Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về xây dựng, chỉnh đốn Đảng và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, công tác kiểm tra, giám sát không chỉ dừng lại ở việc phát hiện, xử lý vi phạm, mà phải chuyển mạnh sang chủ động phòng ngừa, kiểm soát quyền lực ngay từ sớm, từ xa, từ cơ sở.

Một cuộc sinh hoạt chuyên đề của Chi bộ Ban Nội chính Tỉnh ủy

Đối với Quảng Ninh, yêu cầu đó càng trở nên rõ nét khi tỉnh tiếp tục đặt ra những mục tiêu phát triển cao, toàn diện và bền vững. Các nghị quyết, chủ trương của Tỉnh ủy xác định rõ nhiệm vụ vừa duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế ở mức cao,  vừa nâng cao chất lượng tăng trưởng, đồng thời giữ vững ổn định chính trị - xã hội, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và chính quyền. Cùng với đó, Nghị quyết số 05-NQ/TU ngày 09/12/2025 của Tỉnh ủy "về phương hướng, nhiệm vụ năm 2026" đặt ra yêu cầu tiếp tục tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ các cấp; kiên quyết, kiên trì phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; đồng thời lấy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh làm động lực chủ yếu cho phát triển. Việc hiện thực hóa các mục tiêu này đòi hỏi tỉnh phải triển khai đồng bộ nhiều chương trình, dự án lớn, nhiều cơ chế, chính sách mới, gắn với phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn cho cơ sở.

Trong tình hình mới, việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp góp phần tinh gọn bộ máy, rút ngắn tầng nấc trung gian, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Tuy nhiên, khi cấp xã trở thành cấp trực tiếp giải quyết nhiều công việc liên quan đến đất đai, đầu tư xây dựng, tài sản công, ngân sách, an sinh xã hội, thì khối lượng công việc tăng nhanh, phạm vi quản lý rộng hơn, áp lực về tiến độ giải quyết công việc cho người dân, doanh nghiệp ngày càng lớn. Đây chính là môi trường dễ phát sinh những sơ hở trong quản lý, nếu thiếu cơ chế kiểm soát quyền lực kịp thời, hiệu quả. Thực tiễn công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ở cả Trung ương và địa phương cho thấy, phần lớn các vụ việc nghiêm trọng được phát hiện thời gian qua đều không hình thành trong thời gian ngắn, mà manh nha từ những biểu hiện bất thường kéo dài trong quản lý, sử dụng nguồn lực công. Những biểu hiện như điều chỉnh dự án nhiều lần, kéo dài tiến độ đầu tư, giải ngân chậm hoặc đột biến, mua sắm tài sản công giá cao nhưng hiệu quả sử dụng thấp, thu - chi chưa minh bạch… nếu không được nhận diện sớm sẽ tích tụ thành sai phạm lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến việc thực hiện các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội mà nghị quyết của Đảng đã đề ra.

Ban Nội chính Tỉnh ủy luôn trao đổi, thống nhất nghiệp vụ về công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực

Trong khi đó, cùng với tiến trình cải cách hành chính và chuyển đổi số, hệ thống các cơ quan nhà nước từ Trung ương đến địa phương đang tạo ra khối lượng rất lớn các báo cáo, số liệu, dữ liệu quản lý. Riêng tại Quảng Ninh, các dữ liệu về đầu tư công, đất đai, tài sản công, ngân sách, y tế, giáo dục, khoa học - công nghệ… ngày càng đầy đủ, cập nhật, phản ánh tương đối toàn diện hoạt động của từng ngành, từng lĩnh vực, từng địa bàn. Đây chính là cơ sở quan trọng để theo dõi sát việc thực hiện các mục tiêu, chỉ tiêu của nghị quyết, đồng thời phát hiện sớm những nguy cơ nảy sinh trong quá trình tổ chức thực hiện.

Xuất phát từ yêu cầu đó, kiểm tra, giám sát trên dữ liệu nổi lên như một phương thức phù hợp, đáp ứng đòi hỏi phải chuyển mạnh từ bị động sang chủ động, từ xử lý sang phòng ngừa trong công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Kiểm tra, giám sát trên dữ liệu không thay thế kiểm tra, giám sát trực tiếp, không làm thay chức năng của các cơ quan kiểm tra, thanh tra, điều tra, kiểm toán; mà giữ vai trò sàng lọc, cảnh báo sớm, giúp lựa chọn đúng nội dung, đúng đối tượng, đúng thời điểm để tổ chức kiểm tra, giám sát. Thông qua việc phân tích, so sánh các báo cáo, số liệu về tiến độ giải ngân đầu tư công, tình hình quản lý, sử dụng đất đai, tài sản công, thực hiện các chương trình mục tiêu, các đề án khoa học - công nghệ…, các cơ quan tham mưu có thể kịp thời nhận diện những biểu hiện bất thường phát sinh trong quá trình triển khai nghị quyết. Đây chính là cơ sở để tham mưu cấp có thẩm quyền chấn chỉnh kịp thời, không để những sai sót nhỏ kéo dài, lan rộng, ảnh hưởng đến việc hoàn thành các chỉ tiêu quan trọng như tốc độ tăng trưởng GRDP, thu ngân sách, tỷ lệ giải ngân đầu tư công, chất lượng cải cách hành chính, mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp. Đặc biệt, trong điều kiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được vận hành, kiểm tra, giám sát trên dữ liệu cho phép theo dõi thường xuyên hoạt động của chính quyền cơ sở thông qua các chỉ báo quản lý, qua đó phát hiện sớm nguy cơ phát sinh tiêu cực ngay từ khi mới manh nha, không để vi phạm nhỏ tích tụ thành sai phạm lớn. Đây là yêu cầu có ý nghĩa quyết định để vừa bảo đảm kỷ luật, kỷ cương, vừa tạo môi trường minh bạch, ổn định, thuận lợi cho phát triển.

Có thể khẳng định, kiểm tra, giám sát trên dữ liệu không chỉ là yêu cầu nội tại của công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, mà còn là điều kiện quan trọng để thực hiện thắng lợi các mục tiêu, chỉ tiêu phát triển mà Trung ương và Tỉnh ủy Quảng Ninh đã xác định cho năm 2026 và những năm tiếp theo. Việc tổ chức thực hiện tốt phương thức này sẽ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, củng cố niềm tin của Nhân dân, thúc đẩy Quảng Ninh phát triển nhanh, bền vững, đi đôi với xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh.