Năm 2015, Quảng Ninh bắt đầu tổ chức Cuộc thi Sáng tạo TTN&NĐ lần I. Qua 2 lần tổ chức, Cuộc thi đã nhận được sự hưởng ứng, tham gia rất tích cực của đông đảo TTN&NĐ, độ tuổi từ 6 đến 19 tuổi. Qua 2 lần tổ chức, Ban Tổ chức đã nhận được 197 mô hình sản phẩm dự thi thuộc các lĩnh vực: Đồ dùng dành cho học tập, công nghệ thông tin, điện tử, viễn thông, sản phẩm thân thiện với môi trường, dụng cụ sinh hoạt gia đình, đồ chơi trẻ em... Đã có 46 mô hình, sản phẩm đoạt giải Cuộc thi được Ban Tổ chức quyết định công nhận. Nhiều mô hình, sản phẩm tham gia Cuộc thi là những giải pháp hữu ích xuất phát từ trong học tập, sản xuất, đời sống hàng ngày của các em học sinh. Em Nguyễn Sơn Lam, học sinh Trường THPT Hoàng Quốc Việt là một trong những gương mặt tiêu biểu của tỉnh khi có được sản phẩm “Phần mềm học tốt hoá học”. Được biết, phần mềm học tốt hoá học có hơn 45.000 phương trình hoá học từ cơ bản đến nâng cao, giúp người dùng cân bằng, tìm kiếm cũng như kiểm tra các phản ứng hoá học. Bên cạnh đó, phần mềm có phần tóm tắt kiến thức trọng tâm từ lớp 8 đến lớp 12, tổng hợp giữa cơ bản và nâng cao giúp cho người dùng ôn lại kiến thức, học tập một cách hiệu quả. Trong “Phần mềm học tốt hoá học”, Nguyễn Sơn Lam còn thiết kế thêm phần trò chơi, với mục đích giúp rèn luyện trí nhớ và nhớ nhanh các tên thông thường trong hoá học hữu cơ nói riêng và giúp nhận biết tên gọi, ký hiệu của nguyên tố hoá học trong bảng tuần hoàn. Đây cũng là sản phẩm giúp Nguyễn Sơn Lam mang về giải nhì, giải cao nhất tại Cuộc thi Sáng tạo TTN&NĐ lần I, năm 2015.
Vượt qua nhiều mô hình sản phẩm dự thi khác, mô hình “Smart Home cho các gia đình nông thôn Việt Nam” của đôi bạn Nguyễn Văn Hiếu và Lê Văn Đỉnh, Trường THPT Đầm Hà đã xuất sắc đoạt giải nhất tại Cuộc thi Sáng tạo TTN&NĐ toàn quốc lần thứ 12 (2015-2016). Đây là hệ thống điện đa chức năng nhằm hỗ trợ người nông dân điều khiển hệ thống để bật, tắt các thiết bị điện dân dụng như đèn, quạt, máy bơm, thiết bị chăn gà từ xa bằng tin nhắn văn bản hoặc điều khiển thông qua điện thoại thông minh sử dụng ứng dụng do nhóm tác giả lập trình. Ngoài ra có thể điều khiển tự động bật, tắt đèn, cho gà ăn, tưới cây... khi ở xa nhà. Bên cạnh đó, hệ thống còn sử dụng các cảm biến để cảnh báo chuông báo động và gửi tin nhắn báo động đến các số điện thoại đặt trước khi nhà có trộm xâm nhập, rò rỉ ga hay cháy nhà.
Mô hình “Bộ điều khiển kiểm soát nồng độ cồn và thông báo tin nhắn khi xe va chạm trên ô tô” của hai nhà sáng chế Chu Minh Phương và Nguyễn Đức Anh, Trường THPT Chuyên Hạ Long đã xuất sắc đoạt giải nhì, giải cao nhất Cuộc thi Sáng tạo TTN&NĐ tỉnh lần II. Mô hình chế tạo thiết bị phát hiện nồng độ cồn của người lái xe con, sau đó bộ điều khiển gửi tin nhắn có thông tin tài khoản truy cập định vị GPS, lúc này ô tô sẽ không khởi động được. Đồng thời, nghiên cứu lắp đặt thiết bị tại túi khí, khi trường hợp xe xảy ra tai nạn và nổ túi khí thiết bị sẽ được kích hoạt gửi tin nhắn nội dung thông báo tới cơ quan chức năng nhằm có biện pháp cứu hộ, cứu nạn kịp thời.
Ngoài ra, nhiều mô hình sản phẩm được đánh giá cao, như: Trò chơi học tập Mê cung hoá học; gia công bột điệp, tạo tấm ép trang trí từ bột điệp; nhà thông minh, tiết kiệm năng lượng bằng sử dụng pin mặt trời... Trao đổi với chúng tôi, ông Đinh Quang Hải, Phó Chủ tịch Thường trực Liên hiệp các hội KH&KT tỉnh, Phó Trưởng Ban Tổ chức Cuộc thi, cho biết: Cuộc thi được phổ biến rộng rãi tới các cơ sở trường học; nhiều trường và địa phương tổ chức cuộc thi ở cấp mình. Từ đó phong trào sáng tạo đã được lan rộng, nhiều CLB sáng tạo trẻ được thành lập ở các trường, tạo thành sân chơi, môi trường giao lưu, học hỏi cho các em học sinh yêu thích sáng tạo, nghiên cứu khoa học. Bên cạnh đó, Liên hiệp các hội KH&KT tỉnh còn kêu gọi các cơ quan, đơn vị, nhà khoa học, doanh nghiệp quan tâm bồi dưỡng để các em phát triển những mô hình sản phẩm sáng tạo của mình để có thể áp dụng trong thực tế nhiều hơn.
Nhằm phát huy những kết quả đạt được, Quảng Ninh tiếp tục phát động Cuộc thi Sáng tạo TTN&NĐ tỉnh lần III, năm 2017. Ban Tổ chức sẽ tiếp nhận hồ sơ, mô hình, sản phẩm tham dự Cuộc thi đến hết ngày 15-7. Dự kiến trong quý IV-2017 sẽ tổ chức tổng kết, trao giải Cuộc thi. Hy vọng rằng, các cấp, ngành, địa phương tiếp tục tạo điều kiện cho các em thoả sức sáng tạo, qua đó sẽ có nhiều sản phẩm chất lượng, phong phú ở nhiều lĩnh vực tham gia Cuộc thi.
Nguyễn Hoa (Báo Quảng Ninh)