Tiếp nối những kỳ tích về hạ tầng giao thông, ngày 29/10/2025, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 2404/QĐ-TTg, chính thức đưa 2 tuyến đường sắt vào quy hoạch phát triển của Quảng Ninh. Thừa hưởng nền tảng và kinh nghiệm từ những thành công trước đó, loại hình vận tải hiện đại này được kỳ vọng sẽ trở thành "mắt xích" chiến lược, tăng cường kết nối vùng, tạo động lực cho kinh tế xanh và các cực tăng trưởng của tỉnh phát triển bền vững.

Lợi thế vượt trội để phát triển đường sắt

Quảng Ninh, vùng đất phên giậu của Tổ quốc, sở hữu vị trí địa lý chiến lược tại trung tâm Vịnh Bắc Bộ, tiếp giáp Trung Quốc, nằm trên các tuyến giao thương biển trọng yếu khu vực Đông Nam Á. Với hơn 250km đường bờ biển, tỉnh giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong quốc phòng, an ninh, kinh tế và đối ngoại; là cửa ngõ giao thương quốc tế, kết nối thuận lợi với thị trường Đông Bắc Á, ASEAN và các tuyến hàng hải toàn cầu; điểm tựa vững chắc cho vùng biên giới và chủ quyền biển đảo phía Bắc.

Quảng Ninh - Cực tăng trưởng khu vực miền Bắc.

Với địa hình kéo dài từ Tây sang Đông, hơn một thập kỷ qua, Quảng Ninh đã kiên trì triển khai hệ thống giao thông đa phương thức như một trụ cột chiến lược trong tổ chức không gian phát triển. Từ nhận thức sớm về vai trò “mở đường” của hạ tầng, tỉnh đã chủ động huy động và phân bổ nguồn lực đầu tư đồng bộ giữa đường bộ, đường hàng không, đường biển, từng bước hình thành mạng lưới kết nối liên hoàn theo trục dọc tỉnh và liên kết vùng. Việc hoàn thành tuyến cao tốc xuyên tỉnh, đưa vào vận hành Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn và hệ thống cảng biển quốc tế đã rút ngắn khoảng cách địa lý, giảm chi phí logistics, đồng thời mở ra không gian phát triển mới, thúc đẩy liên kết nội vùng, liên kết với vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và các hành lang kinh tế quốc tế. Đặc biệt, thực hiện không gian phát triển “một tâm, hai tuyến đa chiều, hai mũi đột phá, ba vùng động lực” theo Quyết định số 80/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch tỉnh Quảng Ninh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, tỉnh đã phát triển các hành lang giao thông gắn với hành lang kinh tế, đô thị; hoàn thành trục cao tốc dọc tỉnh, đưa vào vận hành sân bay và cảng tàu quốc tế, thúc đẩy liên kết nội vùng, liên kết vùng. Đồng thời, rà soát, lập quy hoạch phân khu, bảo đảm phân công và hợp tác lãnh thổ, phát huy tối đa lợi thế so sánh trong mối quan hệ với vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và vùng đồng bằng sông Hồng.

Trong đó, khu vực phía Tây trọng điểm là KKT ven biển Quảng Yên được phát triển theo mô hình “thành phố thông minh” với các KCN - dịch vụ - đô thị - cảng biển thông minh, hiện đại, trung tâm công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghiệp công nghệ cao với hàng loạt các dự án có giá trị hàng tỷ USD do các tập đoàn hàng đầu Việt Nam và quốc tế đảm nhận. Khu vực trung tâm là không gian Vịnh Hạ Long, đang từng bước kết nối không gian gắn với Vịnh Bái Tử Long, Vịnh Lan Hạ, đảo Cát Bà, đã hình thành các trung tâm hành chính - chính trị với các trụ sở cơ quan hành chính quan trọng của tỉnh. Còn khu vực phía Đông hướng tới thị trường Đông Bắc Á với các điểm nhấn đặc khu Vân Đồn đang được trung ương nghiên cứu, thí điểm, xây dựng trở thành đặc khu kinh tế, nơi thí điểm chính sách mới có tính lan tỏa và được kỳ vọng là “phòng thí nghiệm chính sách”, nơi thử nghiệm các cơ chế đặc thù; KKT cửa khẩu Móng Cái là một trung tâm kinh tế, thương mại quốc tế.

Quảng Ninh sở hữu đường cao tốc, sân bay, cảng biển quốc tế, được biết đến là tỉnh điển hình trong phát triển hạ tầng giao thông.

Tuy nhiên, để phát triển bền vững, kết nối chặt chẽ các khu vực nội tỉnh thành chuỗi động lực tổng thể của quốc gia, Quảng Ninh vẫn cần bổ sung thêm năng lực vận tải mới đó là đường sắt. Bởi đây là phương thức vận tải được ổn định, năng lực vận tải lớn, chi phí vận tải nhỏ, có vai trò quan trọng trong thúc đẩy hình thành các đô thị vệ tinh, trung tâm logistics và cực tăng trưởng mới.

Khi được bổ sung đường sắt, Quảng Ninh sẽ trở thành tỉnh có vận tải đa phương thức, kết nối các đầu tàu tăng trưởng, đô thị lớn và khu kinh tế trọng điểm. Hệ thống này giúp khai thác thế mạnh từng khu vực, hình thành liên kết kinh tế tiểu vùng: Cửa khẩu, mặt bằng và lao động phía Đông; cảng biển, du lịch phía trung tâm; các sản phẩm chế biến, chế tạo tại khu vực phía Tây. Đường sắt cho phép kết nối nhanh tới cảng biển, cửa khẩu, nguồn nhân lực, hình thành chuỗi cung ứng sản xuất, cộng đồng doanh nghiệp mạnh, không gian phát triển mới; qua đó thúc đẩy liên kết vùng đồng bằng sông Hồng và hợp tác “Hai hành lang, một vành đai kinh tế” Việt Nam - Trung Quốc.

Trụ cột cho không gian phát triển

Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, Kết luận số 49-KL/TW, ngày 28/2/2023, của Bộ Chính trị “Về định hướng phát triển giao thông vận tải đường sắt Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” và các quy hoạch giao thông vận tải khẳng định: Đường sắt là lĩnh vực vận tải cần ưu tiên đầu tư. Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn tăng tốc, đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số; Quảng Ninh đang trong lộ trình đô thị hóa, hoàn thiện hạ tầng để phấn đấu trở thành thành phố trực thuộc trung ương, việc ưu tiên đầu tư đường sắt được xem là rất phù hợp và kịp thời. Nếu triển khai trong giai đoạn này, tỉnh không phải điều chỉnh quy hoạch hay phát sinh phức tạp về giải phóng mặt bằng; ngược lại, quỹ đất dành cho đường sắt đã được chuẩn bị đồng bộ, phù hợp quy hoạch, liên kết chặt chẽ với các loại hình giao thông khác trên cơ sở bổ sung thêm phương thức vận tải và năng lực vận chuyển. Đây cũng là cơ hội và động lực quan trọng để Quảng Ninh phát huy dư địa phát triển, thúc đẩy hội nhập, giao thương quốc tế, phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh và cả vùng.

Dự kiến bản đồ tuyến hệ thống đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh.

Trên quan điểm đó, tiếp tục phát huy tinh thần hành động, nắm bắt thời cơ chín muồi, tháng 10/2025 Quảng Ninh đã chủ động đề nghị Thủ tướng Chính phủ điều chỉnh Quy hoạch mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Trong đó đề xuất, đưa "lộ trình tuyến đường sắt Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái nghiên cứu, phấn đấu đầu tư trước năm 2030” thay vì sau năm 2030 theo quy hoạch trước đây (Quyết định số 1769/QĐ-TTg ngày 19/10/2021). Bổ sung tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh mở ra mạng lưới vận chuyển liên phương thức thuận tiện cho hành khách đi du lịch, công tác và quá cảnh quốc tế. Đồng thời đề nghị cho phép tỉnh sử dụng ngân sách để thực hiện công tác chuẩn bị đầu tư, quy hoạch chi tiết, lập dự án GPMB… Các đề nghị của Quảng Ninh đã được Chính phủ chấp thuận tại Quyết định số 2404/QĐ-TTg ngày 29/10/2025 về phê duyệt điều chỉnh mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Theo đó, tuyến đường sắt Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái sẽ có chiều dài dự kiến 150km, khổ đường 1.435mm được xác định là công trình hạ tầng đường sắt trọng điểm, động lực và ưu tiên nguồn lực đầu tư. Tuyến đường có tính chất kết nối quốc tế quan trọng và đồng bộ với hệ thống hạ tầng đường sắt phía Trung Quốc để từ đó tạo thành mạng lưới đường sắt khép kín từ Hà Khẩu (Trung Quốc) - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh - Đông Hưng (Trung Quốc) và ngược lại, góp phần quan trọng đối với việc vận chuyển hàng hóa và hành khách giữa Việt Nam với Trung Quốc và ASEAN, đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy giao lưu kinh tế, thương mại giữa hai bên.

Phối cảnh mô phỏng giao thông đường sắt được tạo bằng AI.

Tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh có quy mô tuyến đường đôi khổ 1.435mm, điện khí hóa, dài 120km, tốc độ thiết kế 350km/h, bố trí 4 nhà ga trên cao và 1 Depot duy nhất tại Hạ Long với tổng vốn đầu tư khoảng hơn 5 tỷ USD. Khi hoàn thành, tuyến đường sắt rút ngắn thời gian di chuyển từ Hà Nội xuống Quảng Ninh còn khoảng 30-45 phút, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ vận tải, chất lượng dịch vụ, đáp ứng yêu cầu hưởng thụ ngày càng cao của nhân dân và du khách, trở thành tuyến xương sống mới, kết nối thủ đô với các trung tâm kinh tế, du lịch lớn để cùng lan tỏa phát triển liên vùng.

Ngày 7/1/2025, tại phiên họp thứ 5 của Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm, dự án quan trọng quốc gia lĩnh vực đường sắt, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã đồng ý giao tỉnh Quảng Ninh làm chủ đầu tư tuyến Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái. Hiện tỉnh cũng đang xây dựng và hoàn thiện hồ sơ đề nghị chấp thuận chủ trương đầu tư dự án đường sắt Hà Nội - Quảng Ninh.

Từ chủ trương đúng đắn của Trung ương đến hành động chủ động của địa phương, Quảng Ninh đang đứng trước cơ hội lịch sử để hình thành trục giao thông chiến lược mới. Khi các tuyến đường sắt được hiện thực hóa, đây sẽ là động lực quan trọng định hình không gian phát triển dài hạn của tỉnh.