơi giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ hôm nay và mai sau. Đồng thời đáp ứng mong mỏi của đồng đội, thân nhân các gia đình liệt sĩ đối với hơn hai mươi bảy nghìn liệt sĩ Trung đoàn 5 Yên Tử đã anh dũng hi sinh vì sự nghiệp giành độc lập, bảo vệ Tổ quốc. Di tích lịch sử Khu lưu niệm Trung đoàn 5 Yên Tử là biểu tượng đại diện cho lực lượng quân chi viện của quân và dân năm tỉnh đồng bằng sông Hồng cho chiến trường miền Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của cả dân tộc như sợi chỉ đỏ xuyên suốt con đường di sản, con đường truyền thống mà các thế hệ người Việt sẵn sàng chung tay để gìn giữ và sẽ tiếp tục trao truyền cho các thế hệ tương lai.
Di tích lịch sử Đền, chùa Kênh Giang được xây dựng từ trước Cách mạng tháng Tám năm 1945 cùng với quá trình hình thành làng/xã Kênh Giang. Đình Kênh Giang thờ Thành hoàng làng Nam Giang: Văn võ thánh thần Phả hộ tôn thần, tức danh tướng Yết Kiêu. Những sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng tại di tích gắn liền với thân thế, sự nghiệp, sự tích của Yết Kiêu. Theo lệ cũ được ghi chép trong Thần tích - Thần sắc và Hương ước xã Nam Giang và được truyền lại qua các thế hệ, hàng năm, đền Kênh Giang duy trì tổ chức hai kỳ lễ lớn vào dịp sinh nhật (mùng 10 tháng Giêng) và hóa nhật (ngày 25 tháng Chạp) của Yết Kiêu Đại vương. Ngày 10 tháng Giêng tổ chức một số hoạt động văn nghệ, lễ tế, lễ dâng hương và thi đua thuyền chải; ngày 25 tháng Chạp tổ chức lễ tế, lễ dâng hương. Sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng tại chùa Kênh Giang gắn với những ngày lễ lớn của Phật giáo. Ngoài ra vào mùng Một, ngày Rằm hàng tháng, nhân dân cũng mua sắm lễ vật lên đền, chùa dâng kính lên Thần, Phật.
Đền, chùa Kênh Giang
Đền, chùa Kênh Giang là môi trường để thực hành những sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo, góp phần bảo tồn và trao truyền những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của cộng đồng. Thông qua tục thờ cúng Yết Kiêu, các thế hệ người dân thể hiện lòng biết ơn đối với những bậc tiền nhân đã đóng góp công sức to lớn trong công cuộc đấu tranh dựng nước và giữ nước. Từ đó góp phần giáo dục truyền thống, vun đắp tình yêu quê hương, đất nước cho thế hệ trẻ, khơi gợi khát vọng cống hiến xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp hơn. Thông qua việc thờ Phật, tụng kinh niệm Phật, con người tu tâm dưỡng tính, hướng tới cái thiện, hướng tới lẽ sống tốt đẹp, từ bi, hỷ xả, từ đó góp phần xây dựng cộng đồng bình an, hướng thiện.
Thi bơi thuyền chải trong lễ hội đền, chùa Kênh Giang
Hiện nay, tại đình Kênh Giang còn lưu giữ được sắc phong, ngọc phả và những tư liệu Hán nôm gốc có giá trị to lớn về lịch sử, văn hóa, khoa học, thẩm mỹ.
Với ý nghĩa, giá trị tiêu biểu về lịch sử Khu di tích lưu niệm Trung đoàn 5 Yên Tử và Di tích Đền, chùa Kênh Giang, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh đã ban hành Quyết định xếp hạng 02 di tích trên là di tích lịch sử cấp tỉnh. Như vậy, tính đến ngày 04/4/2025, trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh có 641 di tích, trong đó có 08 di tích cấp quốc gia đặc biệt, 56 di tích quốc gia, 103 di tích cấp tỉnh, 474 di tích kiểm kê.
Nguyễn Thị Giang- phòng Quản lý Di sản