Quang cảnh Hội nghị tổng kết 10 năm thực hiện Đề án 498 với sự tham dự của gần 200 đại biểu tiêu biểu vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tỉnh Quảng Ninh. Ảnh: Mỹ Dung

Dự và chỉ đạo Hội nghị có đồng chí Lục Thành Chung - Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh. Tham dự hội nghị còn có đại diện Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy, Ban Dân vận Tỉnh ủy, Ủy ban MTTQ tỉnh; lãnh đạo các Sở: Y tế, Giáo dục và Đào tạo, Văn hóa - Thể thao và Du lịch, Tư pháp, cùng lãnh đạo UBND các địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đặc biệt, hội nghị có sự hiện diện của gần 200 đại biểu tiêu biểu đại diện lãnh đạo UBND các xã, phường, đặc khu và cán bộ công chức, viên chức, trưởng thôn, bản, khu phố, người có uy tín, giáo viên, học sinh các cấp tại các xã, phường đặc khu vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Hội nghị được tổ chức nhằm đánh giá toàn diện kết quả sau 10 năm thực hiện Quyết định 498/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Đây là dịp để nhìn nhận những thành tựu đạt được, rút ra bài học kinh nghiệm từ thực tiễn cơ sở, vinh danh các điển hình tiên tiến, đồng thời đề ra phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm để ứng phó với những thách thức mới trong công tác dân tộc giai đoạn tiếp theo.Xóa bỏ hoàn toàn hôn nhân cận huyết thống

Đồng chí Lục Thành Chung, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Quảng Ninh  phát biểu khai mạc Hội nghị. Ảnh: Mỹ Dung

Khai mạc tại hội nghị, đồng chí Lục Thành Chung - Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo nhấn mạnh: Tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống từ lâu đã được xác định là những "hủ tục", là rào cản đối với sự phát triển bền vững của cộng đồng. Đồng chí khẳng định Hội nghị hôm nay là dịp quan trọng để nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá khách quan những việc đã làm được và chỉ ra những "nút thắt" cần tháo gỡ. Đồng chí đề nghị các đại biểu tập trung trí tuệ, chia sẻ những cách làm sáng tạo để mỗi bản làng không còn tiếng khóc của những đứa trẻ phải làm mẹ sớm, đưa giáo dục thực sự trở thành "lá chắn" bảo vệ thế hệ trẻ trước các tập tục lạc hậu.Kết quả đột phá qua báo cáo tổng kết.

Báo cáo tại Hội nghị đã đưa ra những "con số thực chứng" đầy ấn tượng sau 10 năm triển khai:

- Hôn nhân cận huyết thống: 0 trường hợp. Đây là con số thể hiện kết quả trong suốt một thập kỷ qua (2015 - 2025), tỉnh Quảng Ninh đã duy trì thành công thành tích không để xảy ra bất kỳ trường hợp hôn nhân cận huyết thống nào. Đây là con số ấn tượng nhất, khẳng định sự thay đổi căn bản trong nhận thức về bảo vệ chất lượng giống nòi của đồng bào các dân tộc.

- Tảo hôn: 97,2%. Đây là tỷ lệ giảm số người tảo hôn so với thời điểm trước khi thực hiện Đề án. Từ 11.331 người xuống còn 319 người.  Trước năm 2015, toàn tỉnh có tới 11.331 người tảo hôn (trong đó dân tộc Dao chiếm đông nhất với gần 6.000 ca). Giai đoạn 2015 - 2020, số lượng các trường hợp tảo hôn giảm xuống còn 692 trường hợp; Giai đoạn 2021 - 2025: Tiếp tục kéo giảm sâu xuống chỉ còn 319 trường hợp (giảm 97,2% so với trước Đề án).

- Nguồn lực: 32.771 triệu đồng. Đây là tổng kinh phí huy động và lồng ghép để thực hiện Đề án trong 10 năm.

- Độ phủ truyền thông:  322.954 - Đây là con số của việc thực hiện  các hình thức truyền thông trong 10 năm qua. Cụ thể, 313.121 sản phẩm truyền thông như: tờ gấp, pano, áp phích, phóng sự, và các sản phẩm số hóa được phát hành rộng rãi; 3.846 cuộc truyền thông chuyên đề thu hút 261.717 lượt người tham gia trực tiếp tại cộng đồng;  5.987 cuộc tư vấn cung cấp kiến thức pháp luật và sức khỏe cho 63.865 lượt người.

- Đào tạo và xây dựng mạng lưới nòng cốt: 164 lớp tập huấn. Trang bị kỹ năng cho 14.891 lượt cán bộ, người có uy tín, già làng, trưởng bản; 79 mô hình Câu lạc bộ được duy trì tại 79 xã, phường vùng đồng bào DTTS, miền núi, biên giới. Mỗi câu lạc bộ là một "pháo đài" ngăn chặn tảo hôn ngay từ cơ sở.

- Hiệu quả can thiệp thực tế: 11 đôi "hủy hôn" kịp thời. Thông qua công tác rà soát và vận động, các địa phương đã thuyết phục được 10 đôi chấm dứt việc chung sống và 01 đôi hủy đám cưới ngay trước khi diễn ra, ngăn chặn kịp thời hậu quả pháp lý của tảo hôn.

Những con số này không chỉ là thống kê hành chính mà là minh chứng cho sự chuyển mình mạnh mẽ của các bản làng vùng cao Quảng Ninh, hướng tới một xã hội văn minh, nơi quyền trẻ em và chất lượng cuộc sống được đặt lên hàng đầu.

Tiểu phẩm sân khấu hóa 'Chuyện nhà Ú Nở' do các em học sinh trình bày đã mang đến góc nhìn sinh động về hệ lụy của tảo hôn tại Hội nghị. Ảnh: Mỹ Dung

Gây ấn tượng mạnh mẽ tại Hội nghị là phần tham luận bằng hình thức sân khấu hóa thông qua tiểu phẩm “Chuyện nhà Ú Nở” do các em học sinh trường PTDTNT THCS&THPT tỉnh Quảng Ninh thực hiện. Thay vì những bài phát biểu lý thuyết, các em đã trực tiếp lên tiếng về quyền được học tập và hệ lụy của việc lấy chồng sớm. Hình ảnh cô giáo Mai cùng cô bé Ú Mẩy kiên cường thuyết phục ông bố Nở từ bỏ ý định ép gả con cho nhà giàu đã truyền tải sâu sắc các quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình. Phần tham luận này minh chứng cho sức mạnh của giáo dục học đường – "lá chắn" vững chắc nhất bảo vệ trẻ em trước hủ tục.

Hội nghị cũng nghe các tham luận từ đại diện ngành Y tế, Giáo dục và các địa phương (xã Quảng La, Quảng Hà). Các đại biểu tập trung chia sẻ kinh nghiệm vận động "đi từng ngõ, gõ từng nhà", vai trò của mạng lưới cộng tác viên thôn bản và giải pháp can thiệp kịp thời ngay từ khi các cặp đôi có dấu hiệu định "về ở với nhau" trước tuổi. Giải pháp can thiệp kịp thời đối với các cặp đôi có ý định "lấy nhau sớm" thông qua sự phối hợp của các tổ chức đoàn thể.

Đồng chí Lục Thành Chung, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tặng Giấy khen cho 05 tập thể có thành tích tiêu biểu trong tổ chức thực hiện Đề án. Ảnh: Mỹ Dung

Ghi nhận những nỗ lực bền bỉ, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo đã quyết định trao tặng Giấy khen cho 05 tập thể và 10 cá nhân có thành tích xuất sắc tiêu biểu. Đây là những tấm gương tận tụy, "đi từng ngõ, gõ từng nhà" để vận động đồng bào xóa bỏ hủ tục, xây dựng đời sống văn hóa mới.

Đồng chí Đặng Thị Yến, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tặng Giấy khen cho 10 cá nhân tiêu biểu - Những 'mắt xích' quan trọng đã kiên trì bám bản, vận động đồng bào thay đổi hành vi hôn nhân trong suốt một thập kỷ qua. Ảnh: Mỹ Dung

Phát biểu tổng kết và bế mạc Hội nghị, đồng chí Lục Thành Chung - Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo khẳng định: Bước sang giai đoạn 2026-2030, thách thức lớn nhất không chỉ là luật tục mà còn là tác động tiêu cực từ không gian mạng. Đồng chí nhấn mạnh: “Quảng Ninh cần tận dụng triệt để tiến trình Chuyển đổi số để đưa công tác tuyên truyền lên một tầm cao mới. Chúng ta phải dùng chính mạng xã hội làm 'vũ khí' để đấu tranh, phản bác lại những luồng văn hóa ngoại lai xấu độc, lối sống thực dụng đang len lỏi vào giới trẻ vùng cao. Cần xây dựng những kênh thông tin 'sạch', hấp dẫn bằng tiếng dân tộc trên các nền tảng số để định hướng tư tưởng cho thanh thiếu niên, giúp các em nhận diện và tránh xa trào lưu yêu sớm, sống thử.”

Hội nghị khép lại với quyết tâm cao độ, tiếp tục giữ vững vị thế của Quảng Ninh là điểm sáng cả nước trong việc nâng cao chất lượng dân số và xây dựng đời sống văn hóa mới vùng đồng bào dân tộc thiểu số./.