Ba Chẽ:

Phát triển giá trị văn hóa thành tài nguyên du lịch

20/04/2021 14:36

Ba Chẽ là địa phương vùng cao có lịch sử văn hoá lâu đời với nền văn hoá đa dạng, phong phú và đậm đà bản sắc dân tộc. Nâng niu, trân quý những giá trị đó, thời gian qua, huyện Ba Chẽ đã tích cực triển khai công tác trùng tu, tôn tạo di tích lịch sử - danh thắng và sưu tầm, phát huy giá trị di sản văn hoá, phát triển các di sản văn hóa thành tài nguyên du lịch.

Huyện Ba Chẽ có nhiều dân tộc anh em cùng sinh sống, tạo nên những nét đặc sắc văn hóa của vùng đất này. Vì vậy, huyện đang tích cực thực hiện các hoạt động cụ thể nhằm bảo tồn, lưu giữ, phát huy di sản văn hóa của đồng bào các dân tộc, kết nối với việc phát triển du lịch, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương.



Khu bảo tồn văn hóa dân tộc Dao tại thôn Sơn Hải, xã Nam Sơn.

Ba Chẽ hiện có các di tích đã được công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh như: Đình Làng Dạ (xã Thanh Lâm); khu căn cứ kháng chiến chống thực dân Pháp Khe Lao (xã Lương Mông, xã Minh Cầm), lò gốm sứ cổ ở xã Nam Sơn. Riêng di tích miếu Ông - miếu Bà đã được công nhận là di tích quốc gia vào cuối năm 2020.

Theo bà Đinh Thị Vỹ, Phó Chủ tịch Thường trực UBND huyện Ba Chẽ, Miếu Ông - Miếu Bà đã được làm rõ là di tích có từ thời Trần, tồn tại qua nhiều giai đoạn lịch sử, được tôn tạo, phục dựng, trở thành di tích cấp tỉnh, cấp quốc gia. Đây là niềm tự hào lớn của người dân huyện miền núi Ba Chẽ, khẳng định vùng đất và con người từ hàng trăm năm trước đã đoàn kết, đứng lên chống giặc ngoại xâm, ghi dấu ấn lịch sử. Ngày nay, Miếu Ông - Miếu Bà trở thành địa chỉ tín ngưỡng tâm linh không chỉ của đông đảo người dân các dân tộc anh em trên địa bàn huyện Ba Chẽ, mà còn là nơi chiêm bái của du khách thập phương.

Về văn hóa phi vật thể, hiện nay, Ba Chẽ có 9 dân tộc anh em cùng sinh sống; trong đó, chiếm đa số là người Dao, Kinh, Sán Chay (gồm Sán Chỉ và Cao Lan), Tày. Các dân tộc không hình thành địa bàn dân cư riêng biệt mà tập trung ở một số vùng nhất định với những bản sắc văn hoá riêng, đã tạo nên sự giao thoa văn hoá đa dạng cho Ba Chẽ. Cùng với thời gian, nơi đây vẫn lưu giữ được bản sắc văn hoá đặc trưng, phản ánh cuộc sống của cộng đồng cư dân trong lịch sử hình thành và phát triển của dân tộc, như: Tiếng nói, chữ viết, lễ hội, tín ngưỡng, ẩm thực, nghề thủ công truyền thống…



Mặt nạ Ka đong được phục dựng tại Trường Phổ thông dân tộc nội trú huyện Ba Chẽ.

Bên cạnh đó là những di sản văn hoá phi vật thể đặc sắc như hát then, hát soóng cọ, hát đối. Ba Chẽ còn có khá nhiều lễ hội truyền thống và những phong tục, tập quán được lưu giữ và phục dựng, thu hút sự quan tâm của nhiều người như lễ hội Lồng tồng, lễ hội đình Làng Dạ, lễ Phùn voòng (lễ cấp sắc), tục lệ cưới xin, ma chay... Những giá trị văn hoá phi vật thể này đã khẳng định những dấu tích văn hoá, tín ngưỡng vô cùng phong phú của các dân tộc anh em cùng sinh sống trên địa bàn huyện.

Đặc biệt, năm 2020, lễ hội Bàn Vương, một nghi lễ quan trọng của người Dao Việt Nam lần đầu được phục dựng. Lễ hội được tổ chức với ý nghĩa vừa bảo tồn phát huy giá trị di tích, danh thắng và các nét văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc trên địa bàn huyện.

Thời gian qua, huyện đã tập trung chỉ đạo và triển khai đồng bộ nhiều giải pháp trong công tác bảo tồn theo Đề án “Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá và giá trị di tích, danh thắng huyện Ba Chẽ, giai đoạn 2013-2015, định hướng đến năm 2020”. Theo đó, huyện tích cực đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động nhân dân cùng tham gia bảo tồn, giữ gìn bản sắc văn hoá các dân tộc thông qua việc xây dựng đĩa VCD giới thiệu, tuyên truyền hình ảnh về văn hoá, mảnh đất và con người Ba Chẽ. Nội dung chủ yếu nhấn mạnh về các di tích lịch sử, ẩm thực, lễ hội, nghệ thuật dân gian v.v..



Nghi lễ nhảy lửa của người Dao Ba Chẽ mới được phục dựng.

Công tác nghiên cứu, sưu tầm, hệ thống hoá các tư liệu để đánh giá giá trị của từng di sản văn hoá, lập hồ sơ quản lý cũng được các phòng, ban chức năng thực hiện kịp thời. Theo đó, Ba Chẽ đã tiến hành sưu tầm, xây dựng kịch bản và phục dựng lại các giá trị văn hoá mang sắc thái riêng của từng dân tộc, sưu tầm được nhiều loại trang phục, đồ dùng sinh hoạt, công cụ sản xuất nhạc cụ của dân tộc Dao, Tày; biên tập, dịch thuật và chú thích sách cổ của thầy mo, thầy cúng các dân tộc Dao, Tày, Sán Chay… Đồng thời, huyện cũng mở hàng chục lớp truyền dạy hát đối, nói tiếng Dao, thêu dệt thổ cẩm, truyền dạy đan lát, hát soóng cọ; thực hiện quy hoạch đối với các di tích Miếu Ông - Miếu Bà, lò sứ cổ; khu căn cứ kháng chiến chống thực dân Pháp; nhà truyền thống các dân tộc, khuyến khích các hộ dân duy trì các nhà sàn truyền thống, nhà ở các dân tộc .v.v.



Không chỉ là nơi tổ chức nghi lễ tín ngưỡng, đình Làng Dạ còn là nơi diễn ra nhiều hoạt động giáo dục truyền thống cách mạng. Trong ảnh: Lễ công nhận lớp đoàn viên 90 năm do Huyện đoàn Ba Chẽ tổ chức nhân kỷ niệm 90 năm Ngày thành lập Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, 26/3 (1931 -2021).

Năm 2019, huyện đã xây dựng Đề án bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc Dao tại thôn Sơn Hải, xã Nam Sơn gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Theo đó, huyện đã đầu tư tôn tạo miếu Bàn Vương với tổng kinh phí 660 triệu đồng; sưu tầm, biên soạn tài liệu lớp dân ca và dân vũ, triển khai các bước đầu tư nhà sinh hoạt văn hóa cộng đồng.

Theo ông Nguyễn Minh Sơn, Bí thư Huyện ủy, huyện đã nghiên cứu kỹ và thấy rằng, muốn đẩy mạnh hoạt động dịch vụ du lịch theo hướng bền vững, điều cốt yếu là phải dựa vào sự đa dạng, phong phú, riêng có của văn hóa các dân tộc thiểu số. Thôn Sơn Hải (xã Nam Sơn) được lựa chọn vì là một địa bàn đặc thù của người Dao - nơi vừa có núi đồi, vừa có sông nước cùng nhiều đặc trưng văn hóa nổi bật... Do đó cần có những nghiên cứu, đề xuất chiến lược cụ thể gắn với bảo tồn di sản văn hóa để phát triển du lịch, đặc biệt du lịch trải nghiệm tại cộng đồng. Sau khi được đầu tư xây dựng, khôi phục, bảo tồn và phát huy di sản văn hóa người Dao tại đây, trong tương lai gần, nơi đây sẽ trở thành một trung tâm du lịch trải nghiệm.

Bên cạnh đó, huyện đã phối hợp với Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam thực hiện sưu tầm tại 8 xã, thị trấn về trang phục, đồ dùng sinh hoạt, công cụ sản xuất, nhạc cụ (quạt cọ, quạt hòm, niểng, sung, rổ, giá, sàng, nia, cào thóc….) thuộc các dân tộc Dao, Sán Chay trên địa bàn huyện. Đồng thời, tiếp tục phát huy, bảo tồn, tổ chức định kỳ 3 lễ hội gồm: Lễ hội đình Làng Dạ, lễ hội Lồng tồng, lễ hội Miếu Ông - Miếu Bà. Các lễ hội tập trung vào các nội dung tế lễ, dâng dương, trình diễn trang phục dân tộc, thể thao dân tộc, trò chơi dân gian, ẩm thực… Các lễ cấp sắc, lễ lập bàn thờ cổ, lễ nhảy lửa, lễ đón dâu, lễ đặt tên…của người Dao vẫn được duy trì tự tổ chức theo chu kỳ hàng năm với quy mô phù hợp. Đặc biệt, huyện đã phục dựng lễ cưới của dân tộc Dao Thanh Y tại thôn Lò Vôi, xã Nam Sơn.

Theo ông Hà Ngọc Tùng, Trưởng Phòng Văn hóa Thông tin huyện Ba Chẽ, cùng với việc bảo tồn văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc, huyện cũng tích cực xây dựng đề án với các tuyến điểm du lịch nhằm vừa phát huy giá trị, vừa nâng cao đời sống cho người dân, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Ông Hoàng Văn Đức, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Uỷ ban MTTQ xã Nam Sơn, Trưởng Ban quản lý di tích lịch sử Miếu Ông - Miếu Bà: "Lễ hội Miếu Ông - Miếu Bà hấp dẫn du khách"

Xã Nam Sơn chúng tôi rất tự hào vì có di tích lịch sử Miếu Ông - Miếu Bà. Tháng 10/2020, di tích này được công nhận là di tích lịch sử cấp Quốc gia. Để bảo tồn và phát huy được giá trị của di tích, chúng tôi chú trọng đến công tác tuyên truyền, giáo dục đối với cán bộ, đảng viên và nhân dân trên địa bàn, đặc biệt là các cháu thanh thiếu niên hiểu được giá trị, ý nghĩa của khu di tích, từ đó khơi dậy lòng tự hào dân tộc và nâng cao ý thức trách nhiệm của mỗi cá nhân trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử, văn hóa của địa phương. Tại lễ hội Miếu Ông - Miếu Bà được tổ chức vào ngày mùng 3/1 âm lịch hàng năm, ngoài các hoạt động vui chơi giải trí mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc thì chúng tôi vận động người dân bày bán các sản vật, với mong muốn du khách đến với lễ hội ngoài được thưởng thức các hoạt động văn hóa dân tộc, còn được tìm hiểu và thưởng thức các sản vật của địa phương.

Ông Nguyễn Văn Cảnh, Chủ tịch UBND xã Thanh Lâm: "Chúng tôi luôn lựa chọn những hoạt động gắn liền với đời sống của bà con"

Trong những năm qua, huyện Ba Chẽ rất quan tâm đến việc bảo tồn và phát huy một số di tích, danh thắng gắn với phát triển du lịch; đầu tư bảo tồn, trùng tu và tôn tạo các di tích, các điểm du lịch trên địa bàn huyện. Để bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá và giá trị di tích đình Làng Dạ, chúng tôi thường xuyên tổ chức giáo dục cho học sinh, cho thế hệ trẻ trên địa bàn xã về giá trị lịch sử của di tích này. Đặc biệt là vào dịp mùng 10 tháng giêng là điểm tổ chức lễ hội đình Làng Dạ. Tại lễ hội, ngoài phần lễ thì trong phần hội, chúng tôi luôn lựa chọn những hoạt động gắn liền với đời sống của bà con và tổ chức các trò chơi dân gian mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, với mong muốn là thu hút được nhiều du khách đến với lễ hội.

 Anh Lê Minh Đạt, Bí thư Huyện đoàn Ba Chẽ: "Tích cực giới thiệu về các di tích, danh thắng qua mạng xã hội"

Để góp phần vào việc bảo tồn các giá trị của các di tích, danh thắng gắn với phát triển du lịch trên địa bàn huyện, chúng tôi đã thành lập các tổ hợp tác để tham gia phát triển du lịch, các thành viên trong tổ thực hiện việc giới thiệu về các di tích, danh thắng qua mạng xã hội như zalo, facebook…; phối hợp thực hiện việc vệ sinh môi trường và một số thành viên làm dịch vụ; phối hợp với Phòng văn hóa Thông tin huyện tuyên truyền, vận động thanh niên tham gia các lớp học nghề truyền thống như trạm bạc, thêu thổ cẩm của dân tộc Dao. Cùng với đó, chúng tôi chỉ đạo các cơ sở Đoàn toàn huyện thường xuyên giới thiệu về giá trị của các di tích lịch sử và các tuyến, điểm du lịch của Ba Chẽ thông qua các buổi sinh hoạt đoàn và các hoạt động khác, giúp các bạn hiểu, phát huy những giá trị của các di tích cũng như giới thiệu tới du khách gần, xa về các di tích, danh thắng trên địa bàn huyện.

Anh Bàn Đức Sồi, thôn Lang Cang, xã Đồn Đạc: "Bảo vệ môi trường để giữ gìn vẻ đẹp của di tích, danh thắng"

Người dân chúng tôi rất vui khi trên địa bàn thôn có một điểm du lịch mà hiện nay thu hút khá đông khách đó là thác Lang Cang. Ý thức được việc cần giữ nguyên những nét hoang sơ và vẻ đẹp của thác này, bản thân tôi cũng như người dân trong thôn, trong xã tích cực tham gia các hoạt động như dọn vệ sinh môi trường xung quanh và đường vào thác. Gần đây nhất là chúng tôi tham gia hoạt động trồng hoa hướng dương tại bãi đất trống gần thác để tạo cảnh quan cho du khách chụp ảnh. Do thác có vẻ đẹp hoang sơ nên người dân chúng tôi luôn bảo nhau là phải giữ gìn, không được khai thác đá ở đây. Một vấn đề mà người dân chúng tôi rất quan tâm đó là một số du khách đến đây chưa có ý thức bảo vệ môi trường, vẫn vô tư vứt rác bừa bãi gây ô nhiễm môi trường nên chúng tôi phải thường xuyên thu dọn. Rất mong mỗi người khi đến với điểm du lịch này nên có ý thức chung để thác Lang Cang này sẽ là điểm du lịch trải nghiệm, khám phá hấp dẫn của du khách gần, xa.

Huỳnh Đăng - Thùy Loan (Thực hiện)


Tìm kiếm theo chuyên mục - nội dung - ngày tháng

Tin sở ban ngành
Bản đồ

Lịch công tác trống

Tin tiêu điểm
Website liên kết
Thống kê truy cập
Hôm nay: 9910
Đã truy cập: 27616018

© Cổng thông tin điện tử tỉnh Quảng Ninh

Giấy phép xuất bản: số 53/GP-TTĐT ngày 27/05/2015 - Cục Phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử - Bộ Thông tin và Truyền thông.

- Cơ quan chủ quản: Ủy ban Nhân dân tỉnh Quảng Ninh.

- Cơ quan quản lý nhà nước và thường trực kỹ thuật: Sở Thông tin và Truyền thông tỉnh.

- Quản lý nội dung trang chủ: Trung tâm Truyền thông tỉnh.

- Quản lý nội dung các Cổng thành phần: Thủ trưởng các cơ quan, tổ chức. 

Ghi rõ nguồn "Quảng Ninh Portal" khi phát hành lại thông tin từ  Website này.