Từ một huyện miền núi với vô vàn khó khăn, trải qua 60 năm dưới sự lãnh đạo của Đảng, của tỉnh, huyện Tiên Yên hôm nay đã đổi thay mạnh mẽ, vươn mình bứt phá đi lên, tự tin vững bước trên con đường phát triển. Nhân dân các dân tộc trên địa bàn huyện đã được làm chủ vận mệnh, làm chủ quê hương.
Thị trấn Tiên Yên (huyện Tiên Yên) năm 1890. Ảnh: Tư liệu
Chặng đường vượt khó...
Huyện Tiên Yên có vị trí địa lý tương đối thuận lợi, là trung tâm vùng Đông Bắc của Quảng Ninh, đầu mối kết nối các tuyến giao thương huyết mạch tới các khu vực kinh tế cửa khẩu Móng Cái, Bắc Phong Sinh, Hoành Mô và các tỉnh biên giới phía Bắc như Lạng Sơn, Cao Bằng, Hà Giang. Tiên Yên còn là nơi giao thoa với đa dạng sắc thái văn hóa các dân tộc vùng Đông Bắc của tỉnh.
Tất cả những thế mạnh đó, cùng sự đoàn kết, đồng lòng đã giúp Đảng bộ, chính quyền, nhân dân huyện Tiên Yên thực hiện nhiệm vụ chính trị đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác trong suốt 60 năm qua kể từ ngày thành lập tỉnh.
Phố Lý Thường Kiệt (thị trấn Tiên Yên) năm 2012. Ảnh: Cấn Đình Loan (CTV)
Ngược dòng lịch sử, ngày 30/10/1963, Quốc hội khóa II, kỳ họp thứ VII đã phê chuẩn việc hợp nhất khu Hồng Quảng và tỉnh Hải Ninh thành tỉnh Quảng Ninh. Ngày 19/12/1963, Đảng bộ khu Hồng Quảng và Đảng bộ tỉnh Hải Ninh hợp nhất thành Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh. Từ đây Đảng bộ huyện Tiên Yên chịu sự chỉ đạo trực tiếp của Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh. Thực hiện chủ trương của Đảng, giai đoạn này Đảng bộ huyện đã phát động phong trào thi đua yêu nước sâu rộng trong các tầng lớp nhân dân, gắn lao động sản xuất với giáo dục, rèn luyện con người mới.
Giai đoạn 1965-1966, cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ đã làm đảo lộn cuộc sống, sản xuất kinh tế của huyện. Trước tình hình đó, Huyện ủy Tiên Yên đã chỉ đạo nhân dân “Vững tay cày, chắc tay súng”, quyết tâm chống trả những đợt đánh phá của địch. Trên các công trường, nông trường, lâm trường, xí nghiệp, mọi người đều hăng say lao động sản xuất, phục vụ chiến đấu. Thời điểm này, một số công trình mới được xây dựng như: Nhà máy nhiệt điện Lô Cô - Khe Tù (tháng 5/1965); đập tràn qua sông Tiên Yên nối liền phía Đông với phía Tây của huyện (tháng 10/1965)... đã thể hiện tinh thần bất khuất quân và dân huyện Tiên Yên.
Chiến tranh phá hoại diễn ra ác liệt, cơ sở vật chất, nơi ăn ở, làm việc phải sơ tán, nhưng công tác văn hóa, giáo dục, y tế vẫn luôn được quan tâm. Nổi bật là năm 1964, Bệnh viện huyện được xây dựng với quy mô 50 giường bệnh, đây là cơ sở y tế lớn nhất khu vực, thực hiện nhiệm vụ khám chữa bệnh cho nhân dân huyện Tiên Yên và đồng bào các huyện lân cận như: Đình Lập, Ba Chẽ, Bình Liêu... Năm 1965, huyện thành lập Trường Phổ thông cấp II-III; thành lập Trường Thanh niên dân tộc gồm 30 học sinh, sơ tán tại thôn Nà Lìn, xã Phong Dụ.
Sau năm 1975, Đảng bộ, nhân dân các dân tộc huyện Tiên Yên nhanh chóng cùng cả nước bước vào thời kỳ mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc XHCN. 10 năm đầu sau thống nhất đất nước, Tiên Yên phải đối mặt nhiều khó khăn, thách thức trong cơ chế kế hoạch hóa tập trung bao cấp và đối phó với các cuộc chiến tranh biên giới Tây Nam năm 1977, chiến tranh biên giới phía Bắc năm 1979... Song Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc huyện Tiên Yên luôn đoàn kết, đồng lòng, phát huy tinh thần năng động sáng tạo, ý chí tự lực, tự cường, mạnh dạn vận dụng chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước vào tình hình cụ thể của địa phương để phát triển kinh tế - xã hội, tăng cường củng cố quốc phòng - an ninh.
Từ năm 1986, với phương châm “Nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật”, Đại hội VI của Đảng đề ra đường lối đổi mới toàn diện. Đảng bộ huyện Tiên Yên đã vận dụng linh hoạt đường lối đổi mới vào đặc điểm cụ thể địa phương, đề ra các giải pháp, khai thác hiệu quả thế mạnh, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, tạo ra sản phẩm hàng hóa, nâng cao thu nhập cho nhân dân.
Huyện Tiên Yên nhìn từ trên cao rất thơ mộng, hùng vĩ.
...và mục tiêu tái lập thị xã
Công cuộc đổi mới đã tạo cho huyện Tiên Yên bước chuyển mình rõ nét. Đặc biệt, khoảng 10 năm trở lại đây, với tinh thần chủ động, sáng tạo, kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện Tiên Yên đạt được nhiều kết quả tích cực, đời sống nhân dân ngày càng nâng lên. Về Tiên Yên hôm nay, dễ dàng nhận thấy những ngôi nhà mới khang trang dần thế chỗ cho nhà đất cũ dột nát, nhà tạm; những cổng chào thôn xóm cờ hoa rực rỡ; những nhà văn hóa to đẹp, khang trang; những con đường được thảm nhựa hoặc bê tông đến tận khe, bản, nối dài các xã vùng cao và cả những bức tranh tường như tô điểm thêm sắc màu cho cuộc sống...
Nhiệm kỳ 2015-2020, tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân của huyện đạt 14%/năm. Trong đó, tốc độ tăng trưởng các ngành công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp - xây dựng đạt 14,3%/năm, tăng 2,7%/năm so với giai đoạn 2010-2015; thương mại - dịch vụ đạt 19,2%/năm, tăng 8,1% so với giai đoạn 2010-2015; nông - lâm - thủy sản đạt 10,1%/năm, tăng 1,6%/năm so với giai đoạn 2010-2015.
Nông dân thôn Nà Bấc, xã Đông Hải, huyện Tiên Yên thu hoạch khoai tây Atlantic.
Tăng trưởng giá trị sản xuất bình quân giai đoạn 2020-2022 trên địa bàn huyện đạt 21,1%/năm. Giải quyết việc làm mới hằng năm bình quân giai đoạn 2020-2022 đạt 1.707 lao động/năm. Hết năm 2022, tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 83,4%, trong đó, lao động có bằng cấp, chứng chỉ đạt trên 62,2%. Huyện hoàn thành giảm nghèo đa chiều, bền vững; trên 82,2% dân số đô thị được cấp nước sạch, tỷ lệ dân số nông thôn được sử dụng nước sạch theo quy chuẩn đạt 80,6%. Tỷ lệ đô thị hóa đạt 15%.
Trong 3 năm (2020-2022) đã có 4 công trình trọng điểm được đầu tư, 16 dự án đầu tư hạ tầng đô thị, hơn 90 dự án thuộc chương trình xây dựng NTM được hoàn thành; 28 điểm trường được đầu tư nâng cấp mở rộng, đảm bảo tiêu chí trường chuẩn quốc gia; 10/10 xã trên địa bàn có cơ sở hạ tầng đáp ứng đạt chuẩn NTM...
Đến ngày 1/9/2023, huyện Tiên Yên đã hoàn thành kế hoạch xoá nhà ở tạm, nhà ở dột nát theo chỉ đạo của tỉnh. Toàn huyện có 32 hộ gia đình thuộc đối tượng hộ nghèo, cận nghèo, đối tượng yếu thế có hoàn cảnh khó khăn về nhà ở được hỗ trợ xây mới, sửa chữa. Trong đó, 27 hộ gia đình thực hiện xây mới, mức kinh phí hỗ trợ 80 triệu đồng/hộ; 5 hộ hỗ trợ sửa chữa, mức kinh phí hỗ trợ 40 triệu đồng/hộ. Tổng kinh phí hỗ trợ gần 2,4 tỷ đồng từ nguồn xã hội hoá. Đến nay, các hộ được hỗ trợ xây, sửa đều cơ bản đã chuyển vào nhà mới, từng bước ổn định cuộc sống.
Bên cạnh đó, củng cố hệ thống thiết chế văn hóa ở cơ sở, tạo dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân, 2 năm gần đây, huyện Tiên Yên đã vận động hiến trên 10.000m2 đất, huy động nguồn lực xã hội hóa để xây dựng 7 nhà văn hóa ở các thôn (trên 1 tỷ đồng/nhà văn hóa).
Với rất nhiều nỗ lực, Tiên Yên đã được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Lao Động hạng Ba. Huyện được công nhận huyện đạt chuẩn NTM từ năm 2019; đến nay cơ bản hoàn thành tiêu chí đạt huyện NTM nâng cao. Đồng thời, địa phương cũng đã được UBND tỉnh phê duyệt Quy hoạch xây dựng vùng huyện đến năm 2040, tầm nhìn đến năm 2050 và Đồ án điều chỉnh quy hoạch chung xây dựng thị trấn Tiên Yên mở rộng đến năm 2040.
Bí thư Huyện ủy Tiên Yên Nguyễn Chí Thành cho biết: Tiếp tục bám sát mục tiêu, chỉ tiêu, nhiệm vụ Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XV; Nghị quyết Đại hội Đảng bộ huyện lần thứ XXV, nhiệm kỳ 2020-2025, thời gian tới, Tiên Yên tiếp tục tập trung triển khai hiệu quả các chương trình, đề án, kế hoạch của các ngành, lĩnh vực, đảm bảo lộ trình thực hiện, hoàn thành gắn với các sản phẩm cụ thể; phát huy vai trò phân cấp, phân quyền, trách nhiệm người đứng đầu, tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra, giám sát thường xuyên. Đồng thời, chú trọng nâng cao chất lượng công tác tham mưu, thẩm định, tổ chức triển khai thực hiện các nghị quyết, kế hoạch, công trình, dự án, đề án... hiệu quả; hạn chế tối đa những sai sót trong quá trình triển khai thực hiện.
Địa phương cũng sẽ chủ động nắm bắt, tháo gỡ kịp thời những rào cản, vướng mắc về quy định, cơ chế, chính sách trong các lĩnh vực then chốt, giảm chồng chéo trong phân công trách nhiệm, quyền hạn, cơ chế phối hợp nhất là trong các lĩnh vực: Quy hoạch, đầu tư, xây dựng, đất đai, tài nguyên, khoáng sản, môi trường, xúc tiến đầu tư... nhằm khơi thông nguồn lực của xã hội thúc đẩy hoàn thành nhanh các định hướng phát triển kinh tế - xã hội, nâng cấp hạ tầng đô thị, nông thôn, nâng cao chất lượng đời sống, thu nhập người dân.
Hoà trong không khí kỷ niệm 60 năm thành lập tỉnh, huyện Tiên Yên hôm nay đang tràn đầy khí thế thực hiện thắng lợi những mục tiêu mới, vượt lên mạnh mẽ, là điển hình của tinh thần đoàn kết, nỗ lực, đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, lựa chọn đúng trọng tâm, trọng điểm, sử dụng hiệu quả nguồn lực để phát triển. Những định hướng phát triển linh hoạt sẽ là bước đệm để huyện hoàn thành mục tiêu tái lập thị xã trước năm 2027, từ đó có những đóng góp quan trọng trong việc hiện thực hóa khát vọng xây dựng Quảng Ninh thành một tỉnh kiểu mẫu, đời sống nhân dân ngày càng hạnh phúc, phồn vinh.