Ngành công nghiệp chế biến, chế tạo của tỉnh Quảng Ninh đã có bước phát triển rõ nét cả về quy mô lẫn chất lượng, từng bước khẳng định vai trò là trụ cột mới trong cơ cấu kinh tế của tỉnh. Những kết quả cụ thể, được lượng hóa bằng các chỉ tiêu tăng trưởng, tỷ trọng và đóng góp ngân sách, cho thấy hiệu quả rõ rệt của định hướng chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh”, tạo nền tảng quan trọng cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Tăng trưởng rõ nét, tỷ trọng nâng cao

Tỉnh Quảng Ninh nhận diện ngành công nghiệp chế biến, chế tạo có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình phát triển bền vững của tỉnh cả trước mắt, lẫn lâu dài, bởi vậy ngay đầu nhiệm kỳ 2020-2025, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã ban hành nghị quyết chuyên đề (Nghị quyết số 01-NQ/TU ngày 16/11/2020 về phát triển nhanh, bền vững ngành công nghiệp chế biến, chế tạo giai đoạn 2020-2025, định hướng đến năm 2030) để lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện. Đây là một chủ trương lớn, thể hiện rõ tầm nhìn chiến lược, tư duy đổi mới và khát vọng phát triển mạnh mẽ của tỉnh. Đồng thời cũng được coi là một bước đi đột phá, góp phần chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế từ “nâu” sang “xanh”, giảm dần sự phụ thuộc vào khai thác tài nguyên khoáng sản, từng bước hình thành nền công nghiệp hiện đại, công nghệ cao, thân thiện với môi trường.

Nghị quyết chính là đòn bẩy thôi thúc cấp ủy, chính quyền, các cơ quan, đơn vị trong tỉnh vào cuộc triển khai đồng bộ, toàn diện các giải pháp. Ban Quản lý KKT tỉnh - đơn vị được giao quản lý nhà nước trực tiếp đối với các KCN, KKT trên địa bàn tỉnh đã chủ động xây dựng, ban hành chương trình hành động, kế hoạch để cụ thể hóa các nội dung chỉ đạo của Tỉnh ủy, UBND tỉnh.

Các sở, ngành của tỉnh tháo gỡ khó khăn cho các doanh nghiệp FDI trên địa bàn tỉnh.

Ông Trương Mạnh Hùng, Trưởng Ban Quản lý KKT tỉnh, cho biết: Ngành công nghiệp chế biến, chế tạo của tỉnh tập trung chủ yếu ở các KCN, KKT nên hằng năm đơn vị đều xây dựng các phương án, kịch bản để hỗ trợ, hướng dẫn các doanh nghiệp hoàn thiện các thủ tục, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, mở rộng nhà xưởng sản xuất, mở rộng thị trường; đồng thời tham mưu xây dựng cho tỉnh các chương trình xúc tiến, hỗ trợ đầu tư nước ngoài trong việc thu hút, mời gọi nhà đầu tư vào tỉnh.

Tỉnh Quảng Ninh chủ động nguồn vốn ngân sách tỉnh, thực hiện đầu tư đồng bộ các dự án hạ tầng giao thông kết nối giữa các vùng miền trong tỉnh, giữa các KCN với nhau, tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư, doanh nghiệp vận chuyển, xuất nhập khẩu hàng hóa qua các cảng biển, cảng hàng không, cửa khẩu. Tỉnh cũng chủ động cắt giảm các thủ tục hành chính; công khai các quy hoạch và hỗ trợ doanh nghiệp, nhà đầu tư tiếp cận đất đai.

Lắp ráp ô tô tại Nhà máy ô tô Thành Công Việt Hưng.

Với những giải pháp được triển khai, từ một tỉnh có số lượng hạn chế về doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo, đến hết tháng 9/2025, toàn tỉnh đã có tổng số 1.273 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo với 21/24 phân ngành cấp 2 theo quy định tại Quyết định số 27/QĐ-TTg ngày 6/7/2018 của Thủ tướng Chính phủ, ngoại trừ một số ngành như: thuốc lá, sản xuất than cốc và sản phẩm dầu mỏ tinh chế, sản xuất kim loại.

Chỉ tính riêng tại địa bàn các KCN, KKT của tỉnh, hiện có 158 doanh nghiệp, dự án công nghiệp chế biến, chế tạo, chiếm 12,4% tổng số doanh nghiệp, dự án của ngành. Các lĩnh vực có số lượng doanh nghiệp lớn và đóng góp chủ yếu trong khu vực này bao gồm: ngành dệt, sản xuất trang phục, sản phẩm điện tử, máy vi tính và sản phẩm quang học, sản xuất máy móc và thiết bị chuyên dụng.

Hiện nay, toàn tỉnh có tổng nguồn vốn đăng ký đầu tư vào ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đạt trên 346.000 tỷ đồng (tương đương 13,6 tỷ USD), trong đó các doanh nghiệp, dự án tại các KCN, KKT chiếm tỷ trọng lớn với tổng vốn đăng ký đạt trên 269.000 tỷ đồng (tương đương trên 10,5 tỷ USD), chiếm 77,75% tổng vốn đăng ký. Riêng trong giai đoạn 2020-2025, tổng nguồn vốn đầu tư thu hút của ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đạt 217.681 tỷ đồng (tương đương trên 9 tỷ USD), tương ứng với 62,9% tổng vốn đầu tư vào lĩnh vực này của tỉnh.

Tốc độ tăng trưởng của ngành công nghiệp chế biến, chế tạo của tỉnh được duy trì trên 2 con số, bình quân toàn ngành đạt trên 22,6%/năm (năm 2021 tăng 27,4%; năm 2022 tăng 17%; năm 2023 tăng 20,9%; năm 2024 tăng 21,33%; 11 tháng năm 2025 tăng 33,75%). Ngành công nghiệp chế biến, chế tạo trong giai đoạn 2020-2024 đóng góp cho ngân sách nhà nước trên 12.000 tỷ đồng. Riêng các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này ở địa bàn KCN, KKT trong năm 2024 đóng góp 4.876 tỷ đồng, chiếm trên 58% tổng thu ngân sách toàn ngành công nghiệp chế biến, chế tạo của tỉnh.

Sản xuất dầu ăn tại Nhà máy sản xuất dầu thực vật Cái Lân.

Bên cạnh đó, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đã tạo thêm 31.050 việc làm mới trong giai đoạn 2021-2025, đạt 103,5% mục tiêu Nghị quyết số 01-NQ/TU đề ra, góp phần quan trọng trong chuyển dịch cơ cấu lao động, giảm dần lao động trong các ngành khai thác tài nguyên, nâng cao thu nhập và đời sống cho người lao động.

Gia tăng sức hút, tạo lực đẩy bền vững

Mặc dù ngành công nghiệp chế biến, chế tạo của tỉnh đã khẳng định được vai trò động lực tăng trưởng mới của tỉnh, tuy nhiên, nhìn một cách tổng thể, các doanh nghiệp chế biến, chế tạo hiện nay chủ yếu thực hiện gia công đơn lẻ, phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu và thiết bị nhập khẩu, đóng góp giá trị gia tăng còn hạn chế. Việc thu hút các tập đoàn lớn, có vai trò dẫn dắt, hình thành chuỗi liên kết và lan tỏa trong ngành vẫn chưa đạt được như kỳ vọng. Việc phát triển chuỗi công nghiệp hỗ trợ, nội địa hóa sản phẩm còn chưa rõ nét, liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và FDI còn hạn chế. Dòng vốn FDI mặc dù tăng trưởng về số lượng, song còn thiếu định hướng chiến lược theo ngành, lĩnh vực ưu tiên, dẫn đến sự phân tán và thiếu chiều sâu trong cơ cấu đầu tư. Thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ ngành công nghiệp chế biến, chế tạo…

Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gay gắt giữa các địa phương, tỉnh Quảng Ninh đã thẳng thắn, nhìn nhận rõ những hạn chế trên và cho rằng việc thu hút các doanh nghiệp, nhà đầu tư FDI vào lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo không chỉ dừng ở ưu đãi về đất đai hay thuế, mà đòi hỏi một hệ sinh thái đầu tư hoàn chỉnh, ổn định và có tầm nhìn dài hạn, phấn đấu đến năm 2030, Quảng Ninh hình thành rõ nét các trung tâm công nghiệp chuyên ngành tại các khu vực động lực như Quảng Yên (thiết bị điện, điện tử, năng lượng tái tạo), Hạ Long (cơ khí, ô tô, công nghiệp hỗ trợ), Hải Hà (dệt may công nghệ cao…), đảm bảo gắn kết chặt chẽ với các KKT, KCN trong vùng trọng điểm Bắc Bộ như Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên.

Ông Bùi Văn Khắng, Chủ tịch UBND tỉnh, khẳng định: Quảng Ninh kiên định định hướng thu hút FDI có chọn lọc, ưu tiên các dự án công nghiệp chế biến, chế tạo công nghệ cao, thân thiện môi trường, có khả năng dẫn dắt chuỗi giá trị. Tỉnh cam kết đồng hành, tháo gỡ khó khăn cho nhà đầu tư ngay từ khâu chuẩn bị dự án đến quá trình vận hành.

Để giữ vững đà tăng trưởng và nâng cao chất lượng dòng vốn FDI đầu tư vào ngành công nghiệp chế biến, chế tạo, tỉnh Quảng Ninh đã và đang triển khai các giải pháp trước mắt và lâu dài. Theo đó, trước mắt, tỉnh đang tạo lợi thế cạnh tranh rõ ràng cho nhà đầu tư, với việc chuẩn bị sẵn quỹ đất sạch, hạ tầng KCN đồng bộ. Thực tiễn từ Hải Phòng và Bắc Ninh - 2 địa phương có số doanh nghiệp chế biến, chế tạo lớn, cho thấy, “đất sạch - hạ tầng sẵn sàng” là yếu tố quyết định hàng đầu khi nhà đầu tư lựa chọn địa điểm. Do vậy, tỉnh Quảng Ninh sẽ tiếp tục đẩy nhanh GPMB, chỉ đạo các chủ đầu tư hạ tầng KCN hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật tại các khu công nghiệp trọng điểm tại Quảng Yên, Hải Hà. Việc rút ngắn thời gian chuẩn bị mặt bằng sẽ giúp nhà đầu tư đưa dự án vào vận hành sớm, giảm chi phí cơ hội và gia tăng niềm tin vào môi trường đầu tư của tỉnh.

Cùng với đó, tỉnh sẽ tiếp tục đẩy mạnh cải cách TTHC theo hướng “một cửa - tại chỗ”; tiếp tục đơn giản hóa, số hóa thủ tục đầu tư, xây dựng, môi trường, đất đai; phát huy mạnh mô hình “một cửa liên thông”; công khai thời gian xử lý, trách nhiệm cá nhân, gắn cải cách hành chính với đánh giá cán bộ. Thay vì ưu đãi dàn trải, Quảng Ninh sẽ chuyển mạnh sang thu hút FDI có chọn lọc, ưu tiên các dự án chế biến, chế tạo công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, sản xuất xanh, ít phát thải; các tập đoàn đa quốc gia có khả năng dẫn dắt chuỗi cung ứng, tạo lan tỏa cho doanh nghiệp trong nước.

Ở nhóm giải pháp lâu dài, tỉnh sẽ xây dựng hệ sinh thái FDI bền vững, trong đó sẽ phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hiện đại, với việc tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI với các cơ sở đào tạo nghề, đại học; đẩy mạnh đào tạo lao động kỹ thuật, kỹ sư, công nhân lành nghề trong các lĩnh vực điện - điện tử, cơ khí chính xác, tự động hóa gắn đào tạo với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Bà Nguyễn Thị Hiền, Giám đốc Sở Công Thương, cho biết: Kinh nghiệm từ các trung tâm công nghiệp lớn của cả nước cho thấy, FDI chỉ thực sự bền vững khi gắn với doanh nghiệp trong nước. Do đó, đơn vị sẽ phối hợp với các sở, ngành liên quan nghiên cứu, tham mưu cho tỉnh ban hành chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nội địa tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI; hình thành các cụm công nghiệp hỗ trợ gắn với khu công nghiệp lớn; tăng cường kết nối, xúc tiến giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong tỉnh.

Lợi thế của Quảng Ninh là hệ thống cảng biển, cao tốc, cửa khẩu, hiện tỉnh đang chỉ đạo các sở, ngành, địa phương phối hợp, xúc tiến thu hút nhà đầu tư hoàn thiện hạ tầng logistics, kho bãi, dịch vụ hậu cần công nghiệp; tăng cường liên kết với Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên để hình thành chuỗi giá trị và không gian sản xuất liên vùng, giúp doanh nghiệp FDI tối ưu chi phí vận chuyển, xuất nhập khẩu.

Ông Nguyễn Văn Nhân, Tổng Giám đốc Công ty CP Đô thị Amata Hạ Long, chia sẻ: Điều các nhà đầu tư FDI quan tâm không chỉ là ưu đãi ban đầu, mà là sự ổn định, nhất quán của chính sách. Từ đó, Quảng Ninh cần cam kết mạnh mẽ về bảo đảm quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư; thường xuyên đối thoại, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp FDI; xây dựng hình ảnh chính quyền kiến tạo, đồng hành, coi thành công của doanh nghiệp là thành công của tỉnh.

Việc thu hút vốn FDI vào công nghiệp chế biến, chế tạo của Quảng Ninh trong giai đoạn tới cần được nhìn nhận không chỉ là bài toán số lượng dự án, mà là bài toán chất lượng tăng trưởng và phát triển bền vững. Khi các giải pháp trước mắt được triển khai quyết liệt và các giải pháp dài hạn được kiên trì thực hiện, Quảng Ninh hoàn toàn có cơ sở để trở thành trung tâm công nghiệp chế biến, chế tạo hiện đại, có sức cạnh tranh cao trong khu vực phía Bắc và cả nước, thực sự là động lực tăng trưởng mới của tỉnh Quảng Ninh.