Di tích lịch sử và danh thắng Chùa Đồng - Yên Tử

Quá trình xây dựng và phát triển ngành Quản lý Nhà nước về Tôn giáo tỉnh Quảng Ninh

Sau cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp kết thúc, đất nước bị chia cắt thành hai miền. Song, công tác tôn giáo luôn được Đảng và Nhà nước ta xác định là một trong những nhiệm vụ đặc biệt quan trọng. Ngày 14/6/1955, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 234/SL ban hành chính sách tôn giáo của Chính phủ nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Ngày 02/8/1955, Thủ tướng Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ban hành Nghị định số 556/NĐ-CP về thành lập Ban Tôn giáo. Đây là cột mốc đánh dấu ngành Quản lý nhà nước về tôn giáo ở nước ta ra đời.

Đối với Quảng Ninh, sau nhiều giai đoạn chia tách, sáp nhập địa giới hành chính, bộ máy quản lý nhà nước về tôn giáo cũng có nhiều biến động, thay đổi. Khởi nguồn, công tác tôn giáo được giao cho Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh đảm nhiệm. Ngày 16/12/1992, Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh Quảng Ninh ban hành Quyết định số 2841/QĐ/UB thành lập Ban Tôn giáo, phân công đồng chí Nguyễn Thị Hồng Cường, Phó Chủ tịch UBND tỉnh làm Trưởng Ban, 01 đồng chí là Phó Trưởng Ban chuyên trách và 02 chuyên viên.

Tháng 3/2001, thực hiện Thông tư Liên tịch số 771/TTLT-UBDTMN-BTCCBCP, ngày 20/10/1998 của Ủy ban Dân tộc và Miền núi với Ban Tổ chức Cán bộ Chính phủ hướng dẫn về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức của các cơ quan Dân tộc - Miền núi ở các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và  Đề án của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về “Sắp xếp bộ máy, tinh giản biên chế các cơ quan thuộc UBND tỉnh, UBND các huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh Quảng Ninh”, ngày 12/3/2001 UBND tỉnh Quảng Ninh ban hành Quyết định 515/QĐ-UB thành lập Ban Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Quảng Ninh trên cơ sở tổ chức bộ máy của Ban Tôn giáo tỉnh.

Năm 2008, bộ phận làm công tác tôn giáo thuộc Ban Dân tộc và Tôn giáo được sáp nhập vào Sở Nội vụ, thành lập Phòng Tôn giáo thuộc Sở Nội vụ, đồng chí Phó Giám đốc Sở được phân công phụ trách công tác tôn giáo. 

Ngày 16/11/2011, UBND tỉnh Quảng Ninh ban hành Quyết định số 3568/QĐ-UBND thành lập Ban Tôn giáo thuộc Sở Nội vụ với 03 phòng chuyên môn, gồm: Phòng Hành chính - Tổng hợp; Phòng Phật giáo - Cao đài; Phòng Công giáo - Tin lành.

Từ tháng 9/2024 đến ngày 01/3/2025, thực hiện Quyết định số 29/2024/QĐ-UBND ngày 20/8/2024 của UBND, Ban Tôn giáo chuyển thành Phòng Tôn giáo (thuộc Sở Nội vụ).

Từ ngày 01/3/2025 đến nay, Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Quảng Ninh được thành lập và tiếp nhận toàn bộ chức năng quản lý nhà nước về tôn giáo từ  Sở Nội vụ.

Hiện nay, tỉnh Quảng Ninh có 04 tôn giáo chính là: Phật giáo, Công giáo, Tin lành và Cao Đài hoạt động hợp pháp và ổn định với khoảng 200.000 tín đồ, chiếm tỷ lệ hơn 13% dân số toàn tỉnh.

Giáo xứ Hòn Gai chúc mừng Lễ Phật đản Giáo hội Phật giáo tỉnh Quảng Ninh

Những thành tựu nổi bật của ngành Quản lý Nhà nước về Tôn giáo tỉnh Quảng Ninh 70 năm qua

Với quan điểm, chủ trương nhất quán của Đảng ta về công tác tôn giáo, 70 năm qua, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh, ngành Quản lý Nhà nước về Tôn giáo tỉnh Quảng Ninh phát huy tốt vai trò, đạt được nhiều thành tựu, luôn đảm bảo tốt nhất quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của Nhân dân, phát huy khối đại đoàn kết lương- giáo trong toàn dân tộc, thể hiện ở một số điểm sau:

Thứ nhất, nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy đảng, cơ quan chức năng và đội ngũ cán bộ làm công tác tôn giáo ngày càng được nâng lên

Các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền các cấp thường xuyên quán triệt sâu sắc, tổ chức thực hiện nghiêm các Nghị quyết, Chỉ thị của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về tôn giáo, coi trọng lãnh đạo thường xuyên, có trọng tâm, trọng điểm công tác quản lý nhà nước về tôn giáo; chỉ đạo sâu sát, cụ thể, tỉ mỉ hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo. Ngành Quản lý Nhà nước về Tôn giáo tỉnh đã chủ động, phối hợp với các sở, ngành tích cực tham mưu giúp Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện tốt công tác tôn giáo; xây dựng, ban hành nhiều văn bản, chính sách quan trọng về tín ngưỡng, tôn giáo, phù hợp với Hiến pháp, pháp luật và tình hình thực tiễn của tỉnh. Trong đó, những năm gần đây đã tham mưu Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh ban hành các Nghị quyết, Chỉ thị về công tác tôn giáo như: Nghị quyết số 16-NQ/TU, ngày 18/7/2014 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh về công tác tôn giáo; UBND tỉnh ban hành các quyết định quản lý như: Quyết định số 38/2023/QĐ-UBND ngày 29/12/2023 về Quy chế phối hợp trong công tác quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo trên địa bàn tỉnh; Quyết định số 54/2024/QĐ-UBND ngày 01/11/2024 của Ủy ban nhân dân tỉnh về Ban hành Quy chế phối hợp giữa các sở, ban, ngành, địa phương thực hiện quản lý nhà nước đối với lễ hội và sự kiện văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo, thể thao, du lịch tập trung đông người trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh… Các nghị quyết, quyết định trên là nội dung quan điểm, chủ trương, chính sách về tôn giáo được cụ thể hóa tại tỉnh, để đảm bảo triển khai các quan điểm, chủ trương, chính sách tôn giáo của Trung ương phù hợp với điều kiện, tình hình tôn giáo của địa phương tỉnh Quảng Ninh trong mỗi giai đoạn lịch sử, để luôn đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của Nhân dân theo đúng quy định của pháp luật. Bên cạnh đó, các cơ sở thờ tự của các tôn giáo, cũng như các điểm nhóm sinh hoạt tôn giáo, di tích lịch sử cách mạng trên địa bàn được kiểm kê đầy đủ; khảo sát, thẩm định; cấp phép xây dựng, trùng tu, tôn tạo, kịp thời đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của Nhân dân.

Cùng với việc tham mưu cụ thể hóa và tổ chức thực hiện tốt các chủ trương, chính sách tôn giáo, các cơ quan chức năng còn thường xuyên theo dõi, đôn đốc, kiểm tra, giám sát các cơ quan, đơn vị tổ chức thực hiện nghiêm đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách và luật pháp của Nhà nước, quy định của địa phương về công tác tôn giáo. Đồng thời, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho các tổ chức tôn giáo hoạt động đúng chức năng, thẩm quyền, đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng, tôn giáo chính đáng của Nhân dân, góp phần giữ gìn an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội và thúc đẩy kinh tế của tỉnh không ngừng phát triển. Phòng Nội vụ nay là Phòng Văn hóa xã hội cấp xã đã tích cực tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương giải quyết tốt các nhu cầu sinh hoạt tôn giáo của các tổ chức, cá nhân; nắm bắt và giải quyết tốt các vấn đề tôn giáo phát sinh ngay từ cơ sở.

Đặc biệt, trong những năm gần đây, toàn ngành đã chủ động, tích cực triển khai công tác phòng ngừa, đấu tranh với các hoạt động lợi dụng tôn giáo để chống phá Đảng, Nhà nước, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Nhờ đó, đã giữ vững được an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tạo môi trường ổn định cho sự phát triển của tỉnh.

Đội ngũ cán bộ, nhân viên của ngành được quan tâm đúng mức, có nhận thức đúng, trách nhiệm cao, được phát triển về số lượng, coi trọng chất lượng. Do đó, quá trình thực hiện công tác tôn giáo bảo đảm tính nhất quán và quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của Nhân dân, không có biểu hiện mặc cảm, định kiến với các hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo. Đánh giá đúng vị trí, vai trò của người dân có tôn giáo, đây là lực lượng quan trọng góp phần ổn định tình hình mọi mặt và tạo nên sự phát triển của tỉnh. Luôn tận tâm với công việc, thường xuyên sâu sát cơ sở, gần gũi, đồng hành cùng Nhân dân, góp phần củng cố, phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc trên địa bàn tỉnh.

Thứ hai, trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân có tôn giáo ngày càng được nâng lên

Hoạt động của các tổ chức tôn giáo theo chiều hướng tích cực, thể hiện ở phương châm, nội dung hành đạo, gắn bó đồng hành với dân tộc. Ở cơ sở, các tổ chức tôn giáo tích cực tham gia các cuộc vận động, phong trào thi đua yêu nước: cuộc vận động “vì người nghèo”; phong trào “toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư”; “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc”; “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”; “phụ nữ tích cực học tập, lao động sáng tạo, xây dựng gia đình hạnh phúc”… được sự đồng tình, ủng hộ của các tổ chức tôn giáo và các chức sắc, chức việc, nhà tu hành. Nhiều mô hình vận động hiệu quả được thực hiện như: “hiến đất làm đường”, “xây dựng cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo văn minh”; các mô hình làng, xã văn hóa “sống tốt đời, đẹp đạo”, “xứ họ đạo bình yên, gia đình công giáo gương mẫu”; tham gia bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu, xây dựng cảnh quan môi trường sáng, xanh, sạch đẹp...

Chức sắc, chức việc, nhà tu hành đều có ý thức về quyền và nghĩa vụ công dân của mình, hoạt động tôn giáo tuân thủ pháp luật. Nhiều chức sắc, chức việc đã phát huy tốt vai trò trong hướng dẫn, khuyên bảo tín đồ sống tốt đời, đẹp đạo, gương mẫu nói đi đôi với làm, thực hiện kính chúa, yêu nước. Các nhà tu hành tích cực vận động gia đình, người thân chấp hành nghiêm đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, các quy định của địa phương, tích cực tham gia văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao, xây dựng tinh thần đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau trong mọi hoạt động; phòng, chống ma tuý, tội phạm, tệ nạn xã hội, giữ gìn an ninh trật tự, kiên quyết đấu tranh làm thất bại các âm mưu lợi dụng tôn giáo để phá vỡ khối đại đoàn kết dân tộc; tham gia phong trào đền ơn đáp nghĩa, từ thiện, nhân đạo và an sinh xã hội.

Trong công cuộc xây dựng, đưa điện lưới ra huyện đảo Cô Tô, các xã đảo Vân Đồn, xây dựng Đảo Trần…, đồng bào có tôn giáo và các chức sắc đã nỗ lực chung sức đồng lòng cùng chính quyền và Nhân dân các dân tộc trên địa bàn tỉnh góp sức hoàn thành nhiệm vụ đưa điện lưới ra vùng biển đảo; trong cuộc vận động chung tay vì người nghèo, không để ai bị bỏ lại phía sau, đưa các xã vùng đồng bào DTTS ra khỏi diện đặc biệt khó khăn giai đoạn 2017-2020, các tổ chức tôn giáo đã vận động hỗ trợ góp phần sớm hoàn thành các chỉ tiêu, mục tiêu Chương trình. Từ năm 2021 đến nay, đồng bào các tôn giáo đã trao hơn 600 suất học bổng; ủng hộ hàng nghìn ngày công lao động; xây dựng hơn 100 nhà tình thương; đóng góp, hỗ trợ hàng chục tấn gạo; vận động, quyên góp quỹ phúc lợi hàng tỷ đồng…

Nhìn chung, trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân có tôn giáo trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh ngày càng cao, tổ chức các hoạt động tôn giáo đúng quy định, bảo đảm nền nếp, chất lượng, hiệu quả; đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào có đạo không ngừng được cải thiện, góp phần đẩy lùi các tệ nạn xã hội, giữ vững ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội. Khối đại đoàn kết toàn dân được củng cố và tăng cường, góp phần quan trọng vào sự phát triển ổn định, bền vững của tỉnh và sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Thứ ba, ngành Quản lý Nhà nước về Tôn giáo tỉnh Quảng Ninh góp phần làm cho diện mạo tôn giáo của tỉnh được khởi sắc, xây dựng tỉnh vững mạnh toàn diện

Nhờ chủ trương, cách làm đúng, hệ thống quy chế, quy định và sự chỉ đạo, hướng dẫn cụ thể, có thể nói, chưa bao giờ sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo của Nhân dân trong tỉnh được thuận lợi như hiện nay. Các tôn giáo có sự phát triển về số lượng chức sắc, chức việc, nhà tu hành và tín đồ.

Nhiều di tích lịch sử, văn hóa, tôn giáo được bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị. Ngày 12/7/2025, quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn - Kiếp Bạc được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới. Khu di tích lịch sử và danh thắng Yên Tử; Khu di tích lịch sử nhà Trần; Khu di tích Bạch Đằng; Chùa Ba Vàng; Chùa Cái Bầu; Đền Cửa Ông, Đền Xã tắc (Móng Cái), Đình Lục Nà (Bình Liêu), Nhà thờ Hòn Gai; Nhà thờ Trà Cổ;... không chỉ là những cơ sở thờ tự, mà còn là những điểm du lịch văn hóa tâm linh hấp dẫn của Nhân dân và du khách quốc tế.

Ngành Quản lý nhà nước về tôn giáo tỉnh Quảng Ninh với những hoạt động thiết thực, hiệu quả đã góp phần xây dựng tinh thần đoàn kết, bảo đảm an ninh, chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn tỉnh, không có các vụ việc phức tạp, các điểm nóng về tôn giáo hay lợi dung tôn giáo để gây mất ổn định xã hội xảy ra. Diện mạo tôn giáo tỉnh Quảng Ninh thực sự có sự thay đổi về chất. Nhiều năm liền, Trung ương đánh giá tỉnh Quảng Ninh là địa phương làm tốt công tác Quản lý nhà nước về tôn giáo; Ban Tôn giáo tỉnh được nhận Cờ Thi đua của Ban Tôn giáo Chính phủ, Bằng Khen của Thủ tướng Chính phủ, và nhiều phần thưởng cao quý khác vì đã có thành tích xuất sắc trong lĩnh vực quản lý nhà nước về tôn giáo.

UBND tỉnh tặng Bằng khen cho các tập thể, cá nhân có thành tích nổi bật trong hoạt động tôn giáo trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2015-2025

 Một số kinh nghiệm rút ra

Để có những kết quả trên, trải qua nhiều thế hệ cha anh làm trong ngành công tác tôn giáo của tỉnh đã truyền lại những bài học kinh nghiệm sâu sắc:

Một là, thường xuyên quán triệt sâu sắc các quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về công tác tôn giáo nhằm không ngừng nâng cao nhận thức, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên và Nhân dân về công tác tôn giáo

Hai là, luôn phát huy tốt trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền, cơ quan chức năng, người đứng đầu các cơ quan, đơn vị trong công tác tôn giáo; kịp thời tham mưu, đề xuất cụ thể hóa đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện các chủ trương, quan điểm, chính sách tôn giáo trên địa bàn tỉnh.

Ba là, chú trọng đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ của cán bộ làm công tác tôn giáo các cấp. Quan tâm bố trí đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác tôn giáo bảo đảm số lượng, chất lượng, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong mọi tình huống.

Bốn là, chủ động thường xuyên nắm bắt tình hình, kịp thời giải quyết theo thẩm quyền những vấn đề phát sinh liên quan đến tôn giáo ngay từ cơ sở; hướng dẫn, tạo điều kiện thuận lợi cho các tôn giáo hoạt động đúng quy định, góp phần vào sự phát triển kinh tế, xã hội, giữ gìn khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Năm là, phối hợp, tham mưu giải quyết kịp thời các đề xuất, kiến nghị chính đáng, hợp pháp của các tổ chức, cá nhân có tôn giáo; đấu tranh phản bác những luận điệu xuyên tạc về tình hình tự do tín ngưỡng, tôn giáo ở tỉnh.

Sáu là, phát huy vai trò của các tổ chức tôn giáo và đồng bào có đạo trong các phong trào thi đua yêu nước, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững an ninh, chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn tỉnh.

Bảy là, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về tôn giáo.

Tám là, tổ chức sơ kết, tổng kết, nghiêm túc rút kinh nghiệm, biểu dương, khen thưởng kịp thời các tổ chức, cá nhân trong công tác quản lý nhà nước về tôn giáo ở mỗi cấp và những tổ chức, cá nhân liên quan.

Với những bài học kinh nghiệm mang giá trị như trên, trong thời gian tới, công tác tôn giáo trên địa bàn tỉnh nói chung, quản lý nhà nước về tôn giáo nói riêng sẽ bước vào trang sử mới với những thách thức mới song cũng có nhiều thuận lợi để làm nên thành công mới./.