Giữ màu xanh cho Yên Tử: Vượt lên gian khó

02/10/2022 16:55

Yên Tử với hàng trăm điểm chùa, am, tháp đã náu mình trong rừng thiêng nơi đây suốt cả nghìn năm qua. Không gian cảnh quan của rừng cũng tô điểm thêm cho dáng vẻ trầm mặc, cổ kính của di tích thêm phần thâm nghiêm, kỳ vĩ hơn. Sự gắn kết không thể tách rời giữa di tích và rừng Yên Tử đã tạo nên giá trị tổng hoà cho di sản này. Tuy nhiên, rừng Yên Tử không phải lúc nào, bao giờ cũng bình yên. Những năm qua, các cấp uỷ Đảng từ tỉnh cho tới các địa phương, đơn vị liên quan đã có những giải pháp then chốt, là cơ sở nền tảng để bảo vệ, gìn giữ màu xanh cho Yên Tử...

Tạo lá chắn bảo vệ rừng 

Ký ức về một Yên Tử kiểu “rừng sâu, núi thẳm” cho tới nay chắc chắn vẫn còn trong nhiều người. Thậm chí chỉ cách đây hai chục năm, khi tôi vào đây tác nghiệp vẫn xác định tinh thần là ngủ lại một hôm, chứ không thể đi về trong ngày. Không chỉ phương tiện thiếu thốn, thô sơ mà con đường vào Yên Tử khi ấy cũng gập ghềnh qua chín suối, là nỗi lo không nhỏ bởi ngày mưa có thể cắt đứt mọi hoạt động giao thông.

Rừng bao bọc cho hệ thống di tích, công trình dịch vụ du lịch tại Yên Tử.

Người dân sinh sống lâu đời ở đây cũng thuộc diện “vùng sâu, vùng xa” khó khăn, đông đồng bào dân tộc thiểu số, chỉ có thể sống dựa vào rừng. Chính vì thế, mặc dù đã giao cho ngành lâm nghiệp quản lý nhưng rừng Yên Tử vẫn là nơi người dân vào tự do săn bắn, khai thác lâm sản… Và khi phong trào khai thác than “thổ phỉ” bùng phát vào đầu những năm 90 của thế kỷ trước thì Yên Tử với trữ lượng than khá lớn trong lòng núi, đã trở thành sinh kế của nhiều người. Thực trạng rừng khi ấy rất phức tạp, người dân khai thác trái phép lấy gỗ hộp, gỗ lò bán, các công ty than đang khai thác trong ngay Yên Tử và hai bên cánh gà đường lên chùa Hoa Yên. Thảm trạng khai thác than lộ thiên khi ấy đã khiến cho đỉnh núi phía Than Thùng bị đào khoét, biến dạng, lòng suối bị đất đá tràn xuống lấp đầy…

Điều đó đã thực sự gióng lên một hồi chuông báo động về nguy cơ hậu thế có thể sẽ không còn biết đến một chốn Tổ Trúc Lâm linh thiêng, huyền bí cũng như khu rừng văn hoá cảnh quan xung quanh di tích Yên Tử, vì vậy, Thị uỷ Uông Bí (nay là Thành uỷ Uông Bí) đã có Nghị quyết và giao cho UBND TX Uông Bí (nay là TP Uông Bí) lập dự án xin quy hoạch và thành lập Ban quản lý rừng đặc dụng Yên Tử trình UBND tỉnh xem xét phê duyệt. 

Ngày 10/4/1996 UBND tỉnh Quảng Ninh đã ra Quyết định số 783/QĐ-UBND chính thức phê duyệt Dự án rừng đặc dụng Di tích lịch sử văn hóa cảnh quan môi trường Yên Tử giai đoạn 1996-2000 với tổng diện tích tự nhiên 2.026ha, nằm hoàn toàn trong địa bàn hành chính xã Thượng Yên Công. Tháng 10/1996, Ban quản lý Dự án rừng đặc dụng Yên Tử chính thức đi vào hoạt động, do một đồng chí Phó Chủ tịch UBND TX Uông Bí khi ấy là Trưởng Ban và đồng chí Trưởng Ban Quản lý di tích lịch sử và danh thắng Yên Tử làm Phó Ban Thường trực. Với việc chỉ đạo thành lập cơ quan chuyên trách về quản lý, bảo tồn khu di tích, danh thắng cũng như rừng Yên Tử, nay là Ban Quản lý Di tích và Rừng Quốc gia Yên Tử, cho tới nay đã cho thấy là một quyết sách đúng đắn và sáng suốt, không chỉ đáp ứng đòi hỏi thực tiễn mà còn thể hiện tầm nhìn dài hạn của lãnh đạo tỉnh Quảng Ninh.

Gỡ dần những vướng mắc, khó khăn

Sau khi thành lập, lực lượng bảo vệ rừng đặc dụng Yên Tử đã giải quyết rất nhiều phần việc. Anh Phạm Văn Dược, nguyên Phó Ban Quản lý Di tích và Rừng Quốc gia Yên Tử, cũng là cán bộ kỳ cựu, có gần 20 năm gắn bó với rừng Yên Tử, cho biết: Ban quản lý dự án rừng đặc dụng Yên Tử khi mới thành lập, ngày đêm phải đối mặt với nhiều vất vả, nguy hiểm để đấu tranh với tình trạng khai thác gỗ trái phép, lấn chiếm đất rừng, đốt nương làm rẫy cũng như vận động di dời các hộ dân sinh sống, canh tác trong rừng ra ngoài, trồng phủ xanh đất trống đồi núi trọc... Tuy nhiên, Đội đã vượt lên tất cả, không chỉ là khó khăn về công việc mà còn cả về cơ sở vật chất, điều kiện sống, làm việc cũng như cơ chế đãi ngộ để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao: Di chuyển được gần như toàn bộ các hộ dân canh tác, sinh sống trong diện tích quy hoạch rừng đặc dụng Yên Tử ra ngoài, ngăn chặn cơ bản tình trạng khai thác lâm sản trái phép ngang nhiên, chỉ còn tình trạng khai thác lén lút, nhỏ lẻ…

Anh Dược cho biết thêm, trong giai đoạn từ 1996-2000 trên địa bàn vẫn còn 2 mỏ than của Nhà nước nằm ở cánh Đông và cánh Tây, khai thác hầm lò và khai thác lộ thiên có tác động rất lớn đến rừng đặc dụng Yên Tử. Với việc vào cuộc quyết liệt của cấp uỷ đảng, chính quyền địa phương, đến năm 2002, khu rừng đặc dụng Yên Tử cơ bản không còn tình trạng khai thác than. Việc quản lý, bảo vệ rừng khi đó mới cơ bản đi vào ổn định.

Chính từ những kết quả này, tỉnh Quảng Ninh đã tiếp tục phê duyệt Dự án giai đoạn 2001 - 2010 tại Quyết định số 1068/QĐ-UBND ngày 23/4/2001 và mở rộng diện tích rừng đặc dụng Yên Tử thêm hơn 600ha nữa. Khi ấy, lực lượng bảo vệ rừng cũng được đầu tư xây dựng thêm 2 trạm bảo vệ: trạm số 2 chốt chặn bảo vệ cánh rừng phía Đông ở phía Than Thùng; và trạm bảo vệ số 3 chốt chặn cánh rừng phía Tây gần khe Cây Trâm vốn là cánh rừng phức tạp và khó khăn nhất đối với công tác bảo vệ rừng Yên Tử. Nhờ đó, bộ máy, lực lượng bảo vệ rừng Yên Tử dần ổn định để tập trung cho mục tiêu quan trọng nhất, đó là bảo vệ, phát triển rừng, làm giàu rừng, ngăn chặn các hành vi xâm hại rừng.

Bảo vệ rừng Yên Tử có thể nói là một “cuộc chiến” luôn tiếp diễn, khi mạnh mẽ, rầm rộ nhưng có khi lại rất lặng lẽ. Anh Đào Hữu Hậu, Trưởng Phòng Quản lý và bảo vệ rừng (Ban Quản lý Di tích và Rừng quốc gia Yên Tử), chia sẻ: Tình trạng người dân đào, bới trộm than chỉ còn nhỏ lẻ trong phạm vi rừng Yên Tử từ năm 2000, tuy nhiên phải đến năm 2015 mới chấm dứt hoàn toàn. Khi đó, thành phố chỉ đạo, có sự vào cuộc của nhiều đơn vị, như Công an thành phố, xã Thượng Yên Công, chủ trì vẫn là Ban Quản lý Di tích và Rừng quốc gia Yên Tử. Các lực lượng tập trung bắt giữ, xử lý từ những điểm cân than cho tới người dân vi phạm, bắt tại chỗ hoặc vận chuyển ra ngoài rồi bắt, hiệu lực, hiệu quả cũng như tính răn đe rất cao…

Các phật tử, du khách nghe giảng về Phật hoàng Trần Nhân Tông, người đã đến Yên Tử tu hành vào thời Trần, thế kỷ XIV.

Không thể tiếp tục khai thác than trong rừng Yên Tử, người dân trong khu vực buộc phải tìm đến những sinh kế khác. Khi đó, trên địa bàn Uông Bí và địa phương lân cận có một số công ty như Vsip, Giày da Sao vàng… có nhu cầu tuyển dụng nhiều công nhân, đã thu hút người lao động của các xã có rừng. Tạo điều kiện về việc làm cho lao động địa phương, các đơn vị, doanh nghiệp du lịch tại địa phương như Công ty CP Phát triển Tùng Lâm cũng tuyển dụng khá nhiều lao động địa phương vào làm việc. Ngay cả lực lượng bảo vệ rừng của Ban Quản lý Di tích và Rừng quốc gia Yên Tử cũng sử dụng lực lượng lao động địa phương chiếm khoảng 80%.

Như vậy, hiệu quả ngăn chặn việc khai thác rừng trái phép đến từ nhiều yếu tố như thế. 26 năm qua, nhiều thế hệ đã nỗ lực để bảo vệ rừng thiêng Yên Tử. Và cùng với đó là sự đồng hành, chung tay của rất nhiều các trưởng thôn, già làng trưởng bản cho tới các đơn vị, địa phương, doanh nghiệp trên địa bàn, từ xã Thượng Yên Công, Hạt Kiểm lâm Uông Bí, Công ty CP Phát triển Tùng Lâm, Công ty Than Nam Mẫu, Công ty 91 - Chi nhánh Tổng Công ty Đông Bắc…

Phan Hằng



Tìm kiếm theo chuyên mục - nội dung - ngày tháng

Tin sở ban ngành
Bản đồ

Lịch công tác trống

Tin tiêu điểm
Website liên kết
Thống kê truy cập
Hôm nay: 22954
Đã truy cập: 46308465

© Cổng thông tin điện tử tỉnh Quảng Ninh

Giấy phép xuất bản: số 53/GP-TTĐT ngày 27/05/2015 - Cục Phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử - Bộ Thông tin và Truyền thông.

- Cơ quan chủ quản: Ủy ban Nhân dân tỉnh Quảng Ninh.

- Cơ quan quản lý nhà nước và thường trực kỹ thuật: Sở Thông tin và Truyền thông tỉnh.

- Quản lý nội dung trang chủ: Trung tâm Truyền thông tỉnh.

- Quản lý nội dung các Cổng thành phần: Thủ trưởng các cơ quan, tổ chức. 

Ghi rõ nguồn "Quảng Ninh Portal" khi phát hành lại thông tin từ  Website này.