NHỮNG VƯỚNG MẮC GÂY “NGHẼN MẠCH” GIẢI NGÂN VỐN ĐẦU TƯ CÔNG

23/06/2022 18:05

Tính đến ngày 20/6/2022, theo báo cáo của Kho bạc nhà nước thì tổng kế hoạch chi đầu tư công năm 2022 của tỉnh Quảng Ninh sau điều chỉnh bổ sung là 16.897 tỷ đồng chiếm 50% tổng chi ngân sách địa phương. Cũng tính đến thời điểm này, nếu loại trừ số vốn chưa phân khai chi tiết (tổng số 608,75 tỷ đồng) toàn tỉnh đã giải ngân được 4.397/16.288 tỷ đồng đạt 27% kế hoạch (thấp hơn cùng kỳ năm 2021 đạt 33,4% KH), nếu so với kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao thì tỷ lệ giải ngân đạt 39,2%, cao hơn giải ngân bình quân chung cả nước (cả nước ước đạt 24,6%). Vì sao tiến độ giải ngân vốn đầu tư công năm 2022 đến thời điểm này lại đạt thấp?

6 nguyên nhân căn bản

Mặc dù đã có sự chuyển biến trong giải ngân vốn đầu tư công trong 6 tháng đầu năm 2022, song thực tiễn cho thấy, hoạt động giải ngân vốn đầu tư vẫn chậm do nhiều nguyên nhân khách quan, chủ quan đã tồn tại cố hữu từ lâu, có thể chỉ ra những nguyên nhân chủ yếu sau:

Thứ nhất, công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư giải phóng mặt bằng còn nhiều bất cập (xung đột về lợi ích, về đơn giá bồi thường vẫn chưa sát với thực tế, phương án và dự toán bồi thường có sự không đồng nhất giữa dự án đầu tư công - áp giá kèm hỗ trợ và dự án đầu tư tư - áp giá kèm thỏa thuận…, khó khăn trong di dời các công trình tiện ích, chồng chéo giữa quy hoạch sử dụng đất và các quy hoạch xây dựng, quy hoạch ngành…), gây kìm hãm hoạt động đầu tư công, đầu tư xây dựng. Đây là nguyên nhân chính dẫn đến giải ngân nguồn vốn đầu tư công không đảm bảo tiến độ, kế hoạch, mục tiêu đề ra.

Thứ hai, thời gian thực hiện các hồ sơ, thủ tục đầu tư công, đầu tư xây dựng, thu hồi đất giải phóng mặt bằng, đấu thầu rất dài, trong đó có những gói thầu dự án thủ tục đấu thầu đến 6 tháng (như một số dự án sử dụng nguồn vốn ODA, phải tổ chức đầu thầu quốc tế). Các tổ chức quốc tế, nhà tài trợ tại Việt Nam tính toán, để khởi động chuẩn bị cho một dự án, từ khâu ý tưởng đến khi khởi công phải cần ít nhất khoảng thời gian 3 năm. Đây là nút thắt của đầu tư công trong giai đoạn trước, nghĩa là, công tác chuẩn bị đầu tư các chương trình, dự án đầu tư công phải đi trước một bước trước kế hoạch đầu tư công của giai đoạn sau. Thứ hai, thời gian thực hiện các hồ sơ, thủ tục đầu tư công, đầu tư xây dựng, thu hồi đất giải phóng mặt bằng, đấu thầu rất dài, trong đó có những gói thầu dự án thủ tục đấu thầu đến 6 tháng (như một số dự án sử dụng nguồn vốn ODA, phải tổ chức đầu thầu quốc tế). Các tổ chức quốc tế, nhà tài trợ tại Việt Nam tính toán, để khởi động chuẩn bị cho một dự án, từ khâu ý tưởng đến khi khởi công phải cần ít nhất khoảng thời gian 3 năm. Đây là nút thắt của đầu tư công trong giai đoạn trước, nghĩa là, công tác chuẩn bị đầu tư các chương trình, dự án đầu tư công phải đi trước một bước trước kế hoạch đầu tư công của giai đoạn sau.

Thứ ba, vẫn tư duy “lối mòn” của một số đơn vị chủ đầu tư, chưa bắt nhịp đồng thời với pháp luật đầu tư công mới (LĐT công 2014 và LĐT sửa đổi 2019), khiến nhiều dự án thuộc kế hoạch đầu tư công trung hạn 2021-2025 khâu chuẩn bị đầu tư làm sơ sài, thiếu sự điều tra, khảo sát, nghiên cứu kỹ lưỡng đã quyết định chủ trương đầu tư để được bố trí vốn, đặc biệt là đề nghị bố trí cấp bách, theo đó, có nhiều dự án khi triển khai gặp trở ngại, khó khăn vướng mắc, đến nay không thể giải ngân; ngoài ra, có những dự án khi quyết định chủ trương đầu tư chưa thể tiên lượng được các yếu tố tác động từ công tác quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội của giai đoạn tới, hoặc sự thay đổi chính sách về đơn giá GPMB khiến một số dự án chưa phê duyệt DA đã phải điều chỉnh chủ trương đầu tư (ví dụ dự án Đường ra bến cảng Hòn Nét - Con ong, đã được phê duyệt CTĐT tại Nghị quyết số 59/NQ-HĐND ngày 09/12/2021 với tổng mức đầu tư được phê duyệt là 209,5 tỷ đồng; dự án đã được UBND tỉnh giao Ban QLDA ĐTXD công trình giao thông làm Chủ đầu tư. Đến nay do chi phí GPMB tăng lên trên 100 tỷ, tăng lên tổng mức 369 tỷ, phải điều chỉnh CTĐT).

Thứ tư, công tác lập kế hoạch đầu tư công của các chủ đầu tư chưa sát với thực tế, kể cả việc đề nghị giao vốn hằng năm cho dự án chưa phù hợp với khả năng giải ngân vốn dẫn đến dự án có khả năng giải ngân tốt thì thiếu vốn, dự án không giải ngân được thì vốn chờ thủ tục dự án, việc này dẫn đến tỷ lệ giải ngân chưa đạt theo mục tiêu của tỉnh đề ra. Mặt khác, đối với một số địa phương có nguồn thu, tự cân đối ngân sách (VD: Các thành phố, thị xã thuộc tỉnh…) do tình hình dịch bệnh Covid-19 vừa qua, nguồn thu chậm (nguồn thu tiền sử dụng đất, phí thăm quan…) dẫn đến mặc dù có khối lượng HT nhưng chưa thể giải ngân.

Thứ năm, công tác tổ chức, phối hợp triển khai thực hiện của các Sở, ban, ngành và địa phương còn nhiều hạn chế, bất cập; các đơn vị chưa thực sự vào cuộc, vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu chưa được đề cao, chưa rõ nét; công tác tuyên truyền đến người dân về chính sách bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng còn chưa đầy đủ, thiếu minh bạch, thiếu công bằng; người dân chưa đồng thuận, khiếu kiện về chính sách đền bù, yêu cầu xác định giá bồi thường sát giá thị trường; một số chủ đầu tư chưa tích cực thực hiện các thủ tục thanh toán, quyết toán; năng lực chuyên môn của một số cán bộ quản lý dự án, tư vấn giám sát, nhà thầu... còn hạn chế, không đáp ứng được yêu cầu; công tác đôn đốc nhà thầu triển khai thi công chưa quyết liệt và hiệu quả.

Thứ sáu, tâm lý ngại giải ngân nhiều lần, ngại làm thủ tục thanh quyết toán vốn nhiều lần của cả chủ đầu tư, ban quản lý dự án và cả nhà thầu, chủ yếu thực hiện vào thời điểm kết thúc năm, nên xu hướng giải ngân tăng dần vào cuối năm.

Giải pháp thúc đẩy tiến độ

Để đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công đảm bảo mục tiêu của tỉnh đề ra (đến 30/6/2022 giải ngân 50%, 30/9/2022 giải ngân 80% và đến ngày 31/12/2022 giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công năm 2022), tập trung thực hiện một số giải pháp sau:

Một là, tiếp tục thực hiện nghiêm túc và đồng bộ các giải pháp tháo gỡ khó khăn cho sản xuất kinh doanh, thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công và bảo đảm trật tự an toàn xã hội trong bối cảnh hậu đại dịch Covid-19 theo đúng Chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tại các Văn bản: Nghị quyết số 11/NQ-CP ngày 30/01/2022 về Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội và triển khai Nghị quyết số 43/2022/QH15 của Quốc hội về chính sách tài khóa, tiền tệ hỗ trợ Chương trình; Công điện số 126/CĐ-VPCP ngày 12/02/2022 của Thủ tướng Chính phủ về đôn đốc triển khai quyết liệt hiệu quả Chương trình phục hồi phát triển kinh tế - xã hội; đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công.

+ Các Sở, ban, ngành, địa phương, các chủ đầu tư phải xác định rõ các tồn tại, yếu kém nội tại trong các khâu từ chỉ đạo, điều hành, quản lý đến tổ chức thực hiện dự án đầu tư. Xác định công tác chỉ đạo, kiểm tra, đôn đốc, xử lý kịp thời những khó khăn, vướng mắc trong giải ngân vốn đầu tư công, nhất là vướng mắc về thủ tục chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng, thủ tục nghiệm thu, thanh quyết toán vốn đầu tư... là nhiệm vụ trọng tâm, hàng đầu. Từ đó đề ra các giải pháp cụ thể, đồng bộ, kịp thời tháo gỡ các rào cản, khó khăn, vướng mắc, khơi thông điểm nghẽn, khắc phục những yếu kém, đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công. Phát động phong trào thi đua ở từng cấp, ngành, cơ quan, đơn vị để tập trung đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công những tháng còn lại năm 2022; đồng thời, tạo điều kiện thúc đẩy đầu tư của khu vực tư nhân (các dự án ngoài ngân sách) trên địa bàn nhằm huy động tối đa nguồn lực đầu tư phát triển, thu được nhanh tiền sử dụng đất, góp phần phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội.

Tuyến đường bao biển Trần Quốc Nghiễn với vỉa hè được thiết kế theo phong cách công viên cây xanh

Khẩn trương hoàn thành thủ tục đầu tư đối với các dự án khởi công mới đã được bố trí kế hoạch vốn đầu tư công năm 2022 (12 dự án với tổng nguồn vốn bố trí là 2.196 tỷ đồng); và các dự án thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới tại các địa phương (500 tỷ đồng đã được phân khai tại QĐ số 680/QĐ-UBND ngày 18/3/2022 của UBND tỉnh).

Tiếp tục rà soát, cải tiến quy trình, thủ tục, nâng cao chất lượng và rút ngắn thời gian thẩm định chủ trương đầu tư, thẩm định dự án, thiết kế cơ sở, thiết kế bản vẽ thi công, dự toán đảm bảo việc thẩm định không quá 05 ngày/khâu thẩm định; rút ngắn thời gian thực hiện các thủ tục phê duyệt quy hoạch, cấp phép xây dựng,… để đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án.

+ Ưu tiên bố trí đủ kinh phí để thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng đối với phần diện tích có đủ điều kiện; phần vốn còn lại mới bố trí cho phần xây lắp và chi phí khác; tuyệt đối không cho nhà thầu tạm ứng vốn khi chưa bàn giao mặt bằng hoặc chưa đảm bảo các điều kiện khởi công công trình theo quy định của Pháp luật về xây dựng. Tăng cường kiểm tra, đốn đốc; phối hợp với đơn vị thi công lập đường găng tiến độ chi tiết để chỉ đạo, theo dõi, giám sát chặt chẽ quá trình thi công; yêu cầu nhà thầu phải có văn bản cam kết tiến độ thực hiện đối với từng hạng mục công trình, làm cơ sở để kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm việc vi phạm tiến độ; trường hợp cần thiết, chấm dứt hợp đồng và thay thế ngay các nhà thầu khác để đẩy nhanh tiến độ.

+ Tiếp tục phát huy vai trò của Tổ công tác đặc biệt đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân vốn đầu tư công Kế hoạch năm 2022 (tại QĐ số 679/QĐ-UBND ngày 18/3/2022). Phân công trách nhiệm từng đồng chí lãnh đạo cơ quan, đơn vị phụ trách trực tiếp từng lĩnh vực đầu tư, theo dõi tiến độ thực hiện, giải ngân của từng dự án, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc; kiên quyết không để chậm những việc thuộc thẩm quyền được giao và phối hợp chặt chẽ với các cấp, các ngành liên quan. Gắn trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị với kết quả giải ngân, coi đây là căn cứ quan trọng để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ năm 2022, là căn cứ để đánh giá cán bộ, bình xét thi đua khen thưởng, kỷ luật đối với cán bộ. Trường hợp không hoàn thành kế hoạch giải ngân theo tiến độ đề ra, phải kiểm điểm trách nhiệm của tập thể, người đứng đầu, cá nhân có liên quan; kiên quyết chống trì trệ, tiêu cực trong đầu tư công; điều chuyển, kiểm điểm, xử lý những trường hợp làm chậm, sai phạm theo quy định.

+ Triển khai có hiệu quả kế hoạch thanh tra, giám sát, đánh giá đầu tư công năm 2022; nhất là việc chấp hành các quy định trong việc lập, thẩm định, quyết định chủ trương đầu tư, đấu thầu, bồi thường giải phóng mặt bằng, tái định cư các dự án,... Thực hiện nghiêm chế độ báo cáo tình hình triển khai kế hoạch đầu tư công định kỳ hoặc đột xuất theo chế độ quy định.         

+ Tiếp tục rà soát, quyết định cắt giảm, điều chuyển kế hoạch vốn đầu tư công năm 2022 của các dự án không đảm bảo tỷ lệ giải ngân 50% đến hết ngày 30/6/2022 cho các dự án có khả năng giải ngân cao, các dự án quan trọng, cấp bách cần đẩy nhanh tiến độ, có khả năng giải ngân nhanh, đặc biệt là các dự án chuyển tiếp, đồng thời xem xét kiểm điểm các chủ đầu tư không đảm bảo tiến độ giải ngân theo mục tiêu đề ra.

Hai là, cần trao quyền và giao trách nhiệm cho người đứng đầu, đi kèm với cơ chế bám sát tiến độ từng dự án, đặc biệt là Tổ công tác đặc biệt đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân vốn đầu tư công Kế hoạch năm 2022. Bài học từ thành phố Hồ Chí Minh năm 2020. Đây là giải pháp đã được TP. Hồ Chí Minh lựa chọn. Cứ 2 tuần/lần, trực tiếp Thường trực UBND TP. Hồ Chí Minh tổ chức giao ban định kỳ với các cơ quan chủ quản, chủ đầu tư về tình hình thực hiện các dự án, giải ngân kế hoạch đầu tư công. Bên cạnh đó, Thành phố cũng giao cơ quan chủ quản, chủ đầu tư phân loại dự án, nắm vững tiến trình từng dự án để có giải pháp thích hợp từng giai đoạn. Hàng tháng kiểm tra tiến độ thực địa, nghe báo cáo và tháo gỡ khó khăn ngay tại công trường. Công khai danh sách các cơ quan, đơn vị chậm giải ngân... Nhờ đó, TP. Hồ Chí Minh trở thành điểm sáng giải ngân đầu tư công trong tháng 7/2020. Cụ thể, vốn đầu tư thực hiện từ nguồn ngân sách nhà nước do TP. Hồ Chí Minh quản lý trong tháng 7/2020 đạt xấp xỉ 5.360 tỷ đồng, tăng hơn 26% so với tháng trước và gấp ba lần cùng kỳ năm 2019. Lũy kế 7 tháng đầu năm 2020, vốn đầu tư đã thực hiện xấp xỉ 18.000 tỷ đồng, tăng gần 73% so với cùng kỳ nhưng mới đạt khoảng 40% kế hoạch. Đây là năm TP. Hồ Chí Minh ghi nhận tốc độ tăng trưởng và số thực hiện so với kế hoạch cao nhất từ trước đến nay.

Ba là, tổ chức hội nghị chuyên đề, hướng dẫn các cơ quan chủ quản, chủ đầu tư thực hiện các thủ tục liên quan đến thực hiện dự án đầu tư công, thủ tục thanh toán tại Kho bạc Nhà nước. Riêng đối với dự án ODA và vay ưu đãi, đề nghị các cơ quan chủ quản (Chủ đầu tư) chủ động cùng các cơ quan có liên quan giải quyết các vướng mắc về đấu thầu mua sắm, thuế, giải phóng mặt bằng; đôn đốc các chủ dự án khẩn trương hoàn thiện hồ sơ để ký kết hợp đồng cho vay lại. Khi có khối lượng hoàn thành, làm ngay thủ tục kiểm soát chi, gửi đơn rút vốn báo cáo Bộ Tài chính để kịp thời gửi nhà tài trợ; theo dõi sát tiến độ từng dự án để kịp thời có đề xuất điều chuyển, điều chỉnh kế hoạch vốn cho phù hợp.

Năm 2022 là năm thứ 2 thực hiện kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021-2025. Quá trình triển khai thực hiện trong 02 năm 2021-2022 cần tiếp tục rút kinh nghiệm để triển khai kế hoạch đầu tư công các năm tiếp theo, trong đó đặc biệt chú trọng đẩy nhanh công tác chuẩn bị các thủ tục đầu tư (lập báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư, trình thẩm định phê duyệt chủ trương đầu tư, phê duyệt dự án, lập trình thẩm định thiết kế bản vẽ thi công, tổng dự toán, phê duyệt Kế hoạch lựa chọn nhà thầu…) để đảm bảo điều kiện bố trí nguồn vốn kế hoạch và sớm các thủ tục giải ngân đảm bảo tiến độ, mục tiêu của tỉnh, đảm bảo sử dụng hiệu quả nguồn vốn đầu tư công trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh năm 2022 và các năm còn lại của kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021-2025.

 

Nguyễn Mạnh Cường - Giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Quảng Ninh


Tìm kiếm theo chuyên mục - nội dung - ngày tháng

Tin Nóng
Tin tiêu điểm

Lịch công tác trống

Website liên kết
Thống kê truy cập
Hôm nay: 137
Đã truy cập: 863496