Trước bối cảnh phát triển nhanh, quy mô lớn và chịu nhiều sức ép từ đô thị hóa, công nghiệp hóa và biến đổi khí hậu, tỉnh Quảng Ninh kiên định quan điểm xuyên suốt: Không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế. Việc triển khai Nghị quyết số 10-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh và mới đây là Kết luận số 06-KL/TU đã tạo bước chuyển mạnh mẽ, đưa công tác bảo vệ môi trường (BVMT) của tỉnh từ “bị động xử lý” sang “chủ động kiểm soát”, hướng tới quản trị môi trường hiện đại, bền vững.
Từ nền tảng chính sách...
Thực hiện Nghị quyết số 10-NQ/TU, ngày 26/9/2022 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, phòng tránh và giảm nhẹ thiên tai, ứng phó với biến đổi khí hậu, đảm bảo an ninh nguồn nước giai đoạn 2022-2030, công tác BVMT trên địa bàn tỉnh những năm qua đã có nhiều chuyển biến rõ nét cả về tư duy quản lý lẫn hiệu quả thực tiễn.
Môi trường đô thị trên địa bàn tỉnh ngày càng được đảm bảo.
Trên cơ sở này, tỉnh đã rà soát, ban hành và triển khai hơn 1.000 văn bản chỉ đạo, điều hành liên quan đến quản lý tài nguyên, BVMT, phòng chống thiên tai và ứng phó biến đổi khí hậu; trong đó có 173 văn bản mang tính chỉ đạo tổng thể. Công tác phân cấp, phân quyền được thực hiện quyết liệt, gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả BVMT tại địa phương, đơn vị. Nhiều nội dung quản lý môi trường được giao trực tiếp về cấp xã, phường gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ, qua đó nâng cao tính chủ động, kịp thời trong phát hiện, xử lý các vấn đề môi trường phát sinh ngay từ cơ sở.
Đồng thời, tỉnh tăng cường thanh tra, kiểm tra theo hướng trọng tâm, trọng điểm, chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, tập trung đánh giá hiệu quả thực chất của các biện pháp BVMT. Qua đó, kỷ luật, kỷ cương trong quản lý tài nguyên và môi trường từng bước được siết chặt; nhiều tồn tại, vi phạm kéo dài được xử lý dứt điểm, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về BVMT trên địa bàn tỉnh.
Ngày 12/12/2025, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh ban hành Kết luận số 06-KL/TU, tiếp tục khẳng định quan điểm xuyên suốt: Không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% nước thải tại các khu đô thị tập trung, khu công nghiệp được xử lý đạt chuẩn; thu hút ít nhất 2 dự án xử lý rác thải sinh hoạt kết hợp phát điện; đẩy mạnh chuyển đổi số ngành tài nguyên - môi trường, xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ phục vụ giám sát, dự báo và ra quyết định kịp thời.
Trên cơ sở đó, tỉnh định hướng nâng cao chuẩn quản lý môi trường ngay từ khâu quy hoạch, thẩm định, lựa chọn dự án đầu tư; kiên quyết sàng lọc, không tiếp nhận các dự án sử dụng công nghệ lạc hậu, tiêu hao nhiều tài nguyên, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm. Đồng thời, tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính, gắn trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền các cấp với kết quả thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường; chuyển mạnh từ quản lý theo vụ việc sang quản trị môi trường tổng hợp, chủ động phòng ngừa, kiểm soát rủi ro, qua đó đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh nhưng bền vững trong giai đoạn mới.
Đến hành động thực tiễn
Với những chính sách sát thực tiễn, công tác môi trường trên địa bàn tỉnh chuyển biến rõ nét. Theo thống kê, đến hết năm 2025, 100% khu công nghiệp và cụm công nghiệp đang hoạt động trên địa bàn tỉnh đã lắp đặt, vận hành hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt quy chuẩn; tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt khu vực đô thị đạt trên 98%, khu vực nông thôn đạt trên 90%; tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải nguy hại đạt trên 99%. Toàn tỉnh duy trì mạng lưới 390 điểm quan trắc môi trường, trong đó có 171 trạm quan trắc tự động, giúp giám sát chặt chẽ chất lượng môi trường không khí, nước, đặc biệt tại các khu vực nhạy cảm như Vịnh Hạ Long, Cửa Lục, Bái Tử Long, các khu kinh tế, khu công nghiệp.
Xe tưới nước dập bụi chuyên dụng CAT 773E-GF13W của Công ty CP Than Cao Sơn. Ảnh: Việt Trung (CTV)
Công tác kiểm soát ô nhiễm công nghiệp được tăng cường thông qua thanh tra, kiểm tra định kỳ và đột xuất. Tỉnh đã di dời 862 cơ sở tiểu thủ công nghiệp gây ô nhiễm hoặc không phù hợp quy hoạch; đưa các cơ sở có nguy cơ ô nhiễm cao vào diện giám sát đặc biệt. Riêng trong lĩnh vực khoáng sản, tỉnh hoàn thành Đề án tổng thể bảo đảm nguồn vật liệu san lấp đến năm 2025, định hướng 2030; tái sử dụng khoảng 6,75 triệu m³ đất đá thải mỏ phục vụ các dự án hạ tầng trọng điểm, góp phần phát triển kinh tế tuần hoàn, giảm áp lực môi trường.
Đặc biệt, những năm gần đây, các đơn vị thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam và Tổng Công ty Đông Bắc hoạt động trên địa bàn tỉnh đã ưu tiên đầu tư đồng bộ cho các hạng mục bảo vệ môi trường, từng bước khắc phục các tác động tiêu cực do khai thác than gây ra. Hệ thống băng tải vận chuyển than khép kín, phun sương dập bụi được triển khai rộng khắp; nước thải mỏ được thu gom, xử lý đạt quy chuẩn và tái sử dụng tuần hoàn trong sản xuất. Nhiều bãi thải mỏ được cải tạo, phủ xanh, hoàn nguyên môi trường, hình thành các khu cây xanh, công viên mỏ. Đặc biệt, việc tái sử dụng hàng triệu mét khối đất đá thải mỏ phục vụ san lấp các công trình hạ tầng không chỉ góp phần giải quyết bài toán vật liệu xây dựng, mà còn là minh chứng rõ nét cho định hướng phát triển kinh tế tuần hoàn, gắn sản xuất than với bảo vệ môi trường bền vững.
Trong lĩnh vực BVMT biển và ven bờ, Quảng Ninh đã tổ chức hàng trăm đợt ra quân làm sạch môi trường biển trong 3 năm qua; kiểm soát hiệu quả tình trạng xả thải tự phát tại các vịnh, bãi triều, khu nuôi trồng thủy sản. Chất lượng môi trường nước tại các khu vực trọng điểm du lịch như Vịnh Hạ Long, vịnh Bái Tử Long cơ bản được giữ ổn định, góp phần bảo tồn Di sản thiên nhiên thế giới và phát triển du lịch bền vững.
Xây dựng văn hóa bảo vệ môi trường từ cộng đồng
Song song với các giải pháp quản lý nhà nước, Quảng Ninh đặc biệt coi trọng xây dựng văn hóa BVMT, xác định người dân và doanh nghiệp vừa là chủ thể thực hiện, vừa là đối tượng thụ hưởng. Qua đó, nhận thức và hành động tự giác trong cộng đồng ngày càng rõ nét. Riêng giai đoạn 2022-2025, các tổ chức đoàn thể trong tỉnh đã tổ chức hàng nghìn hoạt động BVMT, huy động hàng chục nghìn lượt đoàn viên, thanh niên, hội viên và người dân tham gia trồng cây, dọn vệ sinh môi trường, thu gom hàng trăm tấn rác thải tại các khu dân cư, tuyến đường, bãi biển và khu du lịch. Nhiều tuyến đường, khu dân cư “sáng - xanh - sạch - đẹp” được duy trì thường xuyên, chuyển dần từ phong trào sang nếp sống.
Nổi bật là mô hình “Biến rác thành tiền” do Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp triển khai. Từ năm 2022 đến nay, mô hình đã thu gom trên 50 tấn rác thải nhựa, phế liệu, tạo nguồn kinh phí trên 1,2 tỷ đồng phục vụ các hoạt động nhân đạo, đồng thời lan tỏa mạnh mẽ ý thức tái chế, phân loại rác tại nguồn trong cộng đồng dân cư. Bà Nguyễn Thị Hòa, phường Bãi Cháy chia sẻ: “Trước đây rác bỏ chung, ít ai để ý; giờ tham gia mô hình, gia đình tôi chủ động phân loại rác hàng ngày. Tôi nghĩ việc làm này nếu mỗi gia đình cùng thực hiện thì dần dần sẽ tạo thành ý thức của cả cộng đồng để giữ môi trường chung luôn sạch sẽ, văn minh...”.
Trong lĩnh vực du lịch, tỉnh đã ban hành Bộ quy tắc ứng xử về bảo vệ môi trường, cấp 36 chứng nhận “Cánh buồm xanh” cho tàu du lịch hoạt động trên Vịnh Hạ Long. Nhiều cơ sở lưu trú, tàu du lịch chủ động thay thế đồ nhựa dùng một lần bằng vật liệu thân thiện môi trường; thực hiện nghiêm quy định về thu gom, xử lý nước thải, rác thải.
Đặc biệt, việc giáo dục ý thức BVMT cho thế hệ trẻ được chú trọng. Nội dung giáo dục môi trường được lồng ghép trong chương trình học và hoạt động ngoại khóa tại các trường học, với nhiều mô hình hiệu quả như “Kế hoạch nhỏ”, “Trường học xanh”, “Đổi rác lấy quà”, “Ngày hội sống xanh”, góp phần hình thành thói quen sống xanh cho học sinh, lan tỏa tới gia đình và xã hội.
Học sinh Nguyễn Minh Tuấn, Trường THCS Lê Hồng Phong, chia sẻ: “Thông qua phong trào Kế hoạch nhỏ, chúng em được nhà trường và thầy cô hướng dẫn thu gom giấy vụn, sách vở cũ đã qua sử dụng để tái chế. Từ những việc làm nhỏ này, chúng em hiểu rằng mỗi tờ giấy được tái sử dụng sẽ góp phần giảm rác thải, tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ môi trường. Phong trào không chỉ giúp chúng em hình thành ý thức phân loại rác, sống tiết kiệm mà còn rèn luyện tinh thần trách nhiệm, biết chung tay vì môi trường xanh - sạch - đẹp”.
Từ thực tiễn cho thấy, Quảng Ninh đang từng bước nâng chuẩn công tác BVMT, xây dựng nền quản trị môi trường hiện đại, chủ động và bền vững. Những kết quả đạt được không chỉ góp phần bảo vệ tài nguyên, môi trường sinh thái, mà còn nâng cao chất lượng sống của nhân dân, tạo nền tảng vững chắc để tỉnh tiếp tục phát triển toàn diện, bền vững.