Mới đây, huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh là địa phương đầu tiên tổ chức tập huấn văn bản quy phạm pháp luật về Quản lý quy hoạch, Cấp phép xây dựng và Trật tự xây dựng. Đồng thời, tuyên truyền phố biến Nghị định 16/2022/NĐ-CP ngày 28/01/2022 của Chính phủ Quy định xử phạt vi phạm hành chính xây dựng, xử lý những tồn tại bất cập trong thi hành công vụ từ cấp thôn trên địa bàn tỉnh. Tham dự lớp tập huấn có 122 học viên là lãnh đạo các phòng ban; Lãnh đạo UBND, công chức Địa chính - Xây dựng các xã, thị trấn; Bí thư chi bộ, trưởng thôn, khu phố trên địa bàn huyện. Tại hội nghị các học viên được tập huấn về 2 nội dung chính: Tập huấn văn bản quy phạm pháp luật về Quản lý quy hoạch, Cấp phép xây dựng, Trật tự xây dựng và Tuyên truyền phố biến Nghị định 16/2022/NĐ-CP ngày 28/01/2022 của Chính phủ Quy định xử phạt vi phạm hành chính về xây dựng, xử lý những vụ việc tồn tại bất cập trong thi hành công vụ tại địa phương đến cấp thôn. Hội nghị có sự tham gia của các Giảng viên của Học viện Cán bộ Quản lý xây dựng & Đô thị; Chánh Thanh tra Sở Xây dựng. Trong hội nghị, Ths. Hà Đức Hiệp giới thiệu các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến quản lý quy hoạch, trình tự lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch trên địa bàn huyện, xã, công tác thực hiện quy hoạch xây dựng (Luật Quy hoạch, Luật Quy hoạch đô thị, Nghị định hướng dẫn). Hệ thống quy hoạch tại Việt Nam gồm: Quy hoạch cấp quốc gia; Quy hoạch vùng; Quy hoạch tỉnh; Quy hoạch đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt; Quy hoạch đô thị và quy hoạch nông thôn. Cùng với đó, Ths. Nguyễn Minh Tú, Trưởng khoa Quản lý nhà và Thị trường BĐS giới thiệu quy trình cấp phép xây dựng (Công trình được miễn giấy phép xây dựng) thẩm quyền cấp giấy phép xây dựng đối với nhà ở riêng lẻ kết hợp với các mục đích dân dụng khác, có quy mô từ cấp II trở lên. Nhận diện các hành vi vi phạm trật tự xây dựng, lập biên bản vi phạm trật tự xây dựng và ban hành Quyết định xử phạt, các quy định về cưỡng chế phá dỡ công trình vi phạm trật tự xây dựng. Việc quản lý trật tự xây dựng phải được thực hiện từ khi tiếp nhận thông báo khởi công, cho đến khi công trình bàn giao đua vào sử dụng nhằm phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời khi phát sinh vi phạm.

 Bên cạnh những hành lang về luật pháp quy định không tránh khỏi những bất cập khi áp dụng vào thực tế từng sự việc trên địa bàn, Chánh Thanh tra Sở Xây dựng Quảng Ninh chia sẻ, trao đổi, tuyên truyền, phổ biến một số điểm mới trong Nghị định số 16/2022/NĐ-CP ngày 28/01/2022 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về xây dựng và giải đáp vướng mắc các vụ việc phức tạp tại địa phương trong thời gian qua. Kế thừa những quy định phù hợp của Nghị định số 139/2017/NĐ-CP; bổ sung quy định mới trên cơ sở đảm bảo phù hợp với Luật Xử lý vi phạm hành chính và hệ thống pháp luật chuyên ngành xây dựng hiện hành. Khắc phục được những bất cập của Nghị định số 139/2017/NĐ-CP, bãi bỏ những quy định chồng lấn, phân định rõ phạm vi quản lý nhà nước ngành xây dựng nhằm nâng cao hiệu quả và hiệu lực quản lý nhà nước. Tăng mức phạt tiền trong lĩnh vực kinh doanh bất động sản, thay đổi thẩm quyền xử phạt, quy định cụ thể hành vi vi phạm hành chính đã kết thúc và hành vi vi phạm hành chính đang thực hiện, hành vi vi phạm lấn chiếm hành lang an bảo vệ công trình quốc phòng an ninh, giao thông toàn giao thông, thủy lợi, đê điều, khu di tích lịch sử văn hóa, xây dựng công trình ở khu vực đã được cảnh báo về nguy cơ lở đất, lũ quét, lũ ống … Rà soát sửa đổi, bổ sung các hành vi mới được quy định tại hệ thống pháp luật về xây dựng mới có hiệu lực; bãi bỏ các hành vi có tại nghị định 139 mà hệ thống pháp luật xây dựng mới không còn quy định, cụ thể (bãi bỏ 121 hành vi, sửa đổi 185 hành vi, bổ sung mới 138 hành vi, sửa đổi, bổ sung 136 biện pháp khắc phục hậu quả, 12 hình thức xử phạt bổ sung đảm bảo khả thi, có thể thực hiện được trên thực tiễn). Những điểm mới của Nghị định số 16/2022/NĐ-CP bao gồm: Bãi bỏ khái niệm tái phạm; Bổ sung hình thức xử phạt bổ sung là tịch thu tang vật phương tiện vi phạm hành chính; Thay thế cụm từ “tháo dỡ” bằng cụm từ “phá dỡ” để thống nhất với khoản 73 Điều 1 Luật Xử lý vi phạm hành chính. Bãi bỏ về thời điểm tính thời hiệu xử phạt đối với tổ chức, cá nhân do cơ quan có thẩm quyền chuyển đến; Tăng mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực kinh doanh bất động sản từ 300 triệu lên 01 tỷ đồng để đảm bảo phù hợp với khoản 10 Điều 1 Luật số 67/2020/QH14. Khắc phục bất cập Nghị định số 139/2017/NĐ-CP trước đây, chỉ quy định hành vi vi phạm hành chính đã kết thúc đối với: Dự án đầu tư xây dựng và nhà ở riêng lẻ, tuy nhiên trong quá trình triển khai thực hiện, cơ quan có thẩm quyền gặp nhiều khó khăn trong việc xác định thời điểm “ngày dự án được bàn giao đưa vào sử dụng” do pháp luật về xây dựng không có quy định về “bàn giao dự án”, Nghị định 16 đã điều chỉnh thuật ngữ “bàn giao dự án” thành “ngày bàn giao công trình, hạng mục công trình theo quy định”. Sử đổi mức xử lý vi phạm về trật tự xây dựng (Điều 16): (1) Nghị định số 139 và Nghị định số 16 đều xử phạt tiền cao nhất đến 1 tỷ đồng; tuy nhiên để có tính hợp lý ở Nghị định số 16, mức phạt tiền được phân tách cụ thể đối với: nhà ở riêng lẻ, nhà ở riêng lẻ trong khu bảo tồn; công trình có yêu cầu phải lập báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc công trình phải lập báo cáo kinh tế kỹ thuật đầu tư xây dựng; mỗi hành vi xử phạt quy định tại Nghị định số 16 có mức phạt khác nhau và mức phạt tiền tăng từ 1,5 lần trở lên so với Nghị định số 139, cụ thể: Khoản 7 Điều 16 xử phạt hành vi xây dựng không có giấy phép xây dựng mà theo quy định phải có GPXD: Đối với nhà ở riêng lẻ tại đô thị: Nghị định số 139 xử phạt đến 60 triệu đồng (áp dụng đối với tổ chức), nay đối với nhà ở riêng lẻ ở nghị định số 16 xử phạt đến 80 triệu đồng (gấp gần 1,5 lần); Đối với nhà ở riêng lẻ trong khu bảo tồn, khu di tích lịch sử - văn hóa hoặc công trình khác: Nghị định 139 xử phạt đến 40 triệu đồng (áp dụng đối với tổ chức), Nghị định 16 phạt đến 100 triệu đồng (gấp 2,5 lần); Đối với công trình có yêu cầu phải lập báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tư xây dựng hoặc lập dự án đầu tư: Nghị định 139 xử phạt đến 50 triệu đồng, Nghị định 16 phạt tiền đến 140 triệu đồng (gấp gần 3 lần) (áp dụng đối với tổ chức). Khoản 8 Điều 16 xử phạt hành vi xây dựng công trình không đúng thiết kế xây dựng được thẩm định: Nghị định số 139 phạt đến 50 triệu đồng, nay ở Nghị định 16 phạt đến 100 triệu đồng (gấp 2 lần). Khoản 9 Điều 16 xử phạt hành vi xây dựng không đúng quy hoạch xây dựng, quy hoạch đô thị: Nghị định 139 phạt tiền đến 60 triệu đồng áp dụng cho mọi loại công trình. Nghị định 16 phân định theo quy mô công trình như sau: Đối với xây dựng nhà ở riêng lẻ phạt đến 100 triệu đồng (gấp gần 2 lần); Đối với xây dựng nhà ở riêng lẻ trong khu bảo tồn, khu di tích lịch sử văn hóa hoặc công trình khác phạt tiền đến 120 triệu (gấp 2 lần); Đối với xây dựng công trình có yêu cầu phải lập báo cáo nghiên cứu khả thi đầu tư xây dựng hoặc công trình phải lập báo cáo kinh tế kỹ thuật đầu tư xây dựng phạt tiền đến 200 triệu đồng (gấp 3 lần). Khoản 12 Điều 16 xử phạt hành vi vi phạm hành chính tiếp tục thực hiện hành vi sau khi đã bị lập biên bản vi phạm hành chính (trước khi ban hành quyết định xử phạt): Đối với nhà ở riêng lẻ trong khu bảo tồn, khu di tích lịch sử văn hóa hoặc công trình khác: NĐ 139 xử phạt đến 20 triệu đồng (áp dụng đối với tổ chức); Nghị định số 16 xử phạt lên đến 140 triệu (gấp 7 lần). Đối với nhà ở riêng lẻ tại đô thị: Nghị định 139 phạt tiền đến 40 triệu đồng (áp dụng đối với tổ chức), Nghị định 16 đối với nhà ở riêng lẻ phạt tiền đến 120 triệu (gấp 3 lần). Đối với xây dựng công trình phải lập báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tư xây dựng, lập dự án đầu tư xây dựng: Nghị định 139 phạt tiền đến 350 triệu, Nghị định 16 phạt tiền đến 500 triệu. (2) Bổ sung hành vi không công khai giấy phép xây dựng nhằm công khai, minh bạch, tạo điều kiện cho tổ chức, cá nhân tham gia giám sát công trình ngay từ khi khởi công. Lý do: Điều 55 Nghị định 15/2021/NĐ-CP về quản lý dự án đầu tư xây dựng có quy định. (3) Bãi bỏ hành vi xây dựng công trình lấn chiếm hành lang bảo vệ công trình quốc phòng, an ninh, giao thông (trừ trường hợp quy định tại Nghị định của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ, đường sắt), thủy lợi, đê điều, năng lượng, khu di tích lịch sử - văn hóa và khu vực bảo vệ công trình khác theo quy định của pháp luật; xây dựng công trình ở khu vực đã được cảnh báo về nguy cơ lở đất, lũ quét, lũ ống (trừ trường hợp xây dựng công trình để khắc phục những hiện tượng này) để tránh chồng chéo với các Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ, đường sắt, thủy lợi, đê điều. (4) Riêng đối với công trình xây dựng trên đất không đúng mục đích sử dụng đất theo quy định của pháp luật đất đai thì nghị định 16/2022/NĐ-CP được quy định dẫn chiếu xử phạt theo quy định tại nghị định của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai. (5) Quy định của Nghị định số 16 về điều kiện cấp phép xây dựng hoặc điều chỉnh giấy phép xây dựng hoặc điều chỉnh thiết kế xây dựng, xây dựng công trình không phép, sai phép, không đúng thiết kế được thẩm định phải thuộc trường hợp đủ điều kiện cấp phép xây dựng hoặc điều chỉnh giấy phép xây dựng hoặc điều chỉnh thiết kế xây dựng mới được phép hoàn thành thủ tục đề nghị cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép xây dựng hoặc giấy phép xây dựng điều chỉnh hoặc thiết kế xây dựng điều chỉnh. (6) Bổ sung quy định có tính ổn định, đã được thực tế kiểm nghiệm tại khoản 4 Điều 5 Thông tư số 03/2018/TT-BXD ngày 24/4/2021 lên quy định tại khoản 17 Điều 16 Nghị định như sau: “Trường hợp xây dựng không đúng giấy phép xây dựng được cấp nhưng không thuộc trường hợp phải điều chỉnh giấy phép xây dựng theo quy định của Luật Xây dựng thì không bị coi là hành vi xây dựng sai nội dung giấy phép xây dựng được cấp”. (7) Bổ sung xử phạt trường hợp xây dựng sai thiết kế mà đang thi công được phép hoàn thành thủ tục đề nghị cơ quan có thẩm quyền điều chỉnh thiết kế xây dựng. (8) Xử phạt vi phạm hành chính về trật tự xây dựng đối với nhà ở nông thôn: Quy định chế tài xử phạt đối với hành vi xây dựng không phép, sai phép đối với nhà ở riêng lẻ tại nông thôn tại Điều 16 mà trước đây NĐ 139 không quy định, quy định này nhằm kiểm soát chặt chẽ, hạn chế và tiến tới chấm dứt đối với việc vi phạm đầu tư xây dựng tại một số khu vực nông thôn có tốc độ đô thị hóa cao, diễn biến phức tạp như hiện nay. (9) Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính trong trường hợp tổ chức, cá nhân đã bị lập biên bản vi phạm hành chính về hành vi sai phép, không phép, sai quy hoạch mà vẫn tiếp tục thực hiện hành vi vi phạm hoặc tái phạm (việc bổ sung biện pháp này nhằm tăng cường tính răn đe, góp phần ngăn chặn vi phạm triệt để hơn, đây là một chế tài có tính chất như biện pháp cắt điện, cắt nước trước đây của Nghị định số 180/2007/NĐ-CP). Một điểm mới của Nghị định 16 là viên chức thuộc Ủy ban nhân dân các cấp không có thẩm quyền lập biên bản vi phạm hành chính. Bổ sung thẩm quyền tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính của các chức danh, trong đó: Thanh tra viên, Trưởng đoàn thanh tra Sở, Trưởng đoàn thanh tra Bộ, Chánh Thanh tra Sở, Chủ tịch UBND cấp xã được quyền áp dụng tịch thu tang vật, phương tiện nhưng khống chế về giá trị; Chủ tịch UBND huyện, Chủ tịch UBND tỉnh, Chánh Thanh tra Bộ được quyền áp dụng tịch thu tang vật, phương tiện nhưng không khống chế về giá trị; Điều 81 quy định về trình tự, thủ tục thực hiện là nội dung được đưa lên từ Thông tư 03/2018/TT-BXD, trong đó điều chỉnh thời gian từ 60 ngày lên 90 ngày (áp dụng đối với dự án đầu tư xây dựng) nhằm giải quyết vướng mắc trên thực tế của nghị định số 139 do cơ quan xử phạt vi phạm hành chính các địa phương phản ánh về việc quy định thời hạn trên là không đủ đối với dự án đầu tư xây dựng để có thể hoàn thiện các thủ tục xin cấp giấy phép xây dựng, điều chỉnh giấy phép xây dựng hoặc điều chỉnh thiết kế xây dựng; Bổ sung trách nhiệm cơ quan nhà nước có thẩm quyền có trách nhiệm cấp giấy phép xây dựng hoặc giấy phép xây dựng điều chỉnh, cơ quan chuyên môn về xây dựng có trách nhiệm thẩm định thiết kế xây dựng điều chỉnh sau khi tổ chức, cá nhân hoàn thành các nghĩa vụ theo quy định. Nghị định 16 bãi bỏ hành vi xây dựng không phép, sai phép tượng đài, tranh hoành tráng (điểm b, điểm c khoản 5 Điều 17) Nghị định 138/2021/NĐ-CP ngày 29/3/2021 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa và quảng cáo. Hành vi xây dựng không phép, sai phép tượng đài, tranh hoành tráng được xử phạt theo Nghị định 16/2022/NĐ-CP. Các Quy định của Tỉnh về trách nhiệm của các cấp trong quản lý trật tự xây dựng: Quy chế số 34/2018/QD-UBND ngày 29/10/2018 của UBND tỉnh Quyết định ban hành quy chế phối hợp quản lý trật tự xây dựng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh; Thông báo số 252/-TB/BCSĐ ngày 27/5/2020 của BCSĐ tỉnh Quảng Ninh Ý kiến thông báo của Ban cán sự Đảng ủy, UBND tỉnh QN tại cuộc họp ngày 15,16/5/2020 về công tác quản lý trật tự xây dựng đô thị….

Thông qua lớp tập huấn giúp các học viên nắm vững những quy định của pháp luật về quản lý quy hoạch, trật tự xây dựng và cấp phép xây dựng. Quảng Ninh được đánh giá là một trong những địa phương chú trọng đến công tác phổ biến tuyên truyền giáo dục đến từng địa bàn các huyện. Qua đó thể hiện rõ hành lang luật và nghị định áp dụng cụ thể, cũng như sự quan tâm chia sẻ, lan tỏa đến các cơ sở từ cấp thôn trở lên, đóng góp một phần quan trọng trong việc thống nhất cách làm từ lãnh đạo đến từng địa phương trong tỉnh.

Trần Minh