Đổi mới phương pháp nâng cao chất lượng dạy học bộ môn lịch sử ở trường THPT

05/03/2009 17:13

Hoàng Minh Thanh - Phòng GDTrH Sở GD&ĐT

Yêu cầu về đổi mới phương pháp dạy học theo PPDH( phương pháp dạy học) tích cực là vấn đề cấp bách nhằm nâng cao chất lượng dạy học của tất cả các môn học ở  các trường THPT trong đó có bộ môn lịch sử. Đổi mới PPDH theo hướng tích cực nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn lịch sử ở trường THPT là vấn đề đang được xã hội và các cấp lãnh đạo ngành giáo dục đặc biệt quan tâm. Đồng thời trách nhiệm này có phần đóng góp quan trọng của các thầy giáo, cô giáo đang trực tiếp giảng dạy bộ môn lịch sử ở các trường THPT. Hi vọng bài viết này sẽ thêm một tham góp xin trao đổi với các bạn đồng nghiệp...

      Theo định hướng của Bộ giáo dục và Đào tạo:  PPDH tích cực là chuyển từ dạy học thụ động sang dạy học phát huy tính chủ động sáng tạo của của học sinh làm chuyển biến vị trí của người học từ thụ động sang chủ động, từ đối tượng tiếp nhận tri thức sang chủ đề tìm kiếm tri thức để nâng cao hiệu quả học tập. Thực chất là: Từ dạy học lấy giáo viên làm trung tâm sang mô hình nhằm phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh  trong đó chú ý đặc biệt đến phát triển tư duy... 
      Bộ môn lịch sử với những đặc thù riêng, ở các trường THPT trong những năm qua, các thầy giáo, cô giáo dạy bộ môn lịch sử đã có nhiều cố gắng đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng dạy học bộ môn, tuy nhiên, với sự nhìn nhận, đánh giá khách quan, chúng ta thấy: hiệu quả giờ dạy lịch sử còn nhiều hạn chế, học sinh chưa yêu và ham học môn lịch sử, dư luận xã hội chưa cảm thông, chia sẻ những khó khăn của Ngành Giáo dục mặc dù Bộ Giáo dục & Đào tạo đã có nhiều cố gắng tìm ra những giải pháp tối ưu với mục đích: đổi mới phương pháp dạy học của tất cả các môn học trong đó có bộ môn lịch sử mà chúng ta đang đảm nhiệm.. Nhìn chung, về PPDH, các thầy giáo, cô giáo dạy bộ môn lịch sử các trường THPT vẫn chỉ dừng lại ở PPDH truyền thống với việc: giáo viên là người chủ động cung cấp kiến thức, thông qua các sự kiện, hiện tượng lịch sử, học sinh tiếp nhận thụ động. PPDH truyền thống chủ yếu là thông báo, miêu tả tường thuật, giải thích và rút ra kết luận. . . 
      Việc sử dụng đồ dùng trực quan (bản đồ, tranh ảnh, bảng biểu) mang tính minh họa dựa vào đồ dùng trực quan để trình bày kiến thức, các loại tài liệu tham khảo giáo viên ít sử dụng, giáo viên còn nhiều hạn chế thể hiện sự độc quyền trong việc đánh giá học sinh qua các hình thức kiểm tra. 
      PPDH tích cực không có nghĩa là gạt bỏ các PPDH truyền thống mà là kế thừa, phát triển những mặt tích cực của hệ thống phương pháp dạy học đã truyền thống, đồng thời cần học hỏi, vận dụng một số PPDH mới việc dạy học theo hướng tích cực đã dần khắc phục những vấn đề mà PPDH cũ còn nhiều vấn đề chưa phù hợp. Cụ thể: Theo PPDH tích cực giáo viên dạy bộ môn lịch sử phải là người tổ chức, hướng dẫn các hoạt động học tập của học sinh, học sinh chủ động tiếp nhận kiến thức và tự giác tìm tòi những kiến thức chưa biết. PPDH tích cực yêu cầu người thầy giáo phải kết hợp hài hòa nêu vấn đề với thông báo, gợi mở giáo viên đặt ra những câu hỏi để học sinh trả lời, hoặc có thể tự tranh luận với nhau và với cả giáo viên, qua đó học sinh tự rút ra kết luận cần thiết, lĩnh hội được nội dung bài học. 
      Việc sử dụng đồ dùng trực quan bản đồ, tranh ảnh, bảng biểu cũng như việc sử dụng tài liệu tham khảo của giáo viên không đơn giản như cung cấp nguồn kiến thức mà cần phải  hướng dẫn, yêu cầu học sinh sử dụng đồ dùng trực quan từ đó tự rút ra nhận xét để làm rõ kiến thức cơ bản trong SGK. Việc kiểm tra đánh giá học sinh theo PPDH tích cực không dừng lại chỉ là đánh giá đơn tuyến của giáo viên mà cần huy động học sinh tham gia đánh giá lẫn nhau và tự đánh giá mình. 
      Một số vấn đề về đổi mới phương pháp dạy học lịch sử THPT: 
      Tổ chức dạy học nêu vấn đề và giải quyết vấn đề là tạo ra một chuỗi tình huống vấn đề và điều khiển hoạt động của học sinh nhằm tự lực giải quyết vấn đề đã được đặt ra.
Đặc trưng của PPDH nêu vấn đề: 
      + Nêu vấn đề (tạo tình huống có vấn đề): được tạo bởi mâu thuẫn giữa điều học sinh đã biết với điều chưa biết, từ đó kích thích tính tò mò, khao khát giải quyết vấn đề đặt ra. 
      + Phát biểu vấn đề 
      + Giải quyết vấn đề 
      + Kết luận hay bác bỏ giả thuyết đã nêu 
      Trong giờ dạy học lịch sử giáo viên có thể tạo tình huống có vấn đề và tổ chức cho học sinh giải quyết vấn đề cho toàn bộ giờ học, hoặc từng phần của giờ học. Những vấn đề mâu thẫn như sau: 
      Mâu thuẫn những điều chưa biết và đã biết của học sinh về một sự kiện. 
      Mâu thuẫn về việc tìm hiểu nguồn gốc nảy sinh sự kiện. 
      Mâu thuẫn trong cách nhận xét, đánh giá về các sự kiện... 
      Trong khi tổ chức học sinh tìm hiểu kiến thức mới giáo viên hướng dẫn học sinh giải quyết các vấn đề như: (nguồn gốc, hoàn cảnh, cơ sở dẫn đến các sự kiện lịch sử) và từ đó định hướng cho học sinh nêu, khẳng định giá trị, nhận xét, đánh giá vị trí, vai trò các sự kiện lịch sử tiêu biểu. 
      + Phần củng cố bài giáo viên trở lại vấn đề được nêu ngay từ đầu giờ học, tổ chức học sinh giải quyết các vấn đề trên, qua đó giúp học sinh nắm vững nội dung của bài. 
      Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học bộ môn lịch sử, việc dạy học theo nhóm kết hợp với hoạt động của cá nhân có ý nghĩa quan trọng . Thông qua hình thức này, giáo viên là người hướng dẫn, tổ chức các hoạt động gợi mở, học sinh được học tập, giao tiếp, trao đổi tranh luận với nhau, chia sẻ và có cơ hội diễn đạt ý nghĩ của mình, tìm tòi và mở rộng suy nghĩ, học sinh luôn được tư duy, nghĩ nhiều, làm nhiều và nói nhiều. Thực hiện dạy học theo nhóm được tiến hành nhiều bước (chia nhóm, chuẩn bị các câu hỏi, giao nhiệm vụ cho các nhóm, tổ chức hoạt động nhóm, yêu cầu học sinh trình bày kết quả làm việc làm việc nhóm và giáo viên nhận xét kết luận....) 
      Tổ chức dạy học theo dự án nhằm rèn luyện kĩ năng cho học sinh, đây là một hình thức dạy học trong đó học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập phức hợp, gắn với thực tiễn, kết hợp lí thuyết với thực hành, tự lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá kết quả. Hình thức chủ yếu là theo nhóm, kết quả dự án là những sản phẩm có thể giới thiệu như các bài viết, tranh ảnh sưu tầm chương trình hành động cụ thể ... 
      Một số biện pháp nâng cao hiệu quả giờ học Lịch sử ở trường THPT 
      Thứ nhất, dạy học phải bám sát chuẩn kiến thức, kĩ năng trong chương trình giáo dục phổ thông; đồng thời xác định rõ kiến thức cơ bản, kiến thức trọng tâm trong từng bài học, tăng cường hệ thống câu hỏi phát huy khả năng tư duy, trí tuệ của học sinh, rèn luyện kĩ năng tư duy cho học sinh trong việc học tập bộ môn lịch sử. 
      Thứ hai, tổ chức khai thác hiệu quả nội dung SGK: việc khai thác hiệu quả SGK sẽ tránh tình trạng quả tải, dàn trải trong dạy học; giúp học sinh nhận thức được nội dung cơ bản của  bài học. 
      Cần khai thác SGK theo sơ đồ Đai ri. 
      Thứ ba, khai thác hiệu quả kênh hình trong SGK. Tích cực đổi mới PPDH  theo hứng tích cực, ứng dụng công nghệ thông tin trong việc giảng dạy, lựa chọn những bài phù hợp, soạn giảng giáo án điện tử nhằm gây hứng thú, nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập bộ môn lịch sử ở trường THPT. 
      Thứ tư, đổi mới đánh giá kết quả học tập của học sinh: Đa dạng các hình thức kiểm tra trong giờ dạy. Công khai hóa các nhận định về năng lực và kết quả học tập của mỗi học sinh, giúp học sinh nhận ra sự tiến bộ cũng như những tồn tại của cá nhân học sinh. Từ đó khuyến khích thúc đẩy việc học tập của các em. 
      Thứ năm, Lập đội tuyển và có kế hoạch dạy học, bồi dưỡng ôn luyện đội tuyển học sinh giỏi thường xuyên ở các khối lớp. Tổ chức ôn tập giúp học sinh nắm vững nội dung cơ bản theo hướng dẫn ôn thi của Bộ...        

Tài khoản Hệ thống


Tìm kiếm theo chuyên mục - nội dung - ngày tháng

Tin Nóng
Tin tiêu điểm

Lịch công tác trống

Website liên kết
Thống kê truy cập
Hôm nay: 834
Đã truy cập: 1509039